Quo vadis, Τουρκία;

Είναι πολύ δύσκολη η δουλειά της Πυθίας. Δεν είναι μόνο το μέλλον αόρατο, είναι και το παρόν που αλλάζει από τη μια μέρα στην άλλη. Λίγους μήνες πριν αντιμετωπίζαμε μια Τουρκία αναθεωρητική, επιθετική, με λόγο πρωτόγνωρα πρωτόγονο και βάναυσο και πράξεις καθημερινής πρόκλησης στο Αιγαίο. Συνδυασμένο με την πιθανότητα παράλληλων εκλογών στις δυο χώρες, είχαμε μπροστά μας το σενάριο από την κόλαση, την τέλεια κρίση.

Και μετά ήλθαν οι σεισμοί – και η διπλωματία των σεισμών. Οι τόνοι έπεσαν, οι αερομαχίες περιορίστηκαν δραστικά και οι ρητορικές οξύτητες αντικαταστάθηκαν από διπλωματικά ανοίγματα και υπουργικές αγκαλιές. Η καταστροφή στάθηκε αφορμή για μια αλλαγή τόνου χωρίς να ντροπιαστεί κανείς στη διαδικασία και χωρίς να εκτεθεί στην πορεία για τις εκλογές. Το ερώτημα βεβαίως παραμένει αν η αλλαγή τόνου είναι απλώς επιφανειακή ή αντανακλά μια βαθύτερη και ουσιαστικότερη προσέγγιση με προοπτική για το αύριο. Και αυτό ασφαλώς εξαρτάται από την πορεία που η ίδια η Τουρκία χαράσσει για τον εαυτό της μετά από συνεχείς εκλογικές διαδικασίες: προεδρικές, βουλευτικές, αυτοδιοικητικές, μέσα στους επόμενους έξι μήνες.

Μια Τουρκία που βλέπει τον εαυτό της ως οργανικό τμήμα της Ευρώπης, εταίρο του δυτικού κόσμου έστω και σε θέση ημι-αυτόνομη, θα συνεχίσει να μετέχει σε έναν κύκλο εξουσίας, αμοιβαίων πιέσεων και υποχωρήσεων αλλά πάντως εντός της μεγάλης μας οικογένειας. Η επιλογή αυτή προϋποθέτει ένα ευρύτερο πλαίσιο αναφοράς, έναν κόσμο με αρχές και κανόνες, και κατατείνει στη δημιουργία σχέσεων εμπιστοσύνης. Για να μην ξεχνιόμαστε: ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς και αμοιβαία εμπιστοσύνη είναι τα απολύτως αναγκαία προαπαιτούμενα για οποιαδήποτε προσπάθεια επίλυσης των μεταξύ μας διαφορών, όποιες και να είναι αυτές. Αν αντιθέτως η χώρα αποφασίσει να προκρίνει τη συμμετοχή της στον αναδυόμενο ασιατικό πόλο, με τη βαριά παράδοση ανελευθερίας και απολυταρχισμού, χωρίς δημοκρατικούς θεσμούς και διαδικασίες ελέγχου, είναι προφανές ότι εύκολα θα διολισθήσει εκτός ορίων – και επομένως θα περιορισθεί ευθέως και η όποια δική μας δυνατότητα παρέμβασης μέσω εταίρων, συμμάχων και φίλων στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πλαισίου συνεννόησης και εμπιστοσύνης. Και το χειρότερο σενάριο όλων: μια χώρα παραπαίουσα και αδύναμη, η οποία θα αιωρίζεται μεταξύ δυο πόλων και θα αποπειράται να καλύψει την αδυναμία και την ανεπάρκειά της με λεονταρισμούς και μεγαλοστομίες, που εύκολα οδηγούν σε μοιραία λάθη.

Σήμερα ξεκινά και τυπικά η μακρά εκλογική πορεία της Ελλάδας. Θα προηγηθεί όμως ο πρώτος γύρος των προεδρικών εκλογών στη γείτονα, ο οποίος δεν θα μας λύσει όλες τις απορίες αλλά θα μας δώσει το στίγμα των επόμενων μηνών.

Το μικρό προβάδισμα της αντιπολίτευσης φαίνεται να ροκανίζεται ως αποτέλεσμα κομματικών ή και μικροκομματικών χειρισμών ενώ παραμένει το τεράστιο ερωτηματικό πού και πώς θα ψηφίσουν οι σεισμόπληκτοι πληθυσμοί, ζώντες και νεκροί.

Είτε με τη μια κυβέρνηση είτε με την άλλη πάντως, τα ερωτήματα παραμένουν και η εθνική πολιτική παραμένει ενιαία – και στις δυο πλευρές του Αιγαίου και παρά τα αντιθέτως θρυλούμενα.

Η πρώτη ανάγνωση καταδεικνύει τις διαφορές: όλα στο τραπέζι έναντι μιας διπλής λίστας με θέματα που συζητούνται και θέματα που τυπικώς τουλάχιστον δεν μπορούν να συζητηθούν. Δεν χωρεί όμως καμία αμφιβολία ότι σε μια εκ βαθέων συζήτηση με αμοιβαία εμπιστοσύνη ή πάντως καλή θέληση μπορεί κανείς να προσεγγίσει την ουσία των πραγμάτων. Η γειτονία μας προκαθορίζει και την κοινή μας μοίρα, για το καλύτερο και το χειρότερο.

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και Senior Policy Advisor στο ΕΛΙΑΜΕΠ