Γνωστικές διαταραχές έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο

Κάθε χρόνο πάνω από 15 εκατ. άνθρωποι παγκοσμίως νοσηλεύονται με αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, καθιστώντας το έτσι τη δεύτερη κύρια αιτία θανάτου και μακροχρόνιας αναπηρίας στους ηλικιωμένους. Εκτός από τη σωματική αναπηρία, το εγκεφαλικό επεισόδιο ευθύνεται πολλές φορές για την έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών των ασθενών, η οποία έχει άμεσες επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής τους. Ηπια έως σοβαρή γνωστική λειτουργική έκπτωση εμφανίζεται σε ποσοστό έως και 60% των επιζώντων τον πρώτο χρόνο μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο. Τα προβλήματα μνήμης, το έλλειμμα προσοχής και η μειωμένη εκτελεστική λειτουργία είναι οι πιο συχνές γνωστικές διαταραχές που παρατηρούνται. Ορισμένες από αυτές τις διαταραχές μπορεί να βελτιωθούν με την πάροδο του χρόνου, αλλά δυστυχώς μόνο το 20% των ασθενών φαίνεται να παρουσιάζει πλήρη ανάκαμψη των γνωστικών του λειτουργιών. Ο κίνδυνος, επίσης, εμφάνισης άνοιας στο μέλλον είναι αυξημένος σε ασθενείς έπειτα από εγκεφαλικό ακόμη και σε αυτούς με παροδικές γνωστικές διαταραχές. Μελέτες έχουν αναδείξει ότι το 10% των ασθενών αναπτύσσουν άνοια αμέσως μετά το πρώτο εγκεφαλικό επεισόδιο και περισσότερο από το ένα τρίτο ύστερα από επαναλαμβανόμενα εγκεφαλικά επεισόδια. Εχει παρατηρηθεί επιπλέον, ότι ασθενείς της μαύρης φυλής παρουσιάζουν μεγαλύτερη γνωστική έκπτωση μετά από εγκεφαλικό και υψηλότερα ποσοστά άνοιας εντός πενταετίας.  Αλλοι παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση γνωστικής έκπτωσης έπειτα από εγκεφαλικό επεισόδιο είναι η ηλικία, η υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης και η ατροφία του εγκεφάλου. Είναι τεκμηριωμένο ότι η μείωση της αρτηριακής πίεσης στους υπερτασικούς ασθενείς σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης γνωστικών διαταραχών, άνοιας καθώς και ενός νέου εγκεφαλικού επεισοδίου.

Η έγκαιρη ανίχνευση και διάγνωση των γνωστικών διαταραχών ιδιαίτερα στην οξεία φάση με τη χρήση διαφόρων ψυχομετρικών εργαλείων, όπως το Mini-Mental State Examination και το Montreal Cognitive Assessment, είναι σημαντική για τον καλύτερο σχεδιασμό της στρατηγικής αντιμετώπισης του ασθενούς. Οι γνωστικές διαταραχές φαίνεται να σχετίζονται με δυσμενείς επιπτώσεις πέραν της σωματική αναπηρίας, όπως διαταραχές ύπνου, κατάθλιψη, αλλαγές προσωπικότητας και συμπεριφοράς συμβάλλοντας στην επιδείνωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.

Η αντιμετώπιση των ασθενών με γνωστικές διαταραχές έπειτα από το εγκεφαλικό επεισόδιο θα πρέπει να πραγματοποιείται μέσα στη σφαίρα συνεργασίας πολλών ειδικοτήτων, όπως παθολόγων, νευρολόγων, ιατρών πρωτοβάθμιας φροντίδας, καρδιολόγων, ψυχολόγων, εργοθεραπευτών, λογοθεραπευτών, κοινωνικών λειτουργών και νοσηλευτών έτσι ώστε να επιτυγχάνεται η άμεση αναγνώριση των γνωστικών διαταραχών και η βέλτιστη αντιμετώπισή τους.

Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ – Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο «Ιπποκράτειο» Αθηνών