Οχι, το τρέξιμο δεν «καταστρέφει» τα γόνατα

Οι περισσότεροι δρομείς συχνά ακούμε την προειδοποίηση: «Συνέχισε να κοπανιέσαι στους δρόμους και θα καταστρέψεις τα γόνατά σου». Μια νέα μελέτη διαπίστωσε ότι όσο περισσότερο, γρηγορότερα ή συχνότερα τρέχει ένας δρομέας δεν αυξάνει τις πιθανότητές του να αναπτύξει οστεοαρθρίτιδα στα ισχία ή στα γόνατα.

Η οστεοαρθρίτιδα είναι μια νόσος κατά την οποία υπάρχει καταστροφή του χόνδρου των αρθρώσεων, καθώς επίσης συχνά και του υποχονδρίου οστού. Σύμφωνα με τις στατιστικές, περίπου 32 εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν από οστεοαρθρίτιδα στις Ηνωμένες Πολιτείες και 8 εκατομμύρια στη Βρετανία. Ο αριθμός στην Ελλάδα υπολογίζεται σε περίπου 1,5 εκατομμύριο. Καθώς ο χόνδρος, το «μαξιλάρι» ανάμεσα στις αρθρώσεις, καταστρέφεται, η οστεοαρθρίτιδα μπορεί να προκαλέσει πόνο, ακαμψία και ακόμη και αναπηρία. Είναι η πιο συνηθισμένη μορφή αρθρίτιδας, ειδικά μεταξύ των ηλικιωμένων, και δεν υπάρχει γνωστή θεραπεία.

Ο Μαραθώνιος του Σικάγου

«Οταν εμφανιστεί, δεν ξαναφεύγει», λέει στο δίκτυο NBC News ο δρ Μάθιου Χάρτγουελ, ορθοπεδικός χειρουργός στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Σαν Φρανσίσκο των ΗΠΑ και ένας από τους επικεφαλής συγγραφείς στη νέα μελέτη, η οποία επρόκειτο να παρουσιαστεί την Πέμπτη στην ετήσια συνάντηση της Αμερικανικής Ακαδημίας Ορθοπεδικών Χειρουργών. «Ο χόνδρος δεν μπορεί να επανασχηματιστεί», παρατηρεί. Η νέα έρευνα εξέτασε 3.804 ερασιτέχνες δρομείς αναψυχής που συμμετείχαν στον Μαραθώνιο του Σικάγου το 2019 ή το 2021 με ερωτήσεις που είχαν να κάνουν από το πόσα χρόνια τρέχουν έως τους μέσους ρυθμούς τρεξίματός τους ή και για το αν είχαν οικογενειακό ιστορικό αρθρίτιδας.

Είναι ευρέως διαδεδομένο, ακόμη και μέσα στην ιατρική κοινότητα, ότι η συχνή καταπόνηση των αρθρώσεων, μέσω μιας επαναλαμβανόμενης δραστηριότητας όπως το τρέξιμο, καθιστά του χόνδρους των ισχίων και των γονάτων να εκφυλίζονται πιο γρήγορα, αυξάνοντας τον κίνδυνο οστεοαρθρίτιδας. Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Νορθγουέστερν, συμπεριλαμβανομένου του Μάθιου Χάρτγουελ, ο οποίος βρισκόταν στο πανεπιστήμιο κατά τη διάρκεια της μελέτης, και ένας από τους συσσυγγραφείς της έρευνας, ο ορθοπεδικός αθλητικός χειρουργός Βένια Τζονγκ, διαπίστωσαν πως κάτι τέτοιο δεν συνέβη.

