Προστατεύοντας τα παιδιά από τον εκφοβισμό

Ο εκφοβισμός είναι ένα διαρκές μοτίβο επιθετικότητας από ένα άτομο με περισσότερη δύναμη, που στοχεύει σε κάποιον με λιγότερη δύναμη. Το κλειδί, λέει η ψυχοθεραπεύτρια Στέλα Ο’ Μάλεϊ, συγγραφέας του πρωτοποριακού βιβλίου «Bully-Proof Kids» (εκδ. Swift, μπεστ σέλερ στη Βρετανία), είναι ότι πρόκειται για επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά. Αλλά πίσω από αυτόν τον απλό ορισμό κρύβεται μια σύνθετη, πολυεπίπεδη κατάσταση που μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο να ξετυλίξει κανείς. Ποια είναι η δύναμη και από πού προέρχεται; Με τα παιδιά, λέει η συγγραφέας, συχνά είναι ότι έχουν ισχυρότερη κοινωνική θέση ή έχουν οδηγηθεί να πιστεύουν ότι έχουν.

Ο εκφοβισμός αφορά πάντα κάτι περισσότερο από αυτό που συμβαίνει με δύο άτομα: τον θύτη και τον στόχο, επιμένει. Τι γίνεται με τα παιδιά που υποστηρίζουν εκείνον που εκφοβίζει, που θέλουν να παραμείνουν στην εύνοιά του; Τι συμβαίνει με τα παιδιά που παρακολουθούν σιωπηλά τριγύρω; Εκείνα που βλέπουν τι συμβαίνει, όταν βλέπουν την επίθεση και απομακρύνονται; Ποιος φωνάζει για την αδικία; Για να καταλάβουμε τον εκφοβισμό, πρέπει να δούμε ολόκληρη την εικόνα.

Διότι, λέει η Ο’ Μάλεϊ, ο εκφοβισμός αφορά τους πάντες που βρίσκονται στον χώρο. Κι αυτό επειδή το να μη μιλάς είναι σαν να μιλάς – το να μην ενεργείς είναι σαν να ενεργείς.

Θα μπορούσε κάθε παιδί να είναι θύτης – και στόχος; Ναι, λέει η ειδικός. «Δεν έχω γνωρίσει ποτέ κανέναν που να σκέφτηκα ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει νταής, ή κανέναν που δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει στόχος. Η αλήθεια είναι ότι ο καθένας από εμάς έχει τη σκιώδη πλευρά του – και μόνο όταν μπορούμε να την αναγνωρίσουμε, γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι». Η συμπεριφορά εκφοβισμού στα παιδιά τείνει να είναι ζωώδης, με ένα ισχυρό ένστικτο σε πολλά παιδιά να ενταχθούν στην αγέλη. «Ισως χρειάζονται 18 χρόνια για να εκπολιτιστούμε, και εδώ είναι που μπαίνουν οι γονείς. Υπάρχουν τόσα πολλά που μπορούμε να κάνουμε».

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς; Το πιο σημαντικό, λέει η Ο’ Μάλεϊ, είναι να δώσετε προσοχή στο παιδί σας, ώστε να μπορέσετε να βρείτε ποια είναι τα τρωτά σημεία του. Γνωρίζετε το παιδί σας καλύτερα από τον καθένα: ποιες είναι οι συναισθηματικές του ανάγκες; Χρειάζεται αγάπη και ανήκειν ή αποζητά δύναμη, κύρος και αναγνώριση από τους άλλους; Το πρώτο από αυτά θα μπορούσε να είναι ένα παθητικό, ευγενικό παιδί δυνητικά πιο ευάλωτο στον εκφοβισμό ή στο να στρατολογηθεί από έναν νταή για να γίνει ένας από τους υποστηρικτές του. Ομοίως, αν το παιδί σας χρειάζεται δύναμη και αναγνώριση μπορεί εύκολα να προκαλέσει εκφοβιστική συμπεριφορά, και ως γονέας πρέπει να το γνωρίζετε αυτό και να είστε ενεργός στον τρόπο με τον οποίο το διαχειρίζεστε. Ενα παιδί σαν αυτό έχει θαυμάσιες δυνάμεις, αλλά πρέπει να μάθει ενσυναίσθηση.

Τι είδους συμπεριφορά πρέπει να προσέχουν οι γονείς; Υπάρχει ένα συγκεκριμένο είδος παιδιού, προειδοποιεί η συγγραφέας, που πηγαίνει στο σχολείο με μια υπεροπτική αλαζονεία ότι είναι καλύτερο από τα άλλα. Βεβαιωθείτε ότι το παιδί σας δεν είναι έτσι: η ιδέα ότι ο απόγονός σας είναι εγγενώς εξυπνότερος, ομορφότερος και πιο ικανός σε όλους τους τομείς, είναι στην πραγματικότητα μια πτυχή της δικής σας σκοτεινής πλευράς – και η μετάδοσή της στο παιδί σας θα οδηγήσει σε μεγάλα προβλήματα.

Η πολύ καλύτερη προσέγγιση είναι να σκέφτεστε από τη σκοπιά των άλλων παιδιών και να ενθαρρύνετε το παιδί σας να κάνει το ίδιο. Οταν ρωτάτε το παιδί σας για τη μέρα του, μη ρωτάτε μόνο για τα μαθήματα και τι έφαγε για μεσημεριανό.  Ρωτήστε το: είχαν όλοι φίλο στο παιχνίδι σήμερα; Και αν σας απαντήσει ότι κάποιος έμεινε έξω, ρωτήστε το: χαμογέλασες σε αυτό το παιδί ή το ρώτησες αν ήθελε να παίξει;

Ενα από τα μεγαλύτερα δώρα που μπορεί να δώσει ένας γονιός στο παιδί του, πιστεύει η Ο’ Μάλεϊ, είναι οι δεξιότητες να χειρίζεται τους δύσκολους ανθρώπους. «Δεν έχει να κάνει με το να είσαι μεγάλος – έχει να κάνει με το να είσαι έξυπνος», λέει. «Εχει να κάνει με τη στρατηγική σου, έχει να κάνει με το πώς αντιμετωπίζεις αυτούς τους ανθρώπους. Αν διδάξεις στο παιδί σου ότι κάποιοι άνθρωποι είναι σκέτο κακό και θα σε νικήσουν, δεν τα ενδυναμώνεις. Αν όμως του μάθεις να αναγνωρίζει το ύπουλο άτομο, να είναι επιφυλακτικό, να διευθετεί τα πράγματα γύρω του: αυτό είναι ενδυναμωτικό. Του έχεις διδάξει κάτι σημαντικό. Να μάθει να διαχειρίζεται τους δύσκολους ανθρώπους που θα συνεχίσει να συναντά σε όλη του τη ζωή».