Ακτιβισμός

«Μεγαλύτερη από πέντε»: έτσι αρέσει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αποκαλεί την ατζέντα που προβλέπει την επέκταση της διεθνούς ηγεσίας πέρα από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η Τουρκία έχει δύο στοιχεία που την κάνουν να θέλει μεγαλύτερο ρόλο στα περιφερειακά ζητήματα, περισσότερη αυτονομία στην εξωτερική της πολιτική και υψηλότερο κύρος στις διεθνείς υποθέσεις από άλλες περιφερειακές δυνάμεις όπως η Βραζιλία, η Νότια Αφρική και η Σαουδική Αραβία. Πρώτον, είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Δεύτερον, είναι ένα μετα-αυτοκρατορικό κράτος, όπου η ιδέα του μεγαλείου είναι ιδιαιτέρως δημοφιλής – γι’ αυτό άλλωστε και ο Ερντογάν τής προσέδωσε κεντρικό χαρακτήρα στο εκλογικό του αφήγημα.

H ανάληψη του υπουργείου Εξωτερικών από τον Χακάν Φιντάν, έναν από τους αρχιτέκτονες του γεωπολιτικού ακτιβισμού της Τουρκίας, υπηρετεί απολύτως αυτό το αφήγημα. Ο άνθρωπος που όταν τοποθετήθηκε το 2010 επικεφαλής της ΜΙΤ κατηγορήθηκε από τον τότε υπουργό Αμύνης του Ισραήλ Εχούντ Μπαράκ ότι είχε στενές σχέσεις με το Ιράν διεξήγαγε τα επόμενα χρόνια με επιτυχία διαπραγματεύσεις τόσο με το Ισραήλ όσο και με τη Συρία. Ο άνθρωπος που από το 2008 ως το 2015 έλαβε μέρος στις ειρηνευτικές συνομιλίες με τους Κούρδους (και ο πατέρας του, άλλωστε, Κούρδος είναι) συντόνισε μετά το 2016 τις πολεμικές επιχειρήσεις της χώρας του εναντίον των κουρδικών οργανώσεων στη Συρία. Συνόδευε δε πάντα τον Ερντογάν και τον Τσαβούσογλου στα σημαντικά ταξίδια τους στο εξωτερικό, ιδιαίτερα στην Ουάσιγκτον και τη Μόσχα.

Παράλληλα, όμως, με την επιδίωξη μεγαλύτερης αυτονομίας στους τομείς της εξωτερικής πολιτικής και της ασφάλειας, η Τουρκία θα κάνει ανοίγματα και στη Δύση. Ο λόγος είναι απλός: τα οικονομικά της προβλήματα. Οπως επισημαίνει ο Γκαλίπ Νταλάι από το ίδρυμα Chatham House, στην επόμενη θητεία του Ερντογάν θα υπάρξει μια στενή σχέση ανάμεσα στην εξωτερική και την οικονομική πολιτική της χώρας. Ενας λόγος είναι το ζήτημα των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων, που ήρθε στην επιφάνεια με την πανδημία, τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τον ανταγωνισμό των υπερδυνάμεων. Ως μέλος της G20 και της Τελωνειακής Ενωσης της ΕΕ, η Τουρκία θα προσπαθήσει να βγει όσο πιο κερδισμένη μπορεί από την αναδιάρθρωση αυτών των αλυσίδων. Και αυτό προϋποθέτει καλές σχέσεις με την Ευρώπη και τη Δύση.

Είναι φανερό ότι η αντιμετώπιση αυτής της ατζέντας απαιτεί μια ευέλικτη, έξυπνη και ρεαλιστική διπλωματία. Το σχήμα που είχαν πολλοί Ελληνες στο μυαλό τους πριν από τις τουρκικές εκλογές, σύμφωνα με το οποίο «μας συμφέρει» καλύτερα ο Ερντογάν γιατί θα τον κρατά σε απόσταση η Δύση, είναι αφελές. Η Τουρκία θέλει καλές σχέσεις με τη Δύση, άρα και με την Ελλάδα, όχι επειδή είναι απομονωμένη, αλλά επειδή αυτό την εξυπηρετεί.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης το γνωρίζει. Και θα έχει την ευκαιρία, στους πρώτους κιόλας μήνες της επόμενης θητείας του, να το αξιοποιήσει.