Το βάρος του χρέους

Η σημερινή πληθωριστική έκρηξη απαιτεί επαναξιολόγηση της πολιτικής του δημόσιου χρέους. Με τα επιτόκια να αυξάνονται σε όλον τον κόσμο, πρέπει να επανεκτιμήσουμε ποια είδη χρέους θεωρούνται σταθεροποιητικά και βιώσιμα και ποια είναι πιθανό να προκαλέσουν οικονομική αστάθεια και πολιτική αστάθεια.

Τον Ιούνιο, η Τράπεζα της Αγγλίας και η κεντρική τράπεζα της Τουρκίας αύξησαν δραματικά τα επιτόκιά τους. Ενώ η BOE αύξησε το επιτόκιο κατά 0,5%, η τουρκική κεντρική τράπεζα ήταν ακόμη πιο επιθετική, διπλασιάζοντας σχεδόν το επιτόκιο πολιτικής της από 8,5% σε 15%. Είναι ενδιαφέρον ότι αυτές οι ενέργειες δεν οδήγησαν στη σημαντική ανάκαμψη των συναλλαγματικών ισοτιμιών που συνήθως ακολουθούν τις αυξήσεις των επιτοκίων. Και στις δύο χώρες η νομισματική πολιτική παρεμποδίστηκε από φόβους για τη δημοσιονομική σταθερότητα και τα επίπεδα χρέους.

Ο εξωτερικός δανεισμός είναι μια εναλλακτική επιλογή στην οποία καταφεύγουν οι κυβερνήσεις και οι χώρες όταν απαιτούν πόρους που οι πολίτες τους δεν θέλουν ή δεν μπορούν να τους παράσχουν. Σύμφωνα με αυτή τη λογική, η ανάπτυξη των εγχώριων χρηματοπιστωτικών αγορών θα επέτρεπε στις κυβερνήσεις να ξεφύγουν από την παγίδα που δημιουργείται από το εξωτερικό χρέος και να δανειστούν κυρίως από τους πολίτες τους στο δικό τους νόμισμα.

Ωστόσο, δύο σχετικά πρόσφατα γεγονότα – διακριτά αλλά σχετιζόμενα με την πανδημία του COVID-19 – αμφισβήτησαν την ολοένα και πιο δημοφιλή αντίληψη ότι ο εγχώριος δανεισμός δεν έχει μειονεκτήματα.

Το πρώτο γεγονός είναι η μίνι κρίση χρέους που συγκλόνισε το Ηνωμένο Βασίλειο τον Σεπτέμβριο του 2022. Με εκτιμώμενο κόστος 45 δισεκατομμυρίων στερλινών (57 δισεκατομμύρια δολάρια), το σχέδιο που ματαιώθηκε της τότε πρωθυπουργού Liz Truss για την κατάργηση του ανώτατου συντελεστή φόρου εισοδήματος 45% μπορεί να φαινόταν μικρός συγγενής του χρέους. Ομως οδήγησε σε άνοδο των επιτοκίων και πτώση της αξίας του μακροπρόθεσμου δημόσιου χρέους. Αυτό, με τη σειρά του, πυροδότησε ένα ξεπούλημα κρατικών ομολόγων.

Το δεύτερο γεγονός είναι η χρεοκοπία της Γκάνας στα τέλη του 2022. Δυσκολεύοντας να εξυπηρετήσει τα χρέη της, αφού η πανδημία προκάλεσε μείωση των εσόδων και αύξηση των δαπανών, η χώρα ξεκίνησε μια αναδιάρθρωση εξωτερικού χρέους και ένα πρόγραμμα ανταλλαγής εσωτερικού χρέους. Αλλά καθώς τα επιτόκια και ο πληθωρισμός αυξάνονταν, το ίδιο αυξήθηκε και το χρέος σε τοπικό νόμισμα, με αποτέλεσμα όλο και περισσότερα από τα φορολογικά έσοδα της χώρας να πηγαίνουν προς την εξυπηρέτησή του. Δεδομένου ότι τα τρία τέταρτα αυτών των πληρωμών πήγαν σε πολίτες της Γκάνας, το αρχικό σχέδιο της κυβέρνησης να επιβάλει ένα δραστικό κούρεμα προκάλεσε εύλογα μια έντονη δημόσια αντίδραση.

Η άνοδος των παγκόσμιων επιτοκίων κατέρριψε τη μεγάλη ψευδαίσθηση ότι ο εγχώριος δανεισμός είναι λιγότερο πολωτικός και διχαστικός από το εξωτερικό χρέος. Το πλεόνασμα χρέους μπορεί να γίνει πολιτικά επαχθές, να ακινητοποιήσει τις κυβερνήσεις και να βαρύνει τις οικονομίες.

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Princeton Universityς