Ηχο{LF}δύναμα

Ηχογραφημένη στα τέλη Απριλίου 1970 στο Σέβερανς Χολ του Κλίβελαντ από την Ορχήστρα του Κλίβελαντ στο απόλυτο απόγειό της, αυτή είναι μία από τις δύο τελευταίες «στουντιακές» ηχογραφήσεις του Γκέοργκ Σελ και μία από τις τρεις τελευταίες του, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων από τις συναυλίες του στην Ιαπωνία τις οποίες ηχογράφησε «ζωντανά» η ραδιοφωνία ΝΗΚ και που, για λόγους δικαιωμάτων, έχουν καταστεί εξαιρετικά δυσεύρετες στη Δύση. Ολα αυτά, συνέβησαν λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τον ξαφνικό θάνατό του: στα τέλη Απριλίου του ’70 ηχογραφούσε την Ενάτη Σούμπερτ και την Ογδοη του Ντβόρζακ και τον Ιούλιο, αμέσως μετά την επιστροφή του από την Ιαπωνία με μία στάση για την τελευταία του συναυλία στο Ανκορατζ της Αλάσκας, θα επέστρεφε με την Ορχήστρα στο Κλίβελαντ. Η πόλη, τους υποδέχθηκε περίπου σαν ήρωες. Ομως, εκείνος μπήκε ξαφνικά σχεδόν αμέσως στο νοσοκομείο πιστεύοντας αρχικά ότι κάτι είχε συμβεί στο ταξίδι – ίσως και με το φαγητό στην Ιαπωνία. Ομως τίποτα δεν είχε συμβεί: στα 73 του χρόνια, οι γιατροί διέγνωσαν καλπάζοντα καρκίνο των οστών και ο μέγας αρχιμουσικός έφευγε πολύ γρήγορα από τη ζωή, σε ηλικία που ο Μπρούνο Βάλτερ δεν είχε ακόμα ξεκινήσει τη θρυλική του συνεργασία με την Ορχήστρα της Κολούμπια, ο Αρτούρο Τοσκανίνι με την επίσης θρυλική NBC και ο Οτο Κλέμπερερ δεν είχε ακόμα καν αναλάβει τη Φιλαρμόνια του Λονδίνου.

Σαν να γνώριζε ότι ο χρόνος του έφτανε προς το τέλος, ο Σελ κυρίως τώρα επανηχογραφούσε έργα που θεωρούσε καθοριστικά και υπηρετούσε σε όλη του τη ζωή. Η προηγούμενη ηχογράφησή του στην «Ενάτη» Σούμπερτ είχε γίνει το 1957 και είχε καταστεί από την πρώτη κιόλας ημέρα θρυλική. Ομως μεταξύ τους οι δύο αυτές ηχογραφήσεις έχουν κάποιες διαφορές που ίσως σχετίζονται μάλιστα, σε έναν βαθμό, με την κατάσταση της υγείας του Σελ πριν από τον καρκίνο, που τον βρήκε να τελειώνει, πλέον στην ΕΜΙ, περισσότερο από μισό αιώνα πορείας στη δισκογραφία. Πορεία που είχε ξεκινήσει από το Βερολίνο του Μεσοπολέμου χωρίς αρχικά καν τότε το όνομα του νεαρού μαέστρου, αλλά εκείνο του Ρίχαρντ Στράους τον οποίο και αντικαθιστούσε σε κάποιες από τις ηχογραφήσεις του όταν ο μέγας συνθέτης αργούσε το πρωί έπειτα από ένα σύνηθες βράδυ παρατεταμένης χαρτοπαιξίας.

Ελάχιστες ηχογραφήσεις έχουν συγκεντρώσει τον κριτικό θαυμασμό όσο αυτές οι, όχι πολλές, στα τελευταία χρόνια του Σελ στην ΕΜΙ. Και η «Μεγάλη Συμφωνία» δεν αποτελεί εξαίρεση. Η κύρια διαφορά της με εκείνη στη CBS το 1957 έχει να κάνει με την ένταση που διαπερνά την ερμηνεία, που εδώ δεν είναι ίδια. Ομως, εδώ, από την άλλη πλευρά, ο Σελ γίνεται πολύ πιο «θελκτικός» ιδίως δε για εκείνους που συνήθως τον έβλεπαν με τη μοναδική επιφύλαξη που διατυπωνόταν σχετικά με τις ερμηνείες του: ενώ είναι τόσο πλήρης ο έλεγχος που ασκεί στην ορχήστρα του όσο πάντα, ταυτόχρονα, με κάποιο τρόπο, υπάρχει και μία αυξημένη αίσθηση ελευθερίας. Είναι σαν να αφήνει κάποια περιθώρια που είναι δύσκολο να τα εκφράσει κανείς με λόγο, ωστόσο υπάρχουν σε αντίθεση με το μέγιστο μέρος της δουλειάς του που κάποτε ειπώθηκε ότι «κάνει πρόβα ακόμα και στον αυτοσχεδιασμό». Αυτή η αίσθηση εδώ έχει υποχωρήσει, αλλά το παράδοξο είναι ότι αυτό έχει συμβεί χωρίς να έχει πραγματικά εκλείψει και η αιτία της. Και αυτό είναι ένα οριζόντιο χαρακτηριστικό του αυτής της ύστερης περιόδου. Το διά ταύτα πάντως παραμένει: μία πολύ μεγάλη στιγμή της δισκογραφίας, μία από τις τελευταίες ενός μυθικού μαέστρου.