Η κεμαλική Τουρκία είναι χειρότερη

Το αποτέλεσμα των τουρκικών εκλογών δεν είναι προδιαγεγραμμένο ούτε προβλέψιμο, παρά τις δημοσκοπήσεις που δείχνουν υπεροχή της αντιπολίτευσης. Η τουρκική κοινωνία είναι κατακερματισμένη σε πολλά αλληλοτεμνόμενα στρατόπεδα. Ο Ερντογάν ήρθε σε βίαιη σύγκρουση με κεμαλιστές, γκιουλενιστές και την κουρδική μειονότητα, αλλά το θρησκευτικό του προφίλ ενώνει τον ανομοιογενή πολυεθνοτικό πληθυσμό της Μικράς Ασίας και της Κωνσταντινούπολης. Το αποτέλεσμα επομένως είναι ανοιχτό. Επίσης ανοιχτό είναι το ενδεχόμενο να συμβεί κάποιο απρόβλεπτο γεγονός, που θα συσπειρώσει την τουρκική κοινή γνώμη γύρω του.

Η τουρκική αντιπολίτευση, έπειτα από μακροχρόνια διάσπαση, κατέληξε στην κοινή υποψηφιότητα του Κιλιτσντάρογλου, αρχηγού του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού (κεμαλικού) Κόμματος. Γύρω του έχουν συσπειρωθεί οι κυριότεροι τούρκοι πολιτικοί ηγέτες. Η συμμαχία έχει προεκλογικό χαρακτήρα και είναι εμφανώς ετερόκλητη και προσωρινή. Πιθανή εκλογή του Κιλιτσντάρογλου θα σημάνει σφοδρή πολιτική διαμάχη της νέας κυβέρνησης με τα λαϊκά στρώματα που στηρίζουν τον Ερντογάν, άρα αστάθεια και διάσπαση. Η γνωστή μέθοδος σταθεροποίησης και συσπείρωσης που θα επιλέξει ένα καθεστώς Κιλιτσντάρογλου είναι παλαιά και δοκιμασμένη και είναι η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση.

Αλλά οι κεμαλιστές έχουν ορισμένες διαφορές από τους ισλαμιστές, που καλόν είναι να επισημανθούν. Η πρώτη διαφορά είναι η παραδοσιακή συμμαχική σχέση τους με τη Δύση, που θα δώσει στους δυτικούς γεωστρατηγικούς θεσμούς την ψευδαίσθηση ότι «ελέγχουν» ξανά την Τουρκία. Αυτή η ανακουφιστική για τη Δύση ψευδαίσθηση θα επιτείνει την πολιτική ίσων αποστάσεων στα ελληνοτουρκικά και θα οδηγήσει σε πιέσεις προς την Ελλάδα να προβεί σε «συνεννόηση» με την Τουρκία. Η δεύτερη διαφορά είναι το βίαιο παρελθόν των κεμαλιστών. Η γενοκτονία του μικρασιατικού Ελληνισμού, που διέπραξε ο κεμαλισμός, συμπληρώθηκε με την εισβολή στη Κύπρο το 1974. Αλλωστε όλο το αναθεωρητικό-επεκτατικό σχέδιο της Τουρκίας εις βάρος της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας είναι σύλληψη των κεμαλιστών. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Κιλιτσντάρογλου εγκαλεί τον Ερντογάν για ατολμία στα ελληνοτουρκικά και τον έχει παροτρύνει να καταλάβει τα νησιά του Αιγαίου που «παρανόμως» κατέχει η Ελλάδα. Επομένως η αναστήλωση του κεμαλικού οικοδομήματος, ενόψει μάλιστα και των εσωτερικών αντιδράσεων που πιθανότατα θα προκαλέσει και που θα απαιτήσουν μηχανισμούς αποπροσανατολισμού και συσπείρωσης, θα εντείνει το ελληνοτουρκικό πρόβλημα.

Η Τουρκία ασκεί μία διαχρονική, διακομματική, μακροπρόθεσμη εξωτερική πολιτική, η οποία βασικό στόχο έχει να συγκαλύψει την εσωτερική κοινωνική της ανομοιογένεια, την πολυεθνοτική σύνθεση του πληθυσμού της και την αντιστάθμιση του χαμηλού βιοτικού της επιπέδου με υπεραναπληρώσεις εθνικιστικού μεγαλείου. Ο Ερντογάν υιοθέτησε πλήρως αυτήν την πολιτική και έφθασε πολύ κοντά σε έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο, τον οποίον δεν αποφάσισε, είτε διότι αναλογίστηκε τις συνέπειες είτε διότι ο σεισμός ανέκοψε την υλοποίησή του. Οι κεμαλιστές θα κληθούν – εάν κληθούν – να κυβερνήσουν υπό άλλες διεθνείς συνθήκες, θα πρέπει να λάβουν σημαντικές γεωπολιτικές αποφάσεις και, εάν μία από αυτές είναι η πλήρης επαναφορά της Τουρκίας στο δυτικό στρατόπεδο, η Ελλάδα θα πρέπει να είναι διπλά προσεκτική.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης. Από τις εκδόσεις Καπόν κυκλοφορεί το βιβλίο του «Παναγιώτης Κανελλόπουλος: ο πολιτικός, ο διανοούμενος και η εποχή του»