Ποδοσφαίρου το ιστόρημα

Ποδοσφαίρου το ιστόρημα… και είναι οδυνηρή δοκιμασία πάνω στην καταγωγή του λαοφιλέστερου αθλήματος να διακονείς μια ακόμη πολιτισμική ήττα. Αναζητώντας ακόμα και το γράμμα της ιστορικής και αρχαιολογικής επιστήμης, οι εγχώριοι ερευνητές και ακαδημαϊκοί, έχοντας στα χέρια τους μια ολοκληρωμένη γραμματειακά πρόταση, απαξίωσαν το γεγονός ότι μήτρα του ποδοσφαίρου υπήρξε η ιστορική και προϊστορική Ελλάς… Περιγραφές, ιστορήματα, ποιητικός λόγος (Ομηρος) συνηγορούν αδιάψευστα τη μεγάλη αλήθεια.

1978, και ο άγγλος ιστορικός Harold Lee, βλέποντας τη στήλη με τον δεξιοτέχνη ποδοσφαιριστή, έγραψε αμέσως ένα πόνημα στην Αγγλική Ομοσπονδία και τη FIFA να σταματήσουν να ψεύδονται καπηλευόμενοι την καταγωγή του ποδοσφαίρου. Η βρετανική πολιτεία ταράχτηκε τα μάλα, αναμένοντας έμφοβη εμπλοκή της ελληνικής σε μια προσπάθεια αποδείξεως της μητρότητας του αθλήματος. Φευ, όμως, τζάμπα οι φόβοι. Η ανερμάτιστη ψοφοδεής ελληνική πολιτεία δήλωσε κάτοικος Γαργαρέττας για μια ακόμη φορά… απεμπολώντας κάθε δικαίωμα στην ιστορική αλήθεια… Επιστροφή λοιπόν στο ιστορικό μας οδοιπορικό, ενημερώνοντας τους αναγνώστες μας για το τεράστιο θέμα.

Η ΦΑΙΝΙΝΔΑ

Οι απαρχές του παιχνιδιού αυτού χάνονται στα βάθη της προϊστορίας, αφού ο Ομηρος, αναφερόμενος στη Μυκηναϊκή Εποχή, την εποχή των επών που περιγράφει (1580 – 1100 π.Χ.), σαφώς κάνει αναφορά σε τούτο το παιχνίδι, σχολιάζοντας μάλιστα τις εξαίρετες επιδόσεις των Φαίακα και Αλκίνοου στη φαινίνδα. Αναφερόμενος δε στην κόρη του Αλκίνοου, τη Ναυσικά, μας περιγράφει το παιχνίδι που έκανε με τις υπηρέτριές της στην παραλία με τη μικρή μπάλα, ένα είδος φαινίνδας.

Αλλά και σε άλλα σημεία ο Οδυσσέας αναφέρεται στη φαινίνδα, όπως: «Ο ένας έριχνε την μπάλα τρέχοντας κι ο άλλος κάνοντας ένα πήδημα την έπιανε και την ξανάριχνε στον σύντροφό του. Εριχνε ψηλά τη σφαίρα και τη γη που έθρεψε πολλούς άρχισε να κτυπά με προικισμένα πόδια και να κάνει στροφές γρήγορες και εναλλασσόμενες, ενώ οι άλλοι νέοι τον ζητωκραύγαζαν και στον ουρανό υψώνονταν δυνατές φωνές» (θ 370-375). «Και μια κόκκινη όμορφη μπάλα στα χέρια παίρνουν, που είχε φτιαγμένη ο Πάλυβος και ο ένας πετούσε λυγώντας το στα σύννεφα τα μαύρα, κι ο άλλος από τη γη ψηλά πηδώντας στον αέρα την έφθανε εύκολα, προτού στο χώμα να πατήσει» (θ 282-293).

Για τη φαινίνδα έγραψαν ο Πολυδεύκης, ο Αντιφάνης και ο Αθήναιος, όπως και ο Γαληνός. Ο Αθήναιος γράφει: «Η φαινίνδα είναι το παιχνίδι που αγαπώ περισσότερο απ’ όλα τα άλλα. Μεγάλη είναι η κούραση και ο ενθουσιασμός κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού της μπάλας, βίαιες λαβές και γυρίσματα του λαιμού».

Ο Ισίδωρος μας δίνει όμως ακόμη πιο λεπτομερή περιγραφή του παιχνιδιού. Βασικός κανόνας: η μπάλα να μην ακουμπήσει στο έδαφος. Το γήπεδο είχε τις διαστάσεις περίπου ενός σύγχρονου γηπέδου ποδοσφαίρου και ήταν χωμάτινο. Μια γραμμή στο κέντρο του γηπέδου το χώριζε στα δύο και οι ομάδες των αντιπάλων, αποτελούμενες η καθεμία από 12 παίκτες, τοποθετούνταν εκατέρωθεν της γραμμής. Σκοπός του παιχνιδιού ήταν να εμποδίσουν τους αντιπάλους να περάσουν τη γραμμή του κέντρου με κάθε τρόπο, και να κρατήσουν την μπάλα στην κατοχή τους πετώντας την ο ένας στον άλλον. Αν η μπάλα έπεφτε κάτω, ήταν πόντος για την αντίπαλη ομάδα.

