Ο «Ιππόλυτος» επί της σκηνής και επί της οθόνης

Βράδυ Παρασκευής. Το ρολόι έδειχνε 21.15 κι εκατοντάδες καθυστερημένοι θεατές ασθμαίνοντας προσπαθούσαν να βρουν τις θέσεις τους («θύματα» της πρωτοφανούς κίνησης που ξεκινούσε ήδη πριν από τα Λουτρά της Ωραίας Ελένης) στην πρώτη για φέτος παράσταση του Φεστιβάλ Επιδαύρου: στον «Ιππόλυτο» του Ευριπίδη που ανέβαινε από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία της καλλιτεχνικής διευθύντριας του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου Κατερίνας Ευαγγελάτου.

Οσοι ήδη βρίσκονταν στο ασφυκτικά γεμάτο κοίλον – συνολικά 17.500 άτομα παρακολούθησαν την Παρασκευή και το Σάββατο την πρώτη φετινή παράσταση στο αργολικό θέατρο – απαθανάτιζαν το σκηνικό της Εύας Μανιδάκη που είχε καταλάβει την ορχήστρα: ένα βαλτώδες τοπίο, με νεκρά δέντρα και ξεραμένες καλαμιές πλάι σε ένα σκοτεινό ρυάκι, ενώ στο βάθος ένα σκουριασμένο και μισοβυθισμένο μεταλλικό μακρόστενο «δοχείο»-κοντέινερ υπονοούσε την ύπαρξη κάποιου υπό κατάρρευση ανακτόρου. Κι αν πολλοί θεώρησαν ότι αυτή η πρώτη εντύπωση αποτελούσε ένα «κλείσιμο ματιού» στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, δεν ήταν παρά μόνο ένας προάγγελος από τις αρκετές ακόμη αναφορές σε διαφορετικούς καλλιτεχνικούς χώρους, χώρες και εποχές που επεφύλασσε η παράσταση.

Η Αφροδίτη με την κάμερα

Στις 21.28 και αφού είχε προσέλθει και η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου έκανε την εμφάνισή της η πιο απρόσμενη και ανατρεπτική Αφροδίτη (Ελενα Τοπαλίδου). Εκτός από σέξι – με εξαιρετικά μίνι φούστα με παγέτες και στενό ασημί κορσέ – και εκδικητική, η θεά θέλει να χειριστεί ως μαριονέτες τους θνητούς και κυρίως τον νεαρό προστατευόμενο της Αρτεμης που αρνείται τον σαρκικό έρωτα Ιππόλυτο. Παράλληλα λειτουργεί και ως «σκηνοθέτης του σκηνοθέτη» με δύο τρόπους. Προεξοφλεί την εξέλιξη της πλοκής. Και, δεύτερον, με μια κάμερα ανά χείρας εστιάζει σε εκφράσεις, κινήσεις, ακόμη και σε «τυφλά» σημεία του σκηνικού – τα οποία προβάλλονται πάνω στη μεγάλη σκουριασμένη και κεκλιμένη επιφάνεια του μεταλλικού «δοχείου» – για να δώσει τη δέουσα έμφαση ή για να αποπροσανατολίσει κάποιες φορές το βλέμμα του θεατή, αλλά και για να συστηθεί. Και να αποδείξει πόσο διαφορετική είναι από τη στερεοτυπική εικόνα που έχουμε για την Αφροδίτη, φροντίζοντας να κάνει διόλου κολακευτικά γκρο πλαν στο ήδη υπερβολικά (έως και παραμορφωτικά) μακιγιαρισμένο πρόσωπό της.

Το πάθος και ο καπνός

Με τον Χορό των κυνηγών, ακολούθων του Ιππόλυτου, του νόθου γιου του Θησέα, να εμφανίζεται απρόσμενα ανάμεσα στα πεύκα, εκτός του σκηνικού χώρου, και τον Χορό των γυναικών να αναδύεται μέσα από τις καλαμιές, η πλοκή άρχισε να ξεδιπλώνεται με γρήγορο ρυθμό που οφείλεται και στη χωρίς υπερβολές μετάφραση του Κώστα Τοπούζη. Οσο η Φαίδρα (Κόρα Καρβούνη) λιώνει από τον πόθο για τον γιο του συζύγου της και περιγράφει τα γεμάτα σεξουαλικά υπονοούμενα όνειρά της, καπνός βγαίνει από το ρυάκι, όπως το πάθος που την καίει. Η Τροφός (Μαρία Σκουλά) την πείθει να της εξομολογηθεί το σαράκι που την τρώει και εν συνεχεία τη συμβουλεύει να ενδώσει στο πάθος της, ενώ όλα συμβαίνουν ταυτόχρονα τόσο επί της ορχήστρας όσο και επί της οθόνης, δημιουργώντας δύο παράλληλα σύμπαντα.

