Μελτεμάκι

Λέγονταν «ετησίαι» και υπήρχαν πάντα. Υπήρχαν το 700 π.χ. σύμφωνα με γραπτές αναφορές. Υπήρχαν την εποχή του Αριστοτέλη, που τις βάφτισε και τις εξήγησε στα «Μετεωρολογικά» του: πνέουν, όρισε, μετά το θερινό ηλιοστάσιο στις 21 Ιουνίου και την ανατολή του αστερισμού του «Κυνός» στις 25 Ιουλίου, με πιο λαμπρό αστέρι τον Σείριο. Επνεαν, είπαν μερικοί, στη ναυμαχία της Σαλαμίνας όπου ο Θεμιστοκλής (που ήξερε πότε κι από πού θα φυσήξουν) φρόντισε να παρατάξει τα πλοία του στη σωστή θέση απέναντι στον εχθρό (που δεν ήξερε), με αποτέλεσμα τα περσικά πλοία να πηγαινοέρχονται σαν καρυδότσουφλα.

Το μελτέμι (ίσως λέξη τουρκική, ίσως όμως λατινική από το mal tempo, κακός καιρός δηλαδή), ο βόρειος άνεμος που κατεβαίνει από την Πίνδο στο Αιγαίο (και ποτέ στο Ιόνιο) και φτάνει μέχρι τον Λίβανο, υπήρχε πάντα: καπελάτος, καρεκλάτος, τραπεζάτος ή καμπανάτος ανάλογα με το τι σείει και ρίχνει κάτω με την ορμή του, το «λίπασμα της θάλασσας» όπως λένε οι ψαράδες γιατί με τα ρεύματά του αναμοχλεύει τον βυθό κι έτσι δίνει πλουσιότερη τροφή στα ψάρια, το μελτεμάκι όπως το λαχταρούμε εμείς στις πυρωμένες μας πόλεις, ήταν παρόν, αν το καλοσκεφτούμε, σε όλες τις καλοκαιρινές μας αναμνήσεις: ήταν αυτό που, ξυπνώντας ένα πρωί, βλέπαμε ότι είχε καθαρίσει τα χρώματα και λαμπικάρει τα περιγράμματα· ήταν αυτό που, στρίβοντας σε μια γωνία, έπεφτε καταπάνω μας και ξεσήκωνε τις φούστες· ήταν αυτό που μπέρδευε την άμμο στα μάτια και στα βρεγμένα μας μαλλιά και μας έπαιρνε τις λέξεις από τα χείλη, και βούιζε γύρω μας ασταμάτητα μέχρι που ξαφνικά το σούρουπο σταματούσε. Ηταν «ο έρωτας / το καράβι του / κι η αμεριμνησία των μελτεμιών του / κι ο φλόκος της ελπίδας του / στον πιο ελαφρό κυματισμό του ένα νησί λικνίζει / τον ερχομό», του Ελύτη.

Ο Ιούλιος είναι ο σκληρότερος μήνας. Σ’ αυτήν εδώ τη γωνιά των Βαλκανίων, σ’ αυτή τη στροφή της Μεσογείου, τις μέρες αυτές σαν να μαζεύονται όλες οι θερμές μάζες των υπόλοιπων μηνών του χρόνου: σαν μια ζεματιστή συμπύκνωση των προσπαθειών που δεν πέτυχαν, του άγχους που δεν διαλύθηκε, των ελπίδων που ακόμα περιμένουν – πώς να το κάνουμε, ζωές ανθρώπινες. Κι ενώ τους υπόλοιπους μήνες όλα αυτά κουτσά-στραβά τα κουβαλάμε, τον Ιούλιο, δεν ξέρω πώς, σαν να μη χωράνε πια πουθενά και να ξεχύνονται άτσαλα παντού, όπως ο ήλιος που λιώνει και τσουρουφλίζει την άσφαλτο.

Λιώνει και τσουρουφλίζει, ναι. Η Δευτέρα 3 Ιουλίου 2023 ήταν η θερμότερη μέρα που έχει καταγραφεί ποτέ στον πλανήτη μας, μέχρι που ξημέρωσε η Τρίτη 4 Ιουλίου και τελικά ήταν αυτή η θερμότερη: η μέση θερμοκρασία του αέρα και της επιφάνειας της γης μετρήθηκε στους 17,18 βαθμούς Κελσίου. Λες κι η κουρασμένη γη μας πύρωσε κι αυτή από τις ελπίδες που ακόμα περιμένουν – και γίνονται όλο και λιγότερες. Πότε λοιπόν θα φοβηθούμε; Πότε θα τρομάξουμε αρκετά ώστε κάτι να κάνουμε; Αυτό αναρωτιόμαστε πολλοί αλλά όχι όλοι, όχι: γιατί γύρω μας υπάρχουν κι οι άλλοι πολλοί που (καλοσυνάτα, συγκαταβατικά) αναρωτιούνται γιατί τόση φασαρία πια. Γιατί τέτοιες υπερβολές; Καλοκαίρι είναι, ζέστη κάνει, κι οι παππούδες μας ζεσταίνονταν, πάντα ζέστη έκανε. Εντάξει, τώρα έχουμε περισσότερο μπετόν και ζεσταινόμαστε λίγο παραπάνω, αλλά φτάνει πια με την τρομοκρατία.

Αυτή η ακλόνητη πεποίθηση πολλών που, μέρες Ιουλίου, σαν να πυρώνει και να κορώνει περισσότερο: ότι πάντα έτσι ήταν, ότι ο κόσμος δεν αλλάζει πραγματικά. Πάντα οι πρόσφυγες πνίγονταν, πάντα τα ζώα βασανίζονταν, πάντα οι πόλεμοι μαίνονταν, προς τι όλες αυτές οι ευαισθησίες; Αυτό το ακλόνητο «πάντα», συμπαγές, πυρωμένο, κορωμένο, που σε κάνει να λαχταράς και να προσεύχεσαι για λίγο μελτεμάκι που να φυσήξει και ν’ αναμοχλεύσει τον βυθό, να λιπάνει τις σκέψεις, να φρεσκάρει τον ορίζοντα, να ξελαμπικάρει κάπως το περίγραμμα του κόσμου μας.