Ο «θαμμένος» θησαυρός της Ελλάδας

Η ελληνική γη μπορεί να κρύβει θησαυρούς. Δεν αναφερόμαστε στις κατά τόπους μυθολογίες για «θαμμένες λίρες», αλλά σε έναν πραγματικό θησαυρό, ανυπολόγιστης αξίας, που αφορά πολύτιμα μεταλλικά στοιχεία, τις περίφημες σπάνιες γαίες, που παραμένουν εξαιρετικά δυσεύρετες.

Ο λόγος είναι ότι οι χρήσεις αυτών των μεταλλικών στοιχείων, από τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα έως τις ανεμογεννήτριες, έχουν να κάνουν ακριβώς με τους στόχους της παγκόσμιας κοινότητας για οριστική εγκατάλειψη του άνθρακα. Αυτό σημαίνει ότι έχουν μεγάλη ζήτηση και αυτό εξηγεί την προσπάθεια να εντοπιστούν και σε ευρωπαϊκό έδαφος, με τις εκτιμήσεις να θεωρούν πιθανή την έναρξη της εκμετάλλευσής τους ακόμη και μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Στον «χάρτη» των παγκόσμιων ερευνών έχει μπει πλέον και η Ελλάδα, καθώς ήδη από την προηγούμενη δεκαετία επιβεβαιώνεται η ύπαρξη σπάνιων γαιών στη χώρα μας. Οπως επισημαίνει ο Σύνδεσμος Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων, οι σπάνιες γαίες είναι μια ομάδα 17 χημικά παρόμοιων μετάλλων, που περιλαμβάνει τις λεγόμενες 15 λανθανίδες του περιοδικού πίνακα, το ύττριο και το σκάνδιο.

Από τη μεριά της, η Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ), που αποτελεί τη μετεξέλιξη του ιστορικού Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ), έχει συμμετάσχει στην καταγραφή και εκτίμηση των κοιτασμάτων και εμφανίσεων σπανίων γαιών καθώς και βιομηχανικών στερεών αποβλήτων που περιέχουν σπάνιες γαίες (π.χ. ερυθρά ιλύς).

Τι έχουμε στην Ελλάδα. Στην Ελλάδα φαίνεται να απαντώνται δύο τύποι μεταλλοφορίας σπανίων γαιών: ο πρωτογενής, όπου οι σπάνιες γαίες δημιουργούνται με μαγματικές ή υδροθερμικές διαδικασίες και ο δευτερογενής, όπου οι σπάνιες γαίες δημιουργούνται με ιζηματογενείς διεργασίες ή αποσάθρωση εμπλουτισμένων πετρωμάτων.

Στον πρωτογενή τύπο μεταλλοφορίας μελετήθηκαν οι Βωξιτικοί Νi – Λατερίτες στη Λοκρίδα και στο Βροντερό Φλώρινας, οι Βωξίτες της Ζώνης Παρνασσού – Γκιώνας, τα αλκαλικά μαγματικά πετρώματα στον Φανό της Σαμοθράκης και οι Φωσφορίτες στη Δυτική Ελλάδα, ενώ στον δευτερογενή τύπο μεταλλοφορίας  μελετήθηκαν οι προσχωματικοί άμμοι της περιοχής Στρυμονικού – Καβάλας. «Από τις μεταλλοφορίες σπανίων γαιών που μελετήθηκαν στην Ελλάδα μόνον οι μαύρες άμμοι από την περιοχή Λουτρών Ελευθερών – Νέας Περάμου παρουσιάζουν οικονομικό ενδιαφέρον. Ωστόσο, λόγω θέσης (μέσα σε περιοχή με έντονη τουριστική κίνηση) οποιαδήποτε προσπάθεια ανάπτυξης θα δημιουργήσει προβλήματα», επισημαίνει η ΕΑΓΜΕ.

Σπάνιες γαίες ανιχνεύονται επίσης, και μάλιστα σε υψηλή περιεκτικότητα, σε προσχωσιγενείς αποθέσεις που απαντώνται στο παράκτιο και υποθαλάσσιο περιβάλλον μεταξύ Χαλκιδικής και Αλεξανδρούπολης, κυρίως στις εκβολές των ποταμών Στρυμόνα, Νέστου και Εβρου. Κοιτασματολογικές έρευνες αλλά και αναλύσεις δειγμάτων που πραγματοποίησε το ΙΓΜΕ στις περιοχές αυτές ήταν αρκετά ενθαρρυντικές, με μέση περιεκτικότητα σπανίων γαιών 1,17% (κυρίως Ce, La και Nd) και δυστυχώς αρκετή περιεκτικότητα σε θόριο (Th, ραδιενεργό στοιχείο).