Και ενώ η Φαίδρα υποφέρει προσπαθώντας να διαχειριστεί το παράνομο πάθος της, ο Ιππόλυτος (Ορέστης Χαλκιάς), σε μια από τις ωραιότερες στιγμές της παράστασης, βγάζει από το στόμα του ένα λευκό λουλούδι ως άλλος πάσχων από τη φανταστική ασθένεια χαναχάκι που ανήκει στην ιαπωνική κουλτούρα και λόγω της οποίας ο ασθενής βγάζει από τα σωθικά του λουλούδια επειδή έχει ανεκπλήρωτα συναισθήματα. Το αποθέτει δε στο ξερό κλαδί ενός πεθαμένου δένδρου ως προσφορά στην Αρτεμη.

Το τσιγάρο της Φαίδρας

Η Φαίδρα είναι σε αδιέξοδο. Η υπόθεση σηκώνει τσιγάρο, το οποίο της δίνει αναμμένο η Αφροδίτη (θεατρικό εφέ, χωρίς χρήση φωτιάς που απαγορεύεται εντός του χώρου, σε μια σκηνή που ξένισε, αλλά δεν προκάλεσε αντιδράσεις την ώρα της παράστασης), ενώ ο Ιππόλυτος καταφέρεται κατά των γυναικών – «γυναίκες κακή απομίμηση ανδρών» – την ώρα που οι σεξουαλικές φαντασιώσεις του παρθένου νέου (με ομοφυλοφιλικές και ετεροφυλικές πολλαπλές επαφές) πραγματώνονται στο εσωτερικό του «δοχείου» και τις παρακολουθούν οι θεατές μέσω κάμερας. Η Τροφός αποκαλύπτει το πάθος της Φαίδρας στον Ιππόλυτο κι εκείνος παρά την οργή του ορκίζεται να μην το αποκαλύψει.

Αφροδίτη και Φαίδρα ανταλλάσσουν ένα φιλί στο στόμα και λίγες στιγμές αργότερα η σορός της θνητής που έχει αυτοκτονήσει επιπλέει στο ρυάκι ως άλλη Οφηλία στον διάσημο πίνακα του 19ου αι. διά χειρός Τζον Εβερετ Μιλέ.

Η γυμνή αλήθεια

Ο Θησέας (Γιάννης Τσορτέκης) πληροφορείται από το σημείωμα της νεκρής συζύγου του ότι βιάστηκε από τον Ιππόλυτο και τον καταριέται, χωρίς τις αναμενόμενες έντονες δραματικές εξάρσεις, ενώ ο νέος μένει πιστός στον όρκο του να μην αποκαλύψει την αλήθεια. Τελικά ο Ιππόλυτος θα σκοτωθεί από τα μανιασμένα του άλογα, τα οποία θα ξεσηκώσει ένας μαινόμενος ταύρος που θα στείλει διά θαλάσσης ο Ποσειδώνας για να ικανοποιήσει την κατάρα του Θησέα, σύμφωνα με την αφήγηση του Εξάγγελου (Δημήτρη Παπανικολάου). Και η Αρτεμις – alter ego της Αφροδίτης; – ως από μηχανής θεός ενώ θα αποκαλύπτει τις σκευωρίες της θεάς του έρωτα, ο Χορός – με την εξαιρετική χορογραφία του Αλέξανδρου Σταυρόπουλου και τη μουσική σε ζωντανή εκτέλεση του Αλέξανδρου Δράκου Κτιστάκη – θα γυμνώνεται για να υποδεχθεί την αλήθεια. Ο Θησέας με μια κραυγή θα βυθιστεί στο πένθος, η κάμερα θα σβήσει και μαζί της τα φώτα. Το χειροκρότημα ακολούθησε δυνατό και για την υπόκλιση η Κατερίνα Ευαγγελάτου κράτησε ένα ακόμη κλείσιμο ματιού. Αυτή τη φορά προς τον πατέρα της Σπύρο Ευαγγελάτο, με τους συντελεστές να υποκλίνονται με ανάταση των χεριών, τον χαρακτηριστικό τρόπο των ηθοποιών του Αμφιθεάτρου.