Οι «precariat» και {LF}η «platform economy»

Η κρίση χρέους του 2008 διέλυσε το ελληνικό οικονομικό μοντέλο της Μεταπολίτευσης. Προσδοκίες και όνειρα για συνεχή ανάπτυξη, εν πολλοίς υποβοηθούμενα από ένα φαινομενικά εύρωστο τραπεζικό σύστημα, κατέρρευσαν, και παρέσυραν μαζί τους την οικονομική βεβαιότητα με την οποία οι μεταπολεμικές γενιές είχαν γαλουχηθεί. Οπως συνήθως συμβαίνει στις κρίσεις, επλήγησαν ιδιαίτερα βαριά όσοι δεν διέθεταν κάποιο συγκριτικό πλεονέκτημα δεξιοτήτων. Στο εξαιρετικό βιβλίο του «Ο Πλούτος της Ελλάδας», ο καθηγητής Κ. Κωστής επισημαίνει ότι τόσο πριν όσο και μετά την κρίση, οι απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ήταν εντυπωσιακά πιο ανθεκτικοί απέναντι στον κίνδυνο φτώχειας σε σχέση με άλλες ομάδες, χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια πως δεν επιδεινώθηκε η θέση τους. Σημαντικό ποσοστό ανειδίκευτων εργατών έχασαν τη θέση εργασίας τους στα χρόνια της κρίσης (ειδικά σε τομείς όπως η οικοδομή ή ο αγροτικός τομέας), και ως εκ τούτου στράφηκαν σε άλλες επιλογές, μεταξύ αυτών και η διανομή φαγητού-εμπορευμάτων (delivery, courier).

Το ζήτημα είναι ευρύτερο, και απασχολεί έντονα τη διεθνή κοινότητα, καθώς η πολιτική ηγεσία θα πρέπει να απαντήσει στο τι συμβαίνει όταν ένα άτομο, ως αποτέλεσμα οικονομικής-τεχνολογικής αλλαγής, βρίσκεται ξαφνικά στην ανεργία σε αυξημένη ηλικία. Το 2008 δεν ήμασταν έτοιμοι για κάτι τέτοιο, αλλά στις επόμενες κρίσεις θα πρέπει να προσαρμοστούμε ταχύτερα. To πρόβλημα είναι οξύτερο όταν εντάσσεται και ο γεωγραφικός παράγοντας – ένας Αθηναίος έχει σημαντικά περισσότερες ευκαιρίες αλλαγής καριέρας σε περίπτωση που απολυθεί από μία δουλειά, σε σχέση π.χ. με κάποιον που εργαζόταν σε μία βιοτεχνία της περιφέρειας που έκλεισε.

Διεθνώς, επικρατεί ο όρος «precariat», που περιγράφει μια ομάδα ατόμων που ζει δίχως επαγγελματική σταθερότητα και ασφάλεια, οι οποίοι επωμίζονται μεγάλο ψυχικό βάρος, υλική υστέρηση, ενώ παράλληλα δαπανούν σημαντικό μέρος του χρόνου τους σε ασχολίες που δεν αμείβονται, όπως η συνεχής αναζήτηση εργασίας και η προσωπική προσπάθεια για εκμάθηση νέων δεξιοτήτων. Συχνά, συμμετέχουν part-time ή full-time σε εργασίες της «platform economy», στις οποίες εντάσσεται και η διανομή.

Δεν υπάρχει εύκολος τρόπος αντιμετώπισης αυτής της κατάστασης. Από τη μία πλευρά υπάρχουν οι στρατηγικές αναβάθμισης (upskilling) και ανανέωσης (reskilling) των δεξιοτήτων, συχνά επιδοτούμενες από το κράτος, μέσω των οποίων τόσο οι εν ενεργεία εργαζόμενοι όσο και οι άνεργοι καλούνται να αναβαθμίσουν την παλέτα δεξιοτήτων τους, με την έμφαση να δίνεται στις ψηφιακές δεξιότητες. Αποτελεσματικές είναι επίσης και οι πολιτικές μερικής επιδότησης της εργασίας για ανέργους, όπως και προγράμματα υποστήριξης δημιουργίας νέων επιχειρήσεων. Η συζήτηση αυτή θα απασχολήσει πιο έντονα την Ελλάδα μέσα στην επόμενη δεκαετία, όπου αναπόδραστα θα ενσωματωθούν στις επιχειρήσεις τεχνολογίες που θα καταργήσουν ορισμένες θέσεις εργασίας.

Ο Δημοσθένης Κόλλιας είναι οικονομολόγος, συνεργάτης του Δικτύου για τη Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και την Ευρώπη.