Ποδοσφαίρου η εργαλειοποίηση…

Και φιλάθλων άρα η εργαλοιοποίηση… Και μέσα από την άρνηση των κυπριακών αρχών για διεξαγωγή του τελικού Κυπέλλου στη Μεγαλόνησο και πίσω από τη δρακόντεια απάντηση του δημάρχου του Βόλου, έρμαιο στις βανδαλικές επιδρομές των ανεγκέφαλων Δικέφαλων κρύβεται η κατάντια ενός αθλήματος που αγαπήθηκε όσο κανένα άλλο στην αθλητική ιστορία του πλανήτη. Και που από γηπεδικός έρωτας κατάντησε έμπεδο των κατώτερων ενστίκτων. Που με ηδονή άφατη δρομολογούν το έρεβος που κουβαλάνε μέσα τους.

Και όλα αυτά εν ονόματι στηρίξεως και υποστηρίξεως των ομάδων τους με μια εφευρετικότητα αχαλίνωτη, που κάθε στιγμή γεννά πράξεις ντροπής… Και συναγωνισμός με κάθε τρόπο στη δρομολόγηση θλιβεροτήτων… Κι όμως, αυτό το άγος ικανοποιεί βαθύτατα το βαθύ ολέον κράτος του αθλήματος. Για όλα αυτά όμως υπάρχει λόγος. Γιατί πίσω από τη  λογική του Κολοσσαίου υπάρχει ανάλογο άνυσμα που δρομολογεί αναπόφευκτα το σκάφος ποδόσφαιρο σε θάλασσες οδυνηρά ταραγμένες. Και βέβαια, σε όλα αυτά η ενημέρωση στέκει τυφλή, τα τ’ώτα τον τε νουν, τα τε όμματα εί…

Παρόλο που τα ΜΜΕ τούς αποσιωπούν συστηματικά, οι παραδοσιακοί θαμώνες των γηπέδων καθιστούν σαφές πως δεν έχουν την παραμικρή αμφιβολία για τούτη την εξέλιξη. Το έμπειρο μάτι των ποδοσφαιρόφιλων αντιλαμβάνεται πλήρως τον αναγκαίο δεσμό ανάμεσα, από τη μια μεριά, στην υποταγή του αγαπημένου τους αθλήματος στον βασιλιά Χρήμα και, από την άλλη, στην επικράτηση ενός τρόπου παιχνιδιού βασισμένου στην «ενίσχυση της άμυνας, την έμφαση στις αντεπιθέσεις, τη σχεδόν ολοκληρωτική εξαφάνιση της επίθεσης, της δημιουργίας και της απόλαυσης να παίζεις» (κατά τα λόγια του Τεμπό), δηλαδή την εξαφάνιση όλων εκείνων των αρετών που, για ολόκληρες δεκαετίες, είχαν επιτρέψει στο ποδόσφαιρο να καταστεί το κατεξοχήν λαϊκό άθλημα: επινοημένο από τον λαό, για τον λαό.

Είτε ενστικτώδης είτε βασισμένη στη βαθιά γνώση του αθλήματος, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίον η εμπορευματική κοινωνία ανατρέπει εκ των έσω τη λαϊκή κουλτούρα, δεν περιορίζεται στον χώρο του ποδοσφαίρου αλλά έχει ευρύτερη αξία. Γι’ αυτό και μπορεί αναμφίβολα ν’ αποτελέσει πρόπλασμα μιας ριζοσπαστικής συνείδησης. Ελάχιστα θα υπερβάλλαμε, αν ισχυριζόμασταν ότι σε τούτη την εποχή της παγκοσμιοποιημένης αγοράς και του θριαμβεύοντος ωφελιμισμού οι μαγικές κι αχρείαστες ντρίμπλες του Ρονάλντο ή το εξωγήινο κοντρόλ του Ζιντάν βγάζουν γλώσσα στους αφέντες του κόσμου αλλά και σ’ όσους εκ των σύγχρονων προπονητών εφαρμόζουν στην τακτική τους τον ψυχρό «ρεαλισμό» τούτων των αφεντάδων (και αποτελούν, δυστυχώς, συντριπτική πλειοψηφία).

