«Δεν κατασκόπευε, απλά έκανε τη δουλειά του»

Ο Εβαν Γκέρσκοβιτς, δημοσιογράφος της εφημερίδας «Wall Street Journal», έγινε την περασμένη εβδομάδα ο πρώτος δυτικός δημοσιογράφος από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου που συνελήφθη από τη Ρωσία και κατηγορήθηκε για κατασκοπεία. Ο 31χρονος Αμερικανός βρισκόταν σε αποστολή στο Γεκατερινμπούργκ, όταν τον έβγαλαν έξω από ένα εστιατόριο στην πόλη των Ουραλίων την Τετάρτη. Η ρωσική υπηρεσία ασφαλείας FSB ισχυρίζεται ότι συγκέντρωνε απόρρητες πληροφορίες για ένα στρατιωτικό εργοστάσιο, ισχυρισμός που συνάδελφοί του χαρακτηρίζουν ψευδή. Εάν καταδικαστεί, αντιμετωπίζει 20 χρόνια φυλάκισης.

Η Εμα Τάκερ, αρχισυντάκτρια της εφημερίδας «The Wall Street Journal» – η οποία ανήκει στη News Corp, τη μητρική εταιρεία των «Sunday Times» – δήλωσε ότι οι ρωσικές Αρχές δεν επιτρέπουν στον Γκέρσκοβιτς επαφή με προξενικούς υπαλλήλους και τον δικηγόρο που του διόρισε το δικαστήριο. Πρόσθεσε ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ επιδιώκει «διπλωματικούς διαύλους» με τη Μόσχα σε μια προσπάθεια να απελευθερωθεί ο έμπειρος δημοσιογράφος, γιος εμιγκρέδων της σοβιετικής εποχής στην Αμερική. Η Τάκερ χαρακτήρισε την κατηγορία για κατασκοπεία «ψευδή, προκλητική και κατασκευασμένη. Δεν βρισκόταν εκεί κατασκοπεύοντας» τόνισε. «Ηταν εκεί ως δημοσιογράφος, έκανε τη δουλειά του, έκανε ερωτήσεις, έκανε αυτό που κάνουν οι δημοσιογράφοι».

Πανκ μουσική
και κιτς καφέ

Οι συνάδελφοι του Γκέρσκοβιτς περιγράφουν πως στον 31χρονο άρεσαν τα πανκ συγκροτήματα, η ρωσική γλώσσα και τα κιτς καφέ. Η τελευταία φορά που το προσωπικό της «Wall Street Journal» είχε νέα από τον Εβαν ήταν την Τετάρτη, λίγο πριν από τις 4 το απόγευμα, όταν είχε φτάσει σε εστιατόριο στο Γεκατερινμπούργκ. Ηταν το δεύτερο ταξίδι του ανταποκριτή στη Ρωσία μέσα σε έναν μήνα στα Ουράλια Ορη.

Λίγο πριν από το γεύμα ένας συνάδελφος του έγραψε ένα μήνυμα: «Γεια σου φίλε, καλή τύχη σήμερα». «Ευχαριστώ αδερφέ» απάντησε ο Γκέρσκοβιτς. «Θα σε ενημερώσω για το πώς θα πάει». Την επομένη, δημοσίευμα του κρατικού πρακτορείου ειδήσεων της Ρωσίας ανέφερε ότι ο Γκέρσκοβιτς συνελήφθη και κατηγορήθηκε για κατασκοπεία από την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB), τη διάδοχο της KGB. Ηταν η πρώτη φορά που η Ρωσία άσκησε δίωξη για κατασκοπεία εναντίον δημοσιογράφου στο εξωτερικό από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Εικόνες στη ρωσική κρατική τηλεόραση έδειχναν τον Εβαν φορώντας ξεθωριασμένο τζιν και αθλητικά παπούτσια, με ένα χέρι με μαύρα γάντια γύρω από τον σκυφτό λαιμό του, συνοδευόμενο από αστυνομικούς της FSB με πολιτικά.

