Η άγνωστη Τουρκία

Ηταν έκπληξη το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών στην Τουρκία; Το δυτικό ημισφαίριο λέει ναι. Ποτέ η αντιπολίτευση δεν έφτασε τόσο κοντά στην πλειοψηφία στις εκλογικές αναμετρήσεις της τελευταίας εικοσαετίας. Γιατί λοιπόν να μην αγγίξει το πολυπόθητο 50%; Γιατί μετά την πανθομολογούμενη φθορά του και τις απανωτές κρίσεις παραμένει ο Ερντογάν κυρίαρχος του παιχνιδιού;

Για να απαντήσουμε στα ερωτήματα αυτά θα πρέπει να αναζητήσουμε την «άγνωστη» για μας Τουρκία. Δεν είναι εύκολο να τη συναντήσουμε γιατί δεν συνευρίσκεται μαζί μας στις διεθνείς συνάξεις όπου παράγεται η δυτική πολιτική. Στα φόρα όπου μιλάμε όλοι την ίδια γλώσσα, ομνύουμε στις ίδιες αξίες και υποστηρίζουμε τη διατήρηση του status quo, την περίφημη rules based international order. Στις συνάξεις αυτές συναντούμε εξαίρετους τούρκους συναδέλφους, που συχνά μιλούν καλύτερα αγγλικά από μας αφού έχουν σπουδάσει και στα καλύτερα δυτικά πανεπιστήμια. Αυτή είναι η Τουρκία που μας αρέσει, αλλά είναι η μισή Τουρκία, υπό διωγμό ειδικά μετά το πραξικόπημα του 2016.

Η άλλη μισή συνευρίσκεται σε τζαμιά, μάλλον δεν μιλάει αγγλικά, ενημερώνεται μόνο από τα ελεγχόμενα ΜΜΕ της χώρας και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δεν την αφορά τι λέει ο υπόλοιπος κόσμος. Οι ηγέτες της, θρησκευτικοί κατά βάση, αλλά και τα κομματικά στελέχη του ΑΚΡ, υπαγορεύουν και υπακούουν άλλους κανόνες, αυτούς της ιεραρχίας των ισλαμικών δικτύων που είναι γνωστά ως αδελφότητες. Δίκτυα με μεγάλη απήχηση, ένα απ’ αυτά άλλωστε, ανέδειξε τον Ερντογάν δήμαρχο και μετά ηγέτη του κόμματος, είναι τα πραγματικά κέντρα εξουσίας στη μουσουλμανική Τουρκία. Και για να το πούμε ξεκάθαρα, ούτε η δομή ούτε η κατεύθυνση αυτής της εξουσίας είναι δημοκρατικές. Είναι μια διαφορετική κοινωνική οργάνωση, καλύτερη ή χειρότερη είναι ζήτημα οπτικής γωνίας. Πάντως δεν είναι η οργάνωση μιας δημοκρατικής κοινωνίας όπως την αντιλαμβανόμαστε στη Δύση. Ο Ερντογάν κατάφερε να εκφράσει αυτό το ιστορικό ρεύμα που επί δεκαετίες καταπίεζε το κεμαλικό καθεστώς και από αυτό αντλεί τη δύναμή του.

Αυτό το ρεύμα που συνδυάζει τη θρησκευτικότητα με τον εθνικισμό δεν αναγνωρίζει τη διαφορετικότητα ούτε την εναλλαγή στην εξουσία με δυτικούς όρους. Πιστεύει στη μοναδική αλήθεια της «Μεγάλης Τουρκίας» και στην αυτονόητη αποστολή της να ανασυστήσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Συνομιλεί πιο άνετα με την Τεχεράνη, τη Βαγδάτη, τη Γάζα, τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Θέλει να εκδικηθεί την απώλεια του Χαλιφάτου από τους απίστους.

Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθούμε ότι αυτό το ιδεολογικό υπόβαθρο καθιστά σχεδόν αδύνατο τον διάλογο. Και ακόμη χειρότερα υποθάλπει αντίστοιχα ρεύματα στη δική μας χώρα. Αν η Ελλάδα προορίζεται να εξελιχθεί σε «προκεχωρημένο φυλάκιο», οι συνέπειες δεν θα είναι αμελητέες: αμυντικές δαπάνες, ενίσχυση του εθνικισμού, υιοθέτηση της λογικής του μηδενικού αθροίσματος έναντι της συνεννόησης, και τελικά τι; Σύγκρουση; Για όλους αυτούς τους λόγους, αν πιστεύουμε στο ευρωπαϊκό μέλλον αυτής της περιοχής και σε συνύπαρξη με κανόνες και αρχές δικαίου, ακόμη και αν η αντιπολίτευση ηττηθεί, οι ελληνικές πολιτικές δυνάμεις του δημοκρατικού τόξου πρέπει να συνεχίσουν και να διευρύνουν τον διάλογο με την άλλη Τουρκία. Μόνο ενθαρρύνοντας και ενισχύοντας τον εξευρωπαϊσμό της μπορεί στην επόμενη εκλογική συγκυρία αυτό που σήμερα φαίνεται αδύνατο να πραγματοποιηθεί.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.