Ο χορός των μικρών κύκνων

Στη διάρκεια της απόπειρας πραξικοπήματος που πραγματοποιήθηκε στη Σοβιετική Ενωση το 1991, όταν σκληροπυρηνικοί κομμουνιστές έθεσαν υπό κράτηση τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ και επιχείρησαν να πάρουν τον έλεγχο της χώρας, η σοβιετική τηλεόραση πρόβαλλε σε μαγνητοσκόπηση τη «Λίμνη των Κύκνων», το αριστουργηματικό μπαλέτο του Τσαϊκόφσκι, συνδέοντας για πάντα τον «χορό των μικρών κύκνων», στη 2η Πράξη, με την πολιτική αναταραχή. Στη διάρκεια της ανταρσίας του Γεβγκένι Πριγκόζιν, της μεγαλύτερης ένοπλης εξέγερσης στη Ρωσία μετά την πτώση της ΕΣΣΔ, η ρωσική τηλεόραση κάλυψε όσο λιγότερο μπορούσε τις εξελίξεις, φροντίζοντας πάντα να τις υποβαθμίζει, και βρίσκοντας παράλληλα τον χρόνο να προβάλει ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή του Σίλβιο Μπερλουσκόνι, ενός ισόβιου φίλου του Βλαντίμιρ Πούτιν, ή ένα άλλο ντοκιμαντέρ για την παράνομη παραγωγή χαβιαριού. Αργά το βράδυ της Κυριακής οι ρωσικές αρχές συνέστησαν και στους καταπονημένους δημοσιογράφους να πάρουν, χθες, μία ημέρα ρεπό, μαζί με τους κατοίκους της Μόσχας, επισημαίνοντας πως χρειάζονταν λίγη ξεκούραση. Η ιστορία που ακολουθεί ίσως να φαίνεται άσχετη. Κι όμως.

Στις 9 Ιουνίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέτρεψε να προχωρήσει, υπό όρους, η δημόσια προσφορά εξαγοράς του γαλλικού ομίλου Lagardère από τον όμιλο Vivendi, τον οποίο ελέγχει η οικογένεια του Βενσάν Μπολορέ. Ο 71χρονος δισεκατομμυριούχος από τη Βρετάνη, ο οποίος έχει ήδη χτίσει από το 2016 στη Γαλλία μια τεράστια μιντιακή αυτοκρατορία και προωθεί τα τελευταία χρόνια μια ξεκάθαρη τραμπ-οποίηση της γαλλικής δημόσιας συζήτησης, θα αναγκαστεί να αποχωριστεί τον εκδοτικό όμιλο Editis και το κοσμικό περιοδικό «Gala», αποκτά όμως, πέραν των ελεύθερων και τηλεοπτικών καναλιών, των εφημερίδων και των περιοδικών που ήδη ήλεγχε, τον απόλυτο έλεγχο και του εκδοτικού ομίλου Hachette, και του κοσμικού περιοδικού «Paris Match», και του ραδιοφωνικού σταθμού Europe 1, και της «Journal du Dimanche». Μιας κυριακάτικης εφημερίδας με ιστορία 75 χρόνων, που δεν κυκλοφόρησε την τελευταία Κυριακή, για πρώτη φορά από το 2016.

Την είδηση αποκάλυψε πρώτη, την περασμένη Πέμπτη, η «Le Monde»: νέος διευθυντής της «Journal du Dimanche», ή «JDD» όπως είναι γνωστή στη Γαλλία, αναλαμβάνει ο 34χρονος Ζοφρουά Λεζέν, πρώην διευθυντής του ακροδεξιού περιοδικού «Valeurs actuelles». Είχε αναλάβει τα ηνία του τελευταίου σε ηλικία μόλις 27 χρόνων, όταν αγόρασε το «Valeurs actuelles» ο γαλλολιβανέζος επιχειρηματίας Ισκαντάρ Σαφά. Απολύθηκε όμως στις αρχές Ιουνίου, έπειτα από καβγά: ο Σαφά έκρινε πως είχε υιοθετήσει μια ακραία γραμμή, που επιπλέον δεν απέδιδε εμπορικά, και αποφάσισε πως θέλει εφεξής ένα περιοδικό που να απευθύνεται «σε όλες τις δεξιές». Οπως φάνηκε βέβαια εκ των υστέρων, όλη αυτή η δραματική έξοδος ήταν σκηνοθετημένη: ο Λεζέν είχε ήδη ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις του με τον Μπολορέ εβδομάδες νωρίτερα. Απλώς δεν το ήξεραν οι δημοσιογράφοι της «JDD». Μόλις το έμαθαν, αποφάσισαν με συντριπτική πλειοψηφία να κατεβούν σε επαναλαμβανόμενες απεργίες, ξεκαθαρίζοντας ότι η άφιξη του Λεζέν συνιστά μια «κόκκινη γραμμή» και ότι «αρνούνται να διευθύνει την εφημερίδα ένας άνθρωπος οι ιδέες του οποίου βρίσκονται σε απόλυτη αντίθεση με τις αξίες της».