Οι Ρώσοι
τον φώναζαν Βάνια

Ο 31χρονος Γκέρσκοβιτς είναι γιος εβραίων εξορίστων σοβιετικής καταγωγής που είχαν εγκατασταθεί στο Νιου Τζέρσεϊ. Ερωτεύτηκε τη Ρωσία – τη γλώσσα της, τους ανθρώπους με τους οποίους συνομιλούσε σε διάφορες χώρες, τις πανκ μπάντες για τις οποίες σύχναζε στα μπαρ της Μόσχας. Πήγε στη Ρωσία πριν πεντέμισι χρόνια. Αρχικά εργάστηκε στην εφημερίδα «Moscow Times» και στη συνέχεια μετακόμισε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων πριν πάει στη «Wall Street Journal». Ταξίδεψε σε όλη τη χώρα ασχολούμενος με θέματα περιβάλλοντος και των άγνωστων μειονοτικών γλωσσών της Ρωσίας. Περνούσε τα Σαββατοκύριακά του κουβεντιάζοντας για μουσική, πολιτική και ειδήσεις και ήταν πάντα έτοιμος να βοηθήσει τους ανταγωνιστές δημοσιογράφους. Οι ρώσοι φίλοι του δεν τον γνώριζαν ως Εβαν, αλλά ως Βάνια.

Σε άρθρα του αναφέρθηκε στις ρωσικές προλήψεις που εφάρμοζε η μητέρα του – που είχε μεταναστεύσει από την ΕΣΣΔ σε ηλικία 22 ετών – στο σπίτι τους: δεν σφύριζε και δεν άνοιγε ομπρέλες σε εσωτερικούς χώρους. η ρωσική ζωή «ήταν μόνο ένα αντίγραφο, αλλά προσπαθούσα απεγνωσμένα να την κρατήσω» ανέφερε.

Πρόσφατα, σε μια αποστολή, ο Γκέρσκοβιτς παρατήρησε ότι τον ακολουθούσαν ρώσοι πράκτορες και τον βιντεοσκόπησαν. Υπέθεσε ότι το τηλέφωνό του παρακολουθούνταν. Οταν δασικές πυρκαγιές σάρωσαν την απομακρυσμένη σιβηρική περιοχή της Γιακουτίας το 2021, κοιμήθηκε σε μια σκηνή στο δάσος επί τέσσερις ημέρες, πολύ μετά την επιστροφή άλλων δημοσιογράφων στην πρωτεύουσα. Κέρδισε την εμπιστοσύνη των φοιτητών ιατρικής καθισμένος μαζί τους στους θαλάμους με ασθενείς του COVID, καθώς αποκάλυπταν ότι είχαν επιστρατευτεί, έπειτα από λίγες μόνο εβδομάδες εκπαίδευσης, για να περιθάλψουν τα κύματα των ασθενών. «Θέλω απλώς να γράψω την ιστορία σωστά» έλεγε στους φίλους του.

Γεωπολιτικό τέχνασμα

Αντί όλων αυτών, γράφουν οι «Sunday Times», ο Γκέρσκοβιτς βρέθηκε παγιδευμένος σε ένα όλο και πιο συνηθισμένο γεωπολιτικό τέχνασμα: κάποιες κυβερνήσεις αρπάζουν Αμερικανούς για να τους ανταλλάξουν για μια συμφωνία. Τον Δεκέμβριο, οι ΗΠΑ απελευθέρωσαν τον καταδικασμένο ρώσο έμπορο όπλων Βίκτορ Μπουτ με αντάλλαγμα την αμερικανίδα σταρ του γυναικείου μπάσκετ Μπρίτνεϊ Γκράινερ, η οποία είχε συλληφθεί λίγο πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Η Γκράινερ είχε καταδικαστεί σε εννέα χρόνια κάθειρξη επειδή βρέθηκε να μεταφέρει στις αποσκευές της λάδι κάνναβης.

Την Πέμπτη, ο Τζον Κίρμπι, ο στρατηγικός συντονιστής του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, δήλωσε ότι δεν είναι σαφές εάν η κράτηση του Γκέρσκοβιτς ήταν συντονισμένη με τη ρωσική ηγεσία ή αντίποινα για άλλα ζητήματα. Την περασμένη εβδομάδα, ένας ρώσος υπήκοος κατηγορήθηκε στην Ουάσιγκτον για δράση ως πράκτορας ξένης δύναμης, απάτη με βίζα, τραπεζική απάτη, απάτη μέσω καλωδίων και άλλες κατηγορίες.