Ευφροσύνη Δοξιάδη

Λίγες μέρες πριν τις 17, της Αγίας Μαρίνας, τον Ιούλιο του 1965 ήμασταν με τον Τσαρούχη στη Μυτιλήνη. Με είχε πάρει μαζί του για παρέα όταν πήγε στη Μυτιλήνη για έναν μήνα όπου θα κρεμούσανε τα έργα του Θεόφιλου, μαζί με τον Τεριάντ, στο ταπεινό σπιτάκι μέσα στον ελαιώνα που στηνότανε για πρώτη φορά σαν Μουσείο Θεόφιλου σε απόσταση ελάχιστη από το πατρικό σπίτι της οικογένειας Ελευθεριάδη. Θα στεγάζονταν εκεί τα εκατό έργα του αγαπημένου ζωγράφου που του είχε παραγγείλει ο συντοπίτης του Τεριάντ λίγα χρόνια πριν ο Θεόφιλος πεθάνει.

Μείναμε οι δυο μας στο μικρό ξενοδοχείο στο λιμάνι από όπου κατοπτεύαμε τα πλοία που έφθαναν και φεύγανε. Στην Αθήνα, προτού με καλέσει στο ταξίδι, μού είχε ζητήσει ο Τσαρούχης να πάω να τον συναντήσω φέρνοντας μαζί μου όσο περισσότερα έργα μου μπορούσα, για να τα δείξουμε στον Τεριάντ, στο ξενοδοχείο όπου διέμενε, τη Μεγάλη Βρεταννία. Εφθασα φορτωμένη και ο Τσαρούχης με οδήγησε με βήμα σίγουρο και γρήγορο στο δωμάτιο του Τεριάντ. Η μπαλκονόπορτα του υπνοδωματίου ήτανε ανοιχτή και κάτσαμε στο μπαλκόνι. Εδειχνα ένα – ένα τα έργα μου, τον Λυκαβηττό, τα γυμνά, τα λουλούδια. Ο Τεριάντ είπε σε λίγο: «Αυτό το κοριτσάκι ζωγραφίζει σαν άντρας!» Απαντάει ο Τσαρούχης: «Λέω να την πάρουμε μαζί μας αύριο με το πλοίο στη Μυτιλήνη!» «Ναι! Βέβαια να την πάρουμε! Θα μπορεί εκεί να σχεδιάζει μέσα στον ελαιώνα!»

Φαντάζεστε τι φτερά φυτρώσανε στην πλάτη μου μόλις άκουσα τον διάλογο αυτό! Πήγα μαζί τους την άλλη μέρα, πετώντας. Τι χαρά πάνω στο πλοίο! Τι μπουκέτα γιασεμιά όταν έπιασε λιμάνι το πλοίο μας στη Χίο, τι γεύματα με καπετάνιους στη φωτισμένη τραπεζαρία, τι χαρά μεγάλη!

Βίωσα σαν θρίαμβο εκείνο τον μήνα Ιούλιο! Κάθε μέρα βλέπαμε τον Οδυσσέα Ελύτη ή μεσημέρι για φαγητό ή στο οικογενειακό σπίτι του, το σπίτι του οποίου «ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα», και ακόμα έμπαινε. Ολη μέρα στη Βαρειά, οκτώ χιλιόμετρα από τη χώρα, τι πολυτέλεια! Εγώ 19 χρόνων, ζούσα όλη μέρα μαζί με τον Τσαρούχη και τον Τεριάντ στη Βαρειά ζωγραφίζοντας και καμιά φορά με τον Ελύτη.

Ενα μεσημέρι, καλεσμένοι από τις εξαδέλφες του Ελύτη στο περίφημο σπίτι, στη σκιά της βεράντας, περιγράφω στους φίλους μου το όνειρο που είδα το προηγούμενο βράδυ. «Πες το μου να σου το εξηγήσω» μου λέει ο Ελύτης, «ξέρω λίγο να ερμηνεύω».

Είδα, λοιπόν, πως ήμουν ξαπλωμένη σε κρεβάτι χειρουργείου με τη στρογγυλή, μεγάλη σαν ταψί λάμπα να μου φωτίζει την κοιλιά. Ενας χειρουργός με δεξιοτεχνία κόβει και χειρουργεί με άνεση. Χρατς, χρατς, εκτελεί ταχύτατα ανώδυνες τομές μέσα στην κοιλιά μου. Εγώ είμαι ξύπνια και τον παρακολουθώ έκπληκτη, πώς γίνεται να μην πονάω με όλες αυτές τις τομές που κάνει με το ψαλίδι. Του λέω: «Δώσε μου το ψαλίδι σου να κόψω κι εγώ!». Και παίρνω το ψαλίδι στο χέρι μου. Ετσι όπως συνέχισα να είμαι ξαπλωμένη με ανασηκωμένο το κεφάλι και κοιτώντας κάτω προς το σώμα μου κόβω την πρώτη ψαλιδιά και ξυπνάω «πονώντας» φριχτά. Ο πόνος με ξύπνησε απότομα και ήμουν έκπληκτη που τόσο απέτυχε η δική μου «εγχείρηση». Βρισκόμουν στο δωμάτιό μου, στο παλιό ξενοδοχείο του λιμανιού.

Ο Ελύτης μού είπε αμέσως με σίγουρη φωνή ονειροκρίτη/ψυχαναλυτή: «Λοιπόν: Ο χειρουργός είναι ο Τσαρούχης. Τον παρακολουθείς όλη μέρα να ζωγραφίζει με ευκολία και μαεστρία τα έργα του που φαινομενικά ανώδυνα βγαίνουν από τα χέρια του. Πιάνεις κι εσύ να ζωγραφίσεις και ξαφνικά δεν βγαίνει ανώδυνα, πονάει».

Ο πόνος είναι εκκωφαντικός. Δεν είναι εφικτό να γίνει ανώδυνα. Πονάει το επάγγελμα του ζωγράφου, είναι δύσκολο.

Η Ευφροσύνη Δοξιάδη είναι ζωγράφος και συγγραφέας. Αυτή την περίοδο ετοιμάζει το βιβλίο Μαθήματα Ζωγραφικής του Γιάννη Τσαρούχη