Ο Ζοφρουά Λεζέν είναι, από την εφηβεία του ακόμα, στενός φίλος της Μαριόν Μαρεσάλ Λεπέν, ανιψιάς της Μαρίν Λεπέν και θεωρούμενης ευρέως ως επόμενης ηγέτιδας της γαλλικής Ακροδεξιάς, παρά την κόντρα που έχουν οι δυο τους. Είναι επίσης θαυμαστής του τρις καταδικασμένου για υποκίνηση φυλετικού μίσους Ερίκ Ζεμούρ – τον φανταζόταν ήδη από το 2015 πρόεδρο της Γαλλίας, σε ένα μυθιστόρημά του. Ο Ζεμούρ είναι ουσιαστικά δημιούργημα του Βενσάν Μπολορέ, αυτός του έδωσε το 2019 καθημερινή εκπομπή στο CNews, το γαλλικό ισοδύναμο του Fox News. Και ο Λεζέν έκανε από την πλευρά του ό,τι μπορούσε, μέσω του «Valeurs actuelles», προκειμένου να προωθήσει την (αποτυχημένη) υποψηφιότητά του για τη γαλλική προεδρία, το 2022. Παράλληλα, προωθούσε στα πρωτοσέλιδα του περιοδικού και όλες τις εμμονές της Ακροδεξιάς: τη ρατσιστική θεωρία της «μεγάλης αντικατάστασης», τη συνωμοσιολογική θεωρία για τον «δισεκατομμυριούχο που συνωμοτεί εναντίον της Γαλλίας», «Το σκάνδαλο Σόρος», «Το πραξικόπημα Σόρος», «Τη Μαφία Σόρος», κ.ο.κ.

Υπό την ηγεσία του, το «Valeurs actuelles» καταδικάστηκε σε πρόστιμο επειδή αναπαρέστησε μια (μαύρη) βουλευτή της Ανυπότακτης Γαλλίας ως σκλάβα. Ο ίδιος υπερασπίστηκε το περασμένο φθινόπωρο το «δικαίωμα» ενός ακροδεξιού βουλευτή να πει, εντός της Εθνοσυνέλευσης, σε έναν (μαύρο) αριστερό βουλευτή να «επιστρέψει στην Αφρική». Και έχει επανειλημμένως δηλώσει ότι για τον πόλεμο στην Ουκρανία «ευθύνονται οι Αμερικανοί». Ο διορισμός του στη διεύθυνση μιας σοβαρής, μετριοπαθούς εφημερίδας όπως η «JDD» προκάλεσε την έντονη αντίδραση της γαλλικής Αριστεράς -και έκανε τον γάλλο υπουργό Πολιτισμού να εκφράσει «ανησυχία». Δεκάδες δημοσιογραφικές ενώσεις, καθώς και οκτώ πρώην διευθυντές της, εξέφρασαν την αλληλεγγύη τους στους απεργούς δημοσιογράφους της εφημερίδας. Η πιθανότερη εξέλιξη, ωστόσο, είναι να αναλάβει κανονικά ο Ζοφρουά Λεζέν, να προταθεί ένα πρόγραμμα εθελουσίας εξόδου σε όσους δημοσιογράφους αρνούνται να συνεργαστούν μαζί του, να αντικατασταθούν από άλλους πιο πρόθυμους, και να συνεχίσει να προετοιμάζει ο Βενσάν Μπολορέ το έδαφος για μια ανάληψη της εξουσίας από την Ακροδεξιά, εν όψει των γαλλικών προεδρικών εκλογών του 2027.