Η νέα κανονικότητα

Η τελική αποτίμηση προφανώς θα γίνει μετά τις 25 Ιουνίου, όταν θα αναδειχθεί πλήρως η εικόνα της πολιτικής σκηνής που θα «τρέξει» τη χώρα έως το τέλος της δεκαετίας. Αλλά η 21η Μαΐου έχει προϊδεάσει για τις ανατροπές και την επαναφορά του εκκρεμούς σε μια φάση που έρχεται πιο κοντά στην προμνημονιακή περίοδο. Η βασική διαφορά, ωστόσο, όπως διαπιστώνουν μια σειρά αναλυτών σε μια πρώτη προσέγγιση ενός αποτελέσματος που έχει ήδη μετακινήσει τις πολιτικές πλάκες, έχει να κάνει με τις δεξαμενές των ψηφοφόρων που κινούνται εκτός συστημικότητας. Οι 16 μονάδες που συγκέντρωσαν τα κόμματα εκτός Βουλής αποτελούν το δεύτερο μεταπολιτευτικό ρεκόρ μετά τις 19 μονάδες στις πρώτες κάλπες του 2012. Αλλά η πολιτική ατμόσφαιρα δεν έχει επιστρέψει σε εκείνη την περίοδο. Οι αριθμοί για το ακροβολισμένο ακροατήριο μπορεί να οδηγήσουν σε μια οφθαλμαπάτη – στην πραγματικότητα, η 21η Μαΐου σηματοδοτεί και μια συλλογική προσπάθεια για επιστροφή στην κανονικότητα. Το 16% που εξακολουθεί να αναζητεί διέξοδο σε σχηματισμούς και μορφώματα εκτός πλαισίου δεν είναι απομεινάρι μόνον της μνημονιακής περιπέτειας, αλλά οι ρίζες του είναι βαθύτερες και αναζητούνται πίσω στη δεκαετία του ΄90. Και σε έναν βαθμό μπορεί να εξηγούν και τους υπόγειους διαύλους που καταγράφονται τις δύο τελευταίες δεκαετίες ανάμεσα σε μια ριζοσπαστική Αριστερά και τη λεγόμενη καραμανλική Δεξιά.

Επί της ουσίας, όσοι κινούνται εκτός κανονικότητας δεν περιορίζονται στο 16% που συγκέντρωσαν όσα κόμματα δεν εξασφάλισαν κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Στο κόμμα του Βελόπουλου είναι σαφές ότι επιχειρεί να βρει πολιτική στέγη όχι μόνον ένα υπερσυντηρητικό ακροατήριο, αλλά και ψηφοφόροι με διαφορετική οπτική για τη θέση και το μέλλον της χώρας. Ο χαρακτηρισμός περί «ψεκασμένων» που έχει καθιερωθεί μεταξύ Μνημονίου και πανδημίας θα μπορούσε να τους καλύπτει, εάν οι λόγοι δεν ήταν ακόμη βαθύτεροι για μια στάση εκ των πραγμάτων αντιδραστική. Με την ίδια λογική, ένα άλλο τμήμα ψηφοφόρων μπορεί να έχει κινηθεί στην αριστερή πλευρά του χάρτη, έστω κι αν δεν φαίνονται μέσα στην αριστερή συστημικότητα.

Σε σχέση με την εικόνα που καταγραφόταν την περίοδο που μεσουρανούσε ο μεγάλος δικομματισμός, οι μεταβολές είναι ορατές, δημιουργώντας πλέον και αυτές τις δεξαμενές. Από τα δεξιά, η αφετηρία αναζητείται στην αντιπολιτευτική περίοδο του Κώστα Καραμανλή. Η δική του καταγγελτική ατζέντα με συνεχή πυρά στον «αρχιερέα της διαπλοκής», πασπαλισμένη με μια έντονη συνωμοσιολογία, ήρθε να συναντήσει τις κινητοποιήσεις για το θρήσκευμα στις ταυτότητες και ένα δεξιό ακροατήριο που δεν έβλεπε απέναντι ιδεολογικούς αντιπάλους, αλλά ένα «σύστημα» που έπρεπε να κατεδαφιστεί. Το έδαφος, άλλωστε, είχε ήδη καλλιεργηθεί από τις κινητοποιήσεις για το Μακεδονικό και, ιδίως στον Βορρά, το πρόπλασμα για ένα εκτροχιασμένο κοινό είχε ετοιμαστεί. Από τον Καρατζαφέρη και τον Καμμένο έως τον Βελόπουλο, αυτό το κοινό αναζητούσε πλέον αυτονομία – και από κοντά βρήκαν ζωτικό χώρο ακόμη και νεοναζιστικά μορφώματα.

Στην άλλη πλευρά του χάρτη, η κρίσιμη ύλη ήταν το Μνημόνιο που τροφοδότησε τον αριστερό εξτρεμισμό – και εκμεταλλεύθηκε ο ανανεωμένος ριζοσπαστισμός του ΣΥΡΙΖΑ στα χέρια του Αλέξη Τσίπρα. Αλλά κι εδώ οι ρίζες οδηγούν μερικά χρόνια νωρίτερα, όταν η συνωμοσιολογία και ο καταγγελτικός λόγος του Καραμανλή συναντούσαν τον εισαγγελικό λόγο του Νίκου Κωνσταντόπουλου. Οι υπόγειες διασυνδέσεις ανάμεσα στις δύο ατζέντες, άλλωστε, είχαν αναδείξει το 2005 τον Κωνσταντόπουλο ως ένα εκ των φαβορί για την Προεδρία της Δημοκρατίας. Ο Τσίπρας κινήθηκε λίγα χρόνια αργότερα σε ένα έδαφος που είχε ήδη στρωθεί – και το Μνημόνιο λειτούργησε ως προσάναμμα.

Από αυτή την οπτική, στις κάλπες της 21ης Μαΐου ο ΣΥΡΙΖΑ καταρρακώθηκε γιατί οι διαρροές είναι αμφίπλευρες: χάνει τους μετριοπαθείς που είχαν προσεγγίσει την Κουμουνδούρου κυρίως ως αντιδεξιά επιλογή, ενώ τον «διαγράφουν» και όσοι επιμένουν σε μια ριζοσπαστική αριστερή θεώρηση. Με τον Κώστα Καραμανλή εκτός πολιτικής σκηνής και προσεχώς τον Αλέξη Τσίπρα πιθανότατα στα ορεινά της Βουλής, μετά την 25η Ιουνίου η κανονικότητα μπορεί να συρρικνώσει και όσους τρέφονται από τη συνωμοσιολογία.