Καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις και ο κίνδυνος εγκεφαλικού

Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο αποτελεί μια από τις πρώτες αιτίες θανάτου και την πρώτη αιτία αναπηρίας στις Δυτικές Χώρες. Στο 80%-85% των περιπτώσεων είναι ισχαιμικής αιτιολογίας μετά από απόφραξη μιας εγκεφαλικής αρτηρίας από αποσπασθέντα θρόμβο είτε από σημαντική στένωση στο σύστημα των καρωτίδων ή των σπονδυλικών αρτηριών. Στο 10%-15% των περιπτώσεων το αγγειακό εγκεφαλικό παρουσιάζεται με εικόνα ενδοεγκεφαλικής αιμορραγίας μετά από ρήξη αγγείου του εγκεφάλου.

Η εμφάνιση μετεγχειρητικού εγκεφαλικού σε καρδιοχειρουργημένους ασθενείς αποτελεί καταστροφική επιπλοκή, αυξάνοντας κατακόρυφα την περιεπεμβατική νοσηρότητα και θνησιμότητα. Το ποσοστό εμφάνισής του μετά από αντικατάσταση καρδιακής βαλβίδας ή αορτοστεφανιαίας παράκαμψης – το γνωστό bypass – υπολογίζεται στο 1%-1,5%, ενώ σε ασθενή που υποβάλλεται και στις δύο επεμβάσεις το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 2%-3%. Υψηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού ενέχουν καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις που αφορούν την αορτή, όπου εκεί μέχρι και 5% των ασθενών μπορεί να παρουσιάσει τη συγκεκριμένη μετεγχειρητική επιπλοκή. Το εγκεφαλικό μπορεί να συμβεί κατά την πρώιμη – εντός 7 ημερών από την επέμβαση – είτε κατά την όψιμη – μέχρι και 30 ημέρες μετά – μετεγχειρητική περίοδο. Κλασικοί παράγοντες κινδύνου για αθηροσκλήρωση, όπως το κάπνισμα, η αρτηριακή υπέρταση και η δυσλιπιδαιμία, αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο. Στην πρώιμη φάση, η τυχόν αιμοδυναμική αστάθεια του ασθενούς μπορεί να μειώσει την παροχή αίματος στον εγκέφαλο και να οδηγήσει σε εγκεφαλική ισχαιμία. Οι ασθενείς με νεοεμφανιζόμενη μετεγχειρητική κολπική μαρμαρυγή έχουν έως και 30% κίνδυνο θρομβοεμβολικού εγκεφαλικού λόγω της δημιουργίας ενδοκαρδιακού θρόμβου. Για τη μείωση του κινδύνου συστήνεται η διενέργεια αξονικής τομογραφίας θώρακος προεγχειρητικά σε εκείνους τους ασθενείς ηλικίας >70 ετών με υψηλό αθηρωματικό κίνδυνο προκειμένου να αναγνωριστεί έγκαιρα η αθηρωμάτωση της αορτής και να προτιμηθεί η διενέργεια του bypass χωρίς χειρισμούς στην αορτή. Επίσης, σε ασθενείς υψηλού κινδύνου για ενδοκαρδιακό θρόμβο, όπως σε κολπική μαρμαρυγή ή καρδιακή ανεπάρκεια με σοβαρά επηρεασμένη συστολική λειτουργία, το διοισοφάγειο υπερηχοκαρδιογράφημα συμβάλλει στην ανίχνευση θρόμβου στο ωτίο του αριστερού κόλπου με ανάλογη τροποποίηση της χορηγούμενης  αντιπηκτικής αγωγής.

Η ταχεία διάγνωση του μετεγχειρητικού εγκεφαλικού με νευρολογική εξέταση και αξονική ή μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου αποτελεί πρώτη προτεραιότητα δεδομένου ότι οι πρόσφατα χειρουργημένοι ασθενείς έχουν αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας μετά από χορήγηση αντιπηκτικών. Συμπερασματικά, ο ενδελεχής προεγχειρητικός έλεγχος μπορεί να ανιχνεύσει τους ασθενείς υψηλού κινδύνου, ώστε να χρησιμοποιηθούν προληπτικά μέτρα για την αποφυγή του.

Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ – Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο Ιπποκράτειο Αθηνών