Οι «εισβολείς» {CR}που απειλούν {CR}τη βιοποικιλότητα

Πριν από σχεδόν έναν χρόνο, τον Ιούλιο του 2022, οι κάτοικοι της Καλύμνου συστρατεύονταν απέναντι σε έναν παράξενο εχθρό: οι ψαράδες του νησιού ζητούσαν να επικηρυχθεί… ο λαγοκέφαλος, ένα ξενικό είδος ψαριού που έχει εισβάλει τα τελευταία χρόνια στις ελληνικές θάλασσες διαταράσσοντας την οικολογία της περιοχής, προκαλώντας ζημιά στην αλιεία και απειλώντας τη ζωή όσων το καταναλώσουν.  «Στην Κάλυμνο, οι ψαράδες είμαστε σε απόγνωση και απελπισία, σε συνδυασμό με τα άλλα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Η κατάσταση έχει φτάσει στο απροχώρητο» έλεγε ο πρόεδρος των καλύμνιων ψαράδων. «Η Κύπρος εδώ και χρόνια και τώρα τελευταία και η Τουρκία έχουν επικηρύξει το είδος, ώστε να φτιαχτούν ειδικά εργαλεία, διότι τα εργαλεία που έχουμε δεν μπορούν να τα πιάσουν…».

Ο λαγοκέφαλος, ένα από τα δεκάδες είδη ψαριών που έφτασαν στη Μεσόγειο διαμέσου της διώρυγας του Σουέζ, αποτελεί σοβαρό πρόβλημα και φέτος για τις ελληνικές θάλασσες, κυρίως στα Δωδεκάνησα και στην Κρήτη. Η εξάπλωσή του γίνεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς καθώς, σύμφωνα με τους επιστήμονες, «φυσικός του αντίπαλος είναι τα μεγαλύτερα θαλάσσια είδη που δεν συναντώνται στις ελληνικές θάλασσες». Ετσι, σχεδόν 18 χρόνια μετά την πρώτη εμφάνισή του στη χώρα μας, πλέον εντοπίζονται λαγοκέφαλοι που ζυγίζουν ακόμα και 10 κιλά.

Συνολικά, περισσότερα από 1.000 είδη θαλάσσιας χλωρίδας και πανίδας έχουν περάσει τα τελευταία χρόνια στη Μεσόγειο –  τα λεγόμενα «λεσεψιανά», από το επώνυμο του γάλλου μηχανικού Φερδινάδου Λεσέψ ο οποίος κατασκεύασε τη διώρυγα του Σουέζ. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το λεοντόψαρο, Pterois miles, που έχει καταφέρει να εγκατασταθεί σε διάφορες θαλάσσιες περιοχές της Ελλάδας και έχει ήδη μειώσει την ψαριά των ερασιτεχνών αλιέων κατά 30%. Επίσης, ο σαρδελόγαυρος, Etrumeus golanii, που απαντάται κυρίως στο Κεντρικό και Νότιο Αιγαίο, στα Δωδεκάνησα και την Κρήτη, και δύο είδη αγριόσαλπας, η Siganus luridus και η S. rivulatus, που ζουν στην Ελλάδα για περισσότερο από μισόν αιώνα προκαλώντας ζημιές στα αλιευτικά εργαλεία των ψαράδων και τραυματισμούς εξαιτίας του δηλητηρίου που έχουν στα αγκάθια τους.

Ραγδαία εξάπλωση. «Μεταξύ των πολλών ξενικών ειδών εστιάζουμε στα χωροκατακτητικά ξενικά είδη, τα οποία αποτελούν απειλή για τη βιοποικιλότητα. Τα είδη αυτά στις περιοχές φυσικής τους κατανομής βρίσκονται σε ισορροπία με τα οικοσυστήματα στα οποία διαβιούν. Οταν όμως εισάγονται, με ανθρώπινη παρέμβαση, σε ένα νέο περιβάλλον το οποίο δεν διαθέτει φυσικούς θηρευτές οι οποίοι να είναι προσαρμοσμένοι στη θήρευσή τους, βρίσκουν την ευκαιρία να εξαπλωθούν με ραγδαίους ρυθμούς, συχνά εκτοπίζοντας τα τοπικά είδη. Σημειώνεται ότι εκτός των επιπτώσεών τους στη βιοποικιλότητα, τα ξενικά χωροκατακτητικά είδη μπορούν να έχουν κατά περίπτωση σημαντικές επιπτώσεις στις οικοσυστημικές υπηρεσίες και μέσω αυτών στην οικονομία, αλλά και στην ανθρώπινη υγεία. Για παράδειγμα, το λεοντόψαρο, γνωστό για το επώδυνο τσίμπημα των αγκαθιών του, αποτελεί πολύ σημαντική απειλή για τη βιοποικιλότητα, καθώς καταλαμβάνει περιοχές που αποτελούν ενδιαιτήματα των ροφών, είναι αδηφάγος θηρευτής και αναπαράγεται ταχύτατα» λέει στα «ΝΕΑ» ο Χαρίλαος Νικοκάβουρας, υπάλληλος του Τμήματος Βιοποικιλότητας της Διεύθυνσης Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος και Βιοποικιλότητας του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και εκπρόσωπος της Ελλάδας στη σχετική υποεπιτροπή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Για τον λόγο αυτόν στην παρούσα φάση και για λίγες ημέρες ακόμη θα βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση το Σχέδιο Δράσης για τις διαδρομές εισαγωγής των χωροκατακτητικών ξενικών ειδών. Αφορά μέτρα που μπορούν να ληφθούν για την αποτροπή εισαγωγής των ΧΞΕ. Από εκεί και πέρα, για τα είδη τα οποία έχουν ήδη εμφανιστεί ή εγκατασταθεί, θα εκπονηθούν στη συνέχεια Σχέδια Διαχείρισης».

Σημειώνεται πως στην πρόταση που έχει υποβληθεί για τη σύνταξη Εθνικού Καταλόγου με τα ξενικά είδη που απαντώνται στην Ελλάδα περιλαμβάνονται 126 είδη, εκ των οποίων το 97% θεωρείται υψηλής και μεσαίας επικινδυνότητας για τη διατάραξη της ελληνικής βιοποικιλότητας. Τα 74 από αυτά είναι χερσαία, τα 30 εσωτερικών υδάτων και τα 22 θαλάσσια, ενώ ανάμεσά τους περιλαμβάνονται και 37 φυτά. Στην Ευρώπη υπολογίζεται πως περισσότερα από 1.200 είδη «εισβολέων» προκαλούν ετησίως βλάβες δισεκατομμυρίων ευρώ.