«Εξυπνη» εξισορρόπηση

Ποια ελληνική στρατηγική είναι ενδεδειγμένη για την αντιμετώπιση της Τουρκίας την επαύριον των τουρκικών προεδρικών και βουλευτικών εκλογών ανεξαρτήτως από το ποιος θα είναι ο νικητής; Ποια πολιτική από μέρους της Ελλάδας μπορεί να επιτύχει τους σημαντικότερους από τους βραχυπρόθεσμους και μεσοπρόθεσμους στόχους της έναντι της αναθεωρητικής πολιτικής της γείτονος;

Αν και η σταδιακή εγκατάλειψη του παρωχημένου διπόλου «αποτροπή» ή «κατευνασμός», που κυριάρχησε στον δημόσιο διάλογο κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, συνιστά σχετική πρόοδο, η δημόσια συζήτηση εξακολουθεί να κατατρύχεται από απλουστευτικές τοποθετήσεις όσον αφορά τις επιλογές που διαθέτει η Ελλάδα για την αντιμετώπιση του τουρκικού αναθεωρητισμού. Υποστηρίζεται έτσι ότι την επομένη των τουρκικών εκλογών και ανεξαρτήτως του νικητή (Ερντογάν ή Κιλιτσντάρογλου) η χώρα μας έχει να επιλέξει ανάμεσα σε δύο στρατηγικές: είτε την εξισορρόπηση της Τουρκίας είτε τη σταδιακή εξημέρωσή της.

Ουδέν ανακριβέστερον αυτής της απλοϊκής και κυρίως διαστρεβλωτικής και παρελκυστικής θέσης όσον αφορά τις στρατηγικές επιλογές της Ελλάδας. Εχουμε στο παρελθόν αναφερθεί επανειλημμένα στη δυνατότητα κάθε κράτους που αντιμετωπίζει εξωτερικές απειλές να επιλέξει είτε την εξισορρόπηση εναντίον της απειλής είτε τη σύμπλευση με αυτή. Αυτοί είναι οι όροι βάσει των οποίων διεξάγεται η «σύγχρονη» (τουλάχιστον κατά την τελευταία τριακονταετία!) συζήτηση και όχι το παραπάνω στρεβλό και παρελκυστικό δίλημμα. Επιπρόσθετα, προκειμένου να εξισορροπήσουν μια εξωτερική απειλή, τα κράτη έχουν πολύ περισσότερες από τις δύο παραπάνω επιλογές στη διάθεσή τους, ενώ δεν αποκλείεται ακόμα και η επιλογή ενός συνδυασμού «ανάσχεσης» και «εμπλοκής», όπως η στρατηγική που έχουν υιοθετήσει οι ΗΠΑ έναντι της Κίνας. Είναι συνεπώς προφανής και αυτονόητη η επιλογή της Ελλάδας να υιοθετήσει στρατηγική εξισορρόπησης της Τουρκίας την επαύριον των τουρκικών εκλογών.

Το πραγματικό και ουσιαστικό όμως ερώτημα δεν αφορά το εάν αλλά το ποια στρατηγική εξισορρόπησης είναι η καταλληλότερη. Μια στρατηγική «σκληρής» εξισορρόπησης που μέσω υψηλών εξοπλιστικών δαπανών εξαντλείται στο να αποτρέψει την Τουρκία από τη δημιουργία τετελεσμένων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και στο «να επιβάλει την ειρήνη» μέσω της επίτευξης στρατιωτικής υπεροχής; Ή μήπως μια στρατηγική «έξυπνης» εξισορρόπησης που θα προνοεί τόσο για την αποτελεσματική ανάσχεση της Τουρκίας μέσω της βέλτιστης χρήσης των περιορισμένων οικονομικών δυνατοτήτων της χώρας και την επίτευξη μιας ισορροπίας δυνάμεων όσο και για τη διατήρηση της προοπτικής επίλυσης της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης;

Υποστηρίζοντας την υιοθέτηση μιας «έμμεσης προσέγγισης» αντιμετώπισης των εξωτερικών απειλών, η στρατηγική της «έξυπνης» εξισορρόπησης στοχεύει να αλλάξει τον στρατηγικό υπολογισμό «κόστους – οφέλους» της Τουρκίας μέσω της αξιοποίησης των διεθνών οργανισμών και της ανάληψης συγκροτημένων διπλωματικών κινήσεων που θα επιτρέπουν στην Ελλάδα να μετριάσει τις συνέπειες των αναγκαίων «παραδοσιακών» στρατηγικών «άμεσης προσέγγισης» αντιμετώπισης των εξωτερικών απειλών, όπως είναι το τεράστιο οικονομικό κόστος όσον αφορά τους εξοπλισμούς και η απώλεια της αυτονομίας ή/και το ενδεχόμενο «παγίδευσης» στα σχέδια και τις επιδιώξεις του ισχυρότερου συμμάχου όσον αφορά τη σύναψη στρατηγικών συμμαχιών.

Ανεξαρτήτως του ποιος θα επικρατήσει στις επερχόμενες εκλογές στην Τουρκία, θα παραμένει υποχρεωμένος να λειτουργήσει μέσα σε έναν κατακερματισμένο πολυκεντρικό κόσμο και σε ένα ρευστό περιφερειακό περιβάλλον όπου όμως οι επιθετικές ικανότητες δεν έχουν το πλεονέκτημα, η αρχή της εδαφικής ακεραιότητας παραμένει, αν και αποδυναμωμένη, παρούσα και οι διεθνείς οργανισμοί μπορούν ακόμα να επηρεάζουν τη συμπεριφορά των κρατών. Σε αυτό το περιβάλλον η στρατηγική της «έξυπνης» εξισορρόπησης έχει αξία διότι αποτελεί τη λιγότερο δαπανηρή και περισσότερο αποτελεσματική στρατηγική που μπορεί να αναπτύξει η Ελλάδα έναντι της Τουρκίας. Ας αρχίσουμε να της δίνουμε και περιεχόμενο.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του προγράμματος ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής στο ΕΛΙΑΜΕΠ