Η αρχή του παιχνιδιού γινόταν με το στρίψιμο ενός νομίσματος, για να καθοριστεί ποιος θα είχε πρώτος την κατοχή της. Η συγκεκριμένη μπάλα ήταν δερμάτινη, γεμισμένη με άμμο και προξενούσε μεγάλο πόνο στις κεφαλιές. Διασώζει ο Αντιφάνης την εξής σκηνή, αφού ένας παίκτης έχει χτυπήσει κεφαλιά: «Αλίμονο. Τι πόνο έχω στον λαιμό». Οταν κινδύνευαν από την πίεση να χάσουν την μπάλα, την πέταγαν στους αντιπάλους. Φαίνεται ότι ένας άλλος τρόπος επίτευξης τέρματος ήταν να περάσουν την κεντρική γραμμή και να κινηθούν στο τέλος της περιοχής του αντιπάλου, όπου και περνώντας την, άφηναν την μπάλα να πέσει στο χώμα, σημειώνοντας έτσι πόντο η πόντους. Οπως ακριβώς και στο σημερινό αμερικάνικο Football το touchdown.

Συνάγεται λοιπόν από τα παραπάνω ότι η φαινίνδα ήταν ένα είδος σημερινού ράγκμπι, που έπαιζαν οι πρόγονοί μας χιλιετίες παλαιότερα. Αποκαλυπτικό αρχαιολογικό εύρημα είναι η μαρμάρινη βάση από το αρχαιολογικό μουσείο Αθηνών, όπου απεικονίζονται δύο ομάδες νέων να παίζουν φαινίνδα. Στο χέρι του αθλητή που βρίσκεται στα αριστερά της παράστασης διακρίνεται η μικρή μπάλα, την οποία είναι έτοιμος να πετάξει.

Η ΤΡΙΓΩΝ Ή ΑΡΠΑΣΤΟΝ

Το παιχνίδι Τριγών διεξαγόταν από τρεις παίκτες, που στέκονταν στις άκρες ενός τριγώνου και παιζόταν με μια σκληρή μπάλα, που την έλεγαν «τριγώνα». Η μπάλα δεν αναπηδούσε στο έδαφος ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. Σκοπός ήταν να πετάξεις σ’ έναν άλλον παίκτη την μπάλα, ούτως ώστε ή να τον πετύχεις ή να μην πιάσει την μπάλα. Κάτι σαν τα σημερινά «μήλα», που παίζονταν και παίζονται ακόμη από τα παιδιά. Οι ελιγμοί των παικτών ήταν μέρος του παιχνιδιού και μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν δύο η περισσότερες μπάλες. Οταν έπιανες την μπάλα με το αριστερό, ήταν σημάδι επιδέξιου παίκτη. Το να μεταφέρεις την μπάλα από το ένα χέρι στο άλλο ήταν επίσης σημάδι δεξιότητας.

Μέρος της τακτικής του παιχνιδιού ήταν και η αλλαγή θέσεων. Το πέταγμα της μπάλας προς τον παίκτη που την έριξε εθεωρείτο και αυτό δείγμα επιδεξιότητας. Οταν έχανε την μπάλα έπαιρνε πόντο ο αντίπαλος, όπως μας διασώζει ο Αρριανός. Το κτύπημα του παίκτη από την μπάλα έδινε πόντους στον αντίπαλο. Διάσημος παίκτης στα ρωμαϊκά χρόνια ήταν ο Ούρσος, γιατί ποτέ δεν είχε χάσει την μπάλα, η οποία, σημειωτέον, ήταν από ορυκτό κρύσταλλο. Το μέγεθός της ήταν στο μέγεθος της παλάμης του χεριού, είχε διακοσμημένη επιφάνεια και έχουν βρεθεί δύο τέτοιες μέχρι σήμερα.

Μας σώζεται μία περιγραφή του παιχνιδιού από τον Σενέκα, που έχει ως εξής: «Κοντά στο σπίτι μου υπάρχουν λουτρά και ακούγονται κάθε λογής θόρυβοι. Φαντάσου μόνο κάθε πιθανό θόρυβο που μπορεί να σου ενοχλεί τα αφτιά. Οι πιο μυώδεις άνδρες κάνουν τις ασκήσεις τους γυροφέρνοντας τα χέρια τους με βάρη από μολύβι. Ακούω τα βογγητά τους, όταν ζορίζονται ή τη σφυριχτή ανάσα τους. Αν κάποιος παίκτης μπάλας αρχίζει να παίζει και να μετράει τα πετάγματα της μπάλας, τότε τ’ άκουσες όλα». Το γήπεδό που αναφέρει ο Σενέκας είναι η παλαίστρα δίπλα στα λουτρά, όπου ασκούνταν αρσιβαρίστες και παίκτες της μπάλας.

Στην τριγώνα κάθε παίκτης έχει κάποιον που του κρατούσε το σκορ και ένα παιδί που έφερνε φέρνει πίσω την μπάλα. Στα ρωμαϊκά χρόνια το παιχνίδι ονομάστηκε «αρπαστόν». Αναφέρεται στον «Φαίδωνα» του Πλάτωνα το εξής σημαντικό: «Αυτή η γη, αν κάποιος την έβλεπε από ψηλά, είναι όμοια με τις σφαίρες που έχουν φτιαχτεί από δώδεκα χρωματιστά είδη δέρματος». Εκτός από το γεγονός της γνώσης της σφαιρικότητας της γης από τους προγόνους μας, που συνάγεται από το παραπάνω απόσπασμα, ο Πλάτων μάς αποκαλύπτει και κάτι άλλο σημαντικό. Η μπάλα ήταν φτιαγμένη από δώδεκα χρωματιστά είδη δέρματος. Ομως σχεδόν όλα στην Αρχαία Ελλάδα είχαν τη συμβολική τους σημασία. Ετσι τα 12 χρώματα, τα 12 κομμάτια της αρχαίας ελληνικής μπάλας αντιστοιχούν στους 12 έλληνες θεούς και θεές.