Τα ψηφιακά εργαλεία στην εκπαίδευση

Αξιότιμε κύριε υπουργέ της Παιδείας,

Η μετατροπή του υπουργείου Παιδείας στο «πρώτο πλήρως ψηφιακό υπουργείο» συνιστά εκσυγχρονιστική φιλοδοξία που θα έχει ευεργετικά αποτελέσματα στην εκπαίδευση. Καταθέτω την προσωπική μου εμπειρία. Η εισαγωγή της ψηφιοποίησης στην περιοχή των επιστημονικών ενδιαφερόντων μου διευκόλυνε την έρευνά μου, παρέχοντας πρόσβαση σε πηγές που ήταν δυσπρόσιτες και σε πληροφορίες που δεν ήταν άμεσα διαθέσιμες, μειώνοντας χρόνους και αυξάνοντας την παραγωγικότητά μου. Προσοχή όμως! Η μέθοδος, οι αρχές και η ποιότητα, δηλαδή η ουσία του ερευνητικού μου έργου, παρέμειναν όπως ήταν και πριν από την εποχή της ψηφιοποιημένης και δικτυωμένης πληροφορίας. Και δεν γνωρίζω κανέναν συνάδελφο, εντός και εκτός Ελλάδος, που να «μεταμορφώθηκε» επιστημονικά χάρη στη βοήθεια που προσφέρει η τεχνολογία των πληροφοριών.

Αυτό που εννοώ είναι ότι η αξιοποίηση στη ΔΕ των εργαλείων που θα δημιουργήσετε προϋποθέτει έναν πολύ καλά καταρτισμένο εκπαιδευτικό, ο οποίος διαθέτει την απαιτούμενη επάρκεια στο γνωστικό του αντικείμενο (περιορίζομαι σε αυτό). Υπάρχει όμως ένα χρονίζον, δυσεπίλυτο πρόβλημα. Επειδή το Λύκειο όλα αυτά τα χρόνια λειτούργησε ως προθάλαμος για τα ΑΕΙ, τον πρώτο λόγο απέκτησε η πάσης φύσεως εξωσχολική φροντιστηριακή εκπαίδευση. Οι μαθητές προσβλέπουν σε αυτήν, καθοδηγούνται από αυτήν, «ξεκλέβουν» χρόνο από το σχολείο για χάρη της, εξουθενώνονται για να την παρακολουθούν και την εμπιστεύονται περισσότερο από το σχολείο τους. Οταν πλησιάζουν οι πανελλαδικές εξετάσεις, οι τάξεις του Λυκείου αδειάζουν από μαθητές. Στην ελληνική κοινωνία η παραπαιδεία παραμένει «θεσμός» ακλόνητος, η στρέβλωση έχει καταλήξει να είναι ο ορισμός της κανονικότητας.

Σοβαρότατη επίπτωση της επικυριαρχίας του φροντιστηρίου στο δημόσιο σχολείο είναι ότι ο εκπαιδευτικός έχει αποκοπεί από την επιστήμη του: κατά κανόνα συμβουλεύεται και αυτός τα φροντιστηριακά εγχειρίδια, τα οποία δεν υπηρετούν την παιδεία αλλά εξυπηρετούν τους μηχανισμούς εισαγωγής στα ΑΕΙ. Συνολικότερα, ο καθηγητής φαίνεται να έχει απολέσει το κύρος, τον παιδευτικό του ρόλο και την αίσθηση της αποστολής του. Και δεν χρειάζεται να υπενθυμίσω ότι χωρίς τον «δάσκαλο» σχολείο δεν υφίσταται και η εκπαίδευση είναι μόνο κατ’ όνομα εκπαίδευση.

Ο νόμος για την αξιολόγηση προβλέπει «υποχρεωτικό επιμορφωτικό σεμινάριο» μόνο για τους καθηγητές που η απόδοσή τους θα κριθεί «μη ικανοποιητική», δηλαδή για ένα μικρό ποσοστό. Κατά τη γνώμη μου, δεδομένου του εύρους και των σοβαρών παραμέτρων του προβλήματος, επιβάλλεται να επανασυνδεθούν οι εκπαιδευτικοί με την επιστήμη τους, δηλαδή να επανακτήσουν πρωτογενή επαφή με τις αρχές, τη μεθοδολογία και το περιεχόμενό της. Αυτό θα μπορούσε να γίνει μέσω περιοδικών πανεπιστημιακών σεμιναρίων, ειδικά σχεδιασμένων από κοινό συντονιστικό όργανο, με την προοπτική η βαθμολόγηση των συμμετεχόντων να αποτελεί ταυτόχρονα και κριτήριο αξιολόγησης. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση προσφέρει τεράστιες ευκαιρίες. Και κάτι ακόμη: η φροντιστηριακή εκπαίδευση έχει αποδείξει ότι είναι ικανή να εκτροχιάσει κάθε απόπειρα μεταρρύθμισης της ΔΕ, αλλά το κύρος της πανεπιστημιακής «επανεκπαίδευσης» υπερβαίνει εξ αντικειμένου την εμβέλεια των φιλοδοξιών της.

Πώς είναι δυνατόν ο καθηγητής να κερδίσει την αναγνώριση και τον σεβασμό των μαθητών του, αξιοποιώντας μάλιστα τα θαυμάσια ψηφιακά εργαλεία που σκοπεύετε να θέσετε στη διάθεσή του, αν δεν έχει πολλαπλάσιες γνώσεις από τους μαθητές του που φοιτούν σε φροντιστήριο και κυρίως ουσιαστική εποπτεία του γνωστικού του αντικειμένου; Μπορεί να προσφέρει ανθρωπιστική παιδεία, θεμελιώδη αποστολή του δημόσιου σχολείου, χωρίς τις παραπάνω προϋποθέσεις; Και για να παραπέμψω στον Αριστοτέλη: από πού θα αντλήσει το «πάθος» όταν απευθύνεται στους μαθητές του, αν όχι από τη γνωστική επάρκεια στο αντικείμενό του και από το «ήθος» που αυτή διαμορφώνει; Αυτονόητη αλλά αναγκαία διευκρίνιση: oι διαπιστώσεις μου δεν αφορούν τους λίγους, λαμπρούς καθηγητές που κοσμούν τη δημόσια εκπαίδευση με την προσφορά τους.

Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης