Μία άλλη άποψη {LF}για την Κιτσοπούλου

Το θέατρο της Επιδαύρου κτίστηκε δίπλα στο υπάρχον Ασκληπιείο για να χρησιμοποιηθεί πρωτίστως ως μέσον θεραπείας των ασθενών. «Ιάσθαι Θεάτρω» λοιπόν, για να δανειστώ τον τίτλο του ερασιτεχνικού θεατρικού σχήματος της σκηνοθέτριας Χριστίνας Λαμπούση στους Μολάους Λακωνίας, στην οποία κατ’ εξαίρεση έχει παραχωρηθεί  η Επίδαυρος.

Οι σύγχρονες παραστάσεις στο θέατρο άρχισαν το 1938 με την «Ηλέκτρα» του Ροντήρη και το 1954 με τον «Ιππόλυτο». Το 1955 ο Γεώργιος Ράλλης, τότε υπουργός Προεδρίας, καθιερώνει τα Επιδαύρια, με παραστάσεις αρχαίου δράματος αλλά και κλασικής μουσικής. Η «Μήδεια» του Ευριπίδη από το Εθνικό αλλά και η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης, με διευθυντή τον Δημήτρη Μητρόπουλο, είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα. Στα 1960 και 1961 ο κόσμος απολαμβάνει τη Μαρία Κάλας ως Νόρμα και Μήδεια. Το ίδιο το θέατρο, η αθάνατη ελληνική γραμματεία της αρχαίας τραγωδίας και κωμωδίας, καθώς και οι σκέψεις αυτών που το ανάστησαν λειτουργικά στη σύγχρονη εποχή επέβαλαν την εξαιρετικά αυστηρή ποιοτική αξιολόγηση των παραστάσεων που θα φιλοξενούνταν στον ιερό χώρο του.

Ετσι αρχικά το θέατρο φιλοξενεί θεατρικές παραστάσεις μόνο του Εθνικού – το ΚΘΒΕ ιδρύθηκε το 1961 -, αλλά και όταν αποφασίζεται η επέκταση της φιλοξενίας και σε μη κρατικές σκηνές, φιλοξενούμενοι δεν ήταν οι διάφορες Κιτσοπούλου της εποχής και οι ελάχιστοι τότε ομότεχνοί της στη χυδαιότητα, αλλά το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν και άλλων ανάλογου κύρους σχημάτων. Η ποιοτική επιλογή με τα παραπάνω κριτήρια έπρεπε να ισχύει όχι μόνο στις ημέρες μας, αλλά στο διηνεκές. Κρίνω αναγκαίες δύο διευκρινίσεις για τις σύγχρονες παραστάσεις αρχαίου δράματος.

Οι ιστορικές σκηνοθεσίες των Ροντήρη, Μινωτή, Κατσέλη, Κουν και άλλων ανάλογου κύρους δεν επιβάλλουν στον νέο σκηνοθέτη την υποχρέωση να ακολουθεί τις σκηνοθετικές απόψεις τους. Αν ήταν έτσι, θα είχαμε μια βαρετή επανάληψη μιας παράστασης με άλλους ηθοποιούς, που ελάχιστα θα απείχε από τη θέαση μιας προπολεμικής ταινίας. Κάθε σκηνοθέτης έχει τη δική του ματιά, που ασφαλώς επηρεάζεται από την εποχή του.

Η δεύτερη διευκρίνιση αφορά τη μετάφραση και τη διασύνδεσή της με τη σκηνοθεσία. Παραπέμπω στην εξαιρετική συνέντευξη του θεατρικού συγγραφέα και μεταφραστή Δημήτρη Δημητριάδη στη Μυρτώ Λοβέρδου [«Το Βήμα» 25/9/2022], από τον οποίο δανείζομαι και μεταφέρω κάποιες βασικές σκέψεις. «Η εποχή που γράφεται η τραγωδία εμπεριέχεται στη γλώσσα της, γλώσσα και εποχή είναι αδιαχώριστες. Βλέπουμε σήμερα μια συστηματική προσπάθεια να μεταφερθεί  η τραγωδία στο σήμερα. Η τραγωδία είναι επίκαιρη, δε χρειάζεται επικαιροποίηση. Αν χρειάζεται, δεν θα ήταν επίκαιρη ούτε στην εποχή της. Ο σκηνοθέτης δεν πρέπει να έχει άποψη ανεξάρτητη από την τραγωδία. Πριν από τη σκηνοθεσία προηγείται η ανάγνωση και η κατανόηση που θα τον καθοδηγήσει στη σκηνοθεσία.

Αν προσεγγίσουμε την τραγωδία με προειλημμένη άποψη να μιλήσουμε π.χ. για τον πόλεμο στην Ουκρανία ή τους πρόσφυγες της Συρίας, δεν θα βρούμε στήριγμα στο κείμενο και θα καταφύγουμε σε εμβόλιμα κείμενα, αφαιρέσεις χορικών, αντιστροφές δομής και προσθήκες προσώπων». Οπως γράφει ο Αλέξης Σολομός στον «Ζωντανό Αριστοφάνη», ο πολίτης της εποχής του Κλέωνα ή των Τριάκοντα είναι ο πολίτης κάθε εποχής, ενώ οι βασικές ιδέες που πραγματεύεται είναι ο Πόλεμος, ο Πλούτος, η Δικαιοσύνη, η Παιδεία, η Τέχνη, θέματα που ακόμα και σήμερα τονίζει την επικαιρότητά τους η πρώτη σελίδα των εφημερίδων.

Οι παραστάσεις στην Επίδαυρο επιλέγονται από τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ Αθηνών, που σήμερα είναι η κυρία Ευαγγελάτου, συνεπικουρούμενη, όπως φαντάζομαι, από ομάδα ομότεχνών της. Οι επιλογές των τελευταίων ετών –  με αποκορύφωμα το πρωτοφανές χυδαιολόγημα της ελεύθερης διασκευής των «Σφηκών» του Αριστοφάνη από τη Λένα Κιτσοπούλου – μαρτυρεί ότι «κάτι σάπιο υπάρχει στο Βασίλειο της Δανμαρκίας», που ασφαλώς δεν αφορά μόνο το αυστηρά καλλιτεχνικό μέρος. Τα χυδαιολογήματα δεν έχουν θέση στην Επίδαυρο, η οποία δεν είναι ΠΕΡΟΚΕ ή καλοκαιρινό κηποθέατρο δήμου Δυτικής Αττικής.

Ετσι η σύσταση για το ότι πρόκειται για έργο «ακατάλληλο δι’ ανηλίκους» δεν λειτουργεί ως ελαφρυντικό για τα μέλη που το επέλεξαν, τα οποία στο σχετικό βίντεο είδαν και άκουσαν το προσωπικό παραλήρημα της χυδαίας σκηνοθέτριας σε μορφή τραγουδιού ραπ, όπου μας πέρασε όλους γενεές δεκατέσσερις, ακόμα και το Εθνικό, «που με κάλεσε για να σας γ@μήσω σήμερα εδώ». Η κραυγή του Κώστα Ζήση [Fragile] «ποια γραμμάτια εξοφλούνται με τέτοιες αναθέσεις» το λιγότερο είναι δικαιολογημένη. Η πληροφορία ότι η υπουργός Πολιτισμού ζήτησε την παραίτηση της κυρίας Ευαγγελάτου ελέγχεται ως απολύτως ανακριβής.

Ο Απόστολος Γεροντίδης είναι νομικός