Το λαϊκό κοινό των γηπέδων το γνωρίζει και το αντιλαμβάνεται αμέσως, στη μεγάλη του πλειονότητα. Ομως οι διανοούμενοι αδυνατούν πλήρως να οικειοποιηθούν τούτη τη λαϊκή σοφία η οποία φτάνει στον πυρήνα των πραγμάτων, όπως ο ανθρακωρύχος καταδύεται στις στοές του ορυχείου. Η πλειονότητά τους αδυνατεί να κατανοήσει γιατί το ποδόσφαιρο συνιστά διαχρονικά μια από τις βασικότερες πηγές έκφρασης της λαϊκής δημιουργικότητας, όπως επίσης και γιατί η προσχεδιασμένη εξαφάνιση τούτης της δημιουργικότητας απειλεί να καταστρέψει ένα από τα θεμέλια της ταυτότητας των λαϊκών τάξεων. Στην πραγματικότητα, όταν, κατά τον αγώνα τους ενάντια στο «αισχρό τέρας» του ποδοσφαίρου, οι διανοούμενοι καλούν τον κόσμο να πάψει ν’ ασχολείται με το άθλημα που τόσο αγαπά και του ταιριάζει, το μόνο που κάνουν, γι’ ακόμα μία φορά, είναι να στερούν απ’ τον λαό μέχρι και τις έσχατες αυτές μικρές χαρές που δεν του έχει ακόμα απαγορεύσει η πολιτική κι οικονομική ολιγαρχία.

Ο λάτρης του σύγχρονου ποδοσφαίρου είναι αυστηρός κριτής του προσφερόμενου θεάματος. Εχει διατηρήσει στη μνήμη του πλήθος αναμετρήσεων του παρελθόντος, ενώ κι η κρίση του έχει διαμορφωθεί όχι υπό την επιρροή των τηλεοπτικών σχολιαστών αλλά μέσα απ’ τις παθιασμένες του συζητήσεις με άλλους ποδοσφαιρόφιλους. Ο σύγχρονος ποδοσφαιρόφιλος, που ενδιαφέρεται να παρακολουθήσει έναν ωραίο αγώνα κι όχι να υποστηρίξει μια ομάδα θυμίζει χρυσοθήρα που είναι αναγκασμένος να κοσκινίζει ασταμάτητα προκειμένου να πετύχει μια στο τόσο, ανάμεσα στις λάσπες και τα ιζήματα, κάποιο μικρό κομμάτι ατόφιου χρυσού: συχνότερα μια ιδιοφυή ντρίμπλα ή έναν μαγικό συνδυασμό, σπανιότερα ολόκληρες φάσεις και 5-6 φορές τον χρόνο το θαύμα ενός αξέχαστου αγώνα τον οποίον οι εραστές της στρογγυλής θεάς θα κρατήσουν στη μνήμη τους σαν πολύτιμο φυλαχτό!

Αργά ή γρήγορα το μέλλον θα μας αποκαλύψει τι επιφυλάσσει η οικονομία σε τούτα τ’ αγρίμια αλλά και στους ελεύθερους ανθρώπους, γενικότερα. Ομως ό,τι και να συμβεί, ακόμα κι αν το αυθεντικό ποδόσφαιρο έχει φάει πράγματι τα ψωμιά του, θα μας έχει απομείνει τουλάχιστον τούτη η θαυμάσια κι ανεκτίμητη μαρτυρία σχετικά με τη «χαρούμενη επιστήμη» των καταφρονεμένων – άρα κι η ελπίδα ότι ο κόσμος θα μπορούσε κάποτε ν’ αλλάξει ρότα. Κι ίσως αν δεχτούν να τη διαβάσουν οι διανοούμενοι, ν’ αντλήσουν από τις σελίδες της το θάρρος για να ξεπεράσουν ορισμένες απ’ τις χιλιόχρονες προκαταλήψεις τους.

Γιατί στα θέµατα αυτά, τα θαύματα είναι πάντοτε δυνατά και το αποδεικνύει η παράξενη περιπέτεια του Πάκο Εσπίνολα, όπως την περιγράφει ο Εδουάρδο Γκελεάνο στο βιβλίο του «Το ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως»:

«Ο ουρουγουανός συγγραφέας Πάκο Εσπίνολα δεν ενδιαφερόταν για το ποδόσφαιρο. Ενα απόγευμα όμως, το καλοκαίρι του 1960, ψάχνοντας ν’ ακούσει κάτι στο ραδιόφωνο, ο Πάκο ψάρεψε στην τύχη την αναμετάδοση ενός αγώνα. Ηταν ένα τοπικό ντέρμπι. Η Πενιαρόλ ηττήθηκε κατά κράτος από τη Νασιονάλ με 4-0. Οταν βράδιασε, ο Πάκο ήταν τόσο θλιμμένος που αποφάσισε να δειπνήσει μόνος του, για να μη χαλάσει το κέφι κανενός. Από πού ερχόταν τόση θλίψη; Ο Πάκο ήταν έτοιμος να πιστέψει ότι επρόκειτο για παρωδική μελαγχολία, ή επειδή θυμήθηκε πως όλοι οι άνθρωποι είμαστε θνητοί, όταν ξαφνικά κατάλαβε ότι είχε στενοχωρηθεί γιατί έχασε η Πενιαρόλ. Ηταν οπαδός της Πενιαρόλ και δεν το ήξερε».

Ισως τελικά το παιχνίδι να μην είναι εντελώς χαμένο…