Ηλικίες, pace και χρόνια τρεξίματος

Οι δρομείς που ανταποκρίθηκαν στην έρευνα ήταν κατά μέσο όρο περίπου 44 ετών και έτρεχαν γύρω στα 45 χλμ. την βδομάδα σε μέσο pace 5 λεπτά και 30 δευτερόλεπτα το χιλιόμετρο. Κατά μέσο όρο έτρεχαν συστηματικά περίπου 5 χρόνια, αν και ο αριθμός αυτός κυμαινόταν από 1 έως 67 χρόνια. Πολλοί ερωτηθέντες έτρεχαν τον πρώτο τους μαραθώνιο, ενώ κάποιοι λίγοι είχαν τρέξει δεκάδες. Οι περισσότεροι ήταν κάπου στο ενδιάμεσο όσον αφορά την εμπειρία στον μαραθώνιο. Χάρη στο ευρύ πλαίσιο των δρομέων που χρησιμοποιήθηκαν ως αντικείμενο μελέτης – μια απόκλιση από έως τις τώρα καταγεγραμμένες έρευνες που συνήθως επικεντρώνονταν σε ελίτ και πρωταθλητές – οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Νορθγουέστερν μπόρεσαν να αναλύσουν τον τρόπο με τον οποίο ο κίνδυνος της αρθρίτιδας των δρομέων άλλαξε ανάλογα με τον ρυθμό τρεξίμος, την ένταση και το δρομικό τους ιστορικό.

Παραδόξως, δεν βρήκαν καμία συσχέτιση του αυξημένου κινδύνου για αρθρίτιδα γόνατος ή ισχίου με τον αριθμό των ετών που κάποιος έτρεχε, ούτε με τον αριθμό των μαραθωνίων που είχε κάνει, ούτε με τον εβδομαδιαίο χιλιομετρικό όγκο του, ούτε με τον ρυθμό του.

Ενθαρρυντικά αποτελέσματα

Λαμβάνοντας υπόψη το ευρύ φάσμα των εβδομαδιαίων χιλιομέτρων, των ρυθμών, των ηλικιών και των συνολικών ετών που έτρεχε κάποιος, τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να αφορούν όλους εκείνους τους μέσους δρομείς που δεν έχουν τρέξει ποτέ καν μαραθώνιο, ανέφεραν οι ερευνητές. «Οι δρομείς πρέπει να ενθαρρυνθούν από τα αποτελέσματα της έρευνάς μας», αναφέρει ο Τζονγκ. «Αντικρούουν ξεκάθαρα το κλασικό “δόγμα” ότι οι μεγάλες αποστάσεις προδιαθέτουν ένα άτομο στο να πάθει αρθρίτιδα του ισχίου και του γόνατος».

Συνολικά, το 7,3% των δρομέων μαραθωνίου που απάντησαν στην έρευνα δήλωσαν ότι δεν είχαν διαγνωσθεί ποτέ με οστεοαρθρίτιδα ισχίου ή γόνατος. Ο Χάρτγουελ προειδοποιεί ότι δεν θα πρέπει να γίνεται σύγκριση αυτού του ποσοστού με αυτό του γενικού πληθυσμού, δεδομένου ότι υπάρχουν βασικές διαφορές τόσο στην ηλικία όσο και στη συνολική υγεία. Παρ’ όλ’ αυτά, σχολιάζει με νόημα πως «οι περισσότεροι γιατροί θα αναγνώριζαν ότι κατά μέσο όρο η συχνότητα της αρθρίτιδας είναι υψηλότερη από 7% σε έναν 44χρονο». Και το αποκαλυπτικό είναι πως σχεδόν 1 στους 4 από τους ερωτηθέντες δρομείς όλων των επιπέδων απάντησε πως ότι οι γιατροί τούς πρότειναν να μειώσουν τα χιλιόμετρά τους ή να σταματήσουν να τρέχουν εντελώς.

Η νοοτροπία της «φθοράς»

Πολλοί γιατροί θεωρούν την οστεοαρθρίτιδα ως κατάσταση «φθοράς». «Συχνά συγκρινόμαστε με ένα αυτοκίνητο», σχολιάζει ο Χάρτγουελ. «Αν παρομοιάσεις τους ανθρώπους με αυτοκίνητα, αυθόρμητα βγάζει νόημα το ότι όσο περισσότερο χρησιμοποιεί κανείς τις αρθρώσεις του, τόσο περισσότερο τις φθείρει, όπως συμβαίνει σε ένα αμάξι. Ομως η άρθρωση είναι στην πραγματικότητα ένα ενεργό, ζωντανό μέρος του σώματος, σχεδόν σαν ένα όργανο».

Η άποψη της «φθοράς» δεν μπορεί να αντιπαραβληθεί καν με τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους το τρέξιμο μπορεί να ωφελήσει την υγεία μας και οι οποίοι ενδεχομένως αντισταθμίζουν αυτόν τον εκφυλισμό, δηλώνