Ινδία: Η προσέγγιση στην Οικονομία της Αγοράς

Με την ευκαιρία της ανάληψης από το Νέο Δελχί της προεδρίας των G20, η Ινδία έχει δείξει σε όλο τον κόσμο πως είναι έτοιμη να κυριαρχήσει οικονομικά σε παγκόσμιο επίπεδο. Με αποτέλεσμα, λόγω του τεράστιου όγκου της, να επιδράσει δραματικά στις παγκόσμιες εξελίξεις. Προφανώς, τα επιτεύγματα της Ινδίας οφείλονται στην εγκατάλειψη εδώ κι αρκετά χρόνια του κλειστού, σοσιαλιστικής έμπνευσης, γραφειοκρατικού κρατικοπαρεμβατικού της οικονομικού συστήματος και της υιοθέτησης αρχών της ελεύθερης οικονομίας της αγοράς. Σταδιακά αυτή η μεταμόρφωση της ινδικής οικονομίας έφερε εντυπωσιακά αποτελέσματα με σημαιοφόρο τις θεαματικές τεχνολογικές αλλαγές αλλά και τη μεταμόρφωση της παιδείας της χώρας. Με μηχανή ανάπτυξης την Ανωτάτη Παιδεία και ιδίως τα ιδιωτικά τεχνολογικά ινστιτούτα, η Ινδία μεταμορφώνεται σε πρωταθλητή των ρυθμών ανάπτυξης και συμμετοχής μεγάλων ομάδων του λαού της σε μια δυναμική μεσαία τάξη.

Τα τελευταία χρόνια όμως έχει μια σχετική ανάσχεση των ρυθμών ανάπτυξης της χώρας. Αυτό έγινε από τον καιρό που τα πολιτικά ηνία της χώρας έχει πάρει η κυβέρνηση Μόντι, που εκφράζει με έντονο τρόπο ένα είδος ινδουιστικού εθνικισμού. Αυτή η λογική έχει οδηγήσει, χωρίς να μειώσει την αφοσίωση της οικονομικής πολιτικής σε έναν δυναμικό νεοφιλελευθερισμό, σε θρησκευτικές κυρίως διακρίσεις. Αυτές έχουν ως αποτέλεσμα οι λογικές της απόλυτης ελευθερίας στις οικονομικές συναλλαγές να έχει περιορισθεί με εξαιρέσεις που γίνονται εναντίον θρησκευτικών ή και εθνοτικών μειονοτήτων μέσα στη χώρα. Σε πολλά επίπεδα αυτή η τάση έχει προκαλέσει πολλά προβλήματα που έχουν πάψει εδώ και πολύ καιρό να είναι μόνο πολιτικά. Οι οικονομικές συνέπειες είναι πλέον φανερές, δείχνοντας πλέον καθαρά πως όταν υπάρχουν εξαιρέσεις λόγω φυλετικών, θρησκευτικών ή εθνοτικών διαφορών οι περιορισμοί πάνω στις οικονομικές ελευθερίες αρχίζουν να γίνονται έντονοι.

Το βιβλίο των Marie Lall και Kusha Annand «Bridging Neoliberalism with Hindu Nationalism» (Γεφυρώνοντας τον Νεοφιλελευθερισμό με τον Ινδουιστικό Εθνικισμό), Bristol University Press, 2022, ρίχνει άπλετο φως στη σημαντική αυτή αντίθεση που χαρακτηρίζει την Ινδία των ημερών μας εξηγώντας και τα προβλήματα που μπορεί να εμφανισθούν και σε οποιαδήποτε κοινωνία της γης με παρόμοια χαρακτηριστικά. Η διακυβέρνηση Μόντι, που ήρθε στην εξουσία με προσδοκίες ταχύτερης πορείας οικονομικής ανάπτυξης λόγω πίστης στην ελεύθερη οικονομία της αγοράς, βρέθηκε να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα αδράνειας. Κι αυτό λόγω έμφασης στα θέματα του ινδουιστικού εθνικισμού που προκαλεί καταπίεση σε μεγάλα τμήματα της κοινωνίας αφαιρώντας από σημαντικές μειονότητες τη δυνατότητα άσκησης πολλών δικαιωμάτων τους – μεταξύ τους και σημαντικών ελεύθερων συναλλαγών. Στο βιβλίο των Lall και Annand περιγράφονται τα 30 τελευταία χρόνια της πολιτικής ιστορίας της Ινδίας όπου και γίνονται ολοφάνερες οι αρνητικές επιπτώσεις του εθνικισμού πάνω στη δυναμική των νεοφιλελεύθερων επιλογών.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς, η μοναδική διέξοδος για την τεράστια και ταχύτατα αναπτυσσόμενη χώρα είναι η αποκατάσταση της ορθολογικής εξέλιξης της παιδείας. Οι επιπτώσεις του εθνικισμού και του λαϊκισμού πάνω στην παιδεία είναι οι κύριες αιτίες που έχουν προκαλέσει την ανάσχεση στους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης. Αν αλλάξουν οι επιδράσεις πάνω κυρίως στην ανωτάτη παιδεία αυτών των αρνητικών επιρροών, επιμένουν, η Ινδία θα ξαναβρεί μέσα από τον νεοφιλελευθερισμό τον αναπτυξιακό της δρόμο.

Ο Ανδρέας Ανδριανόπουλος είναι πρώην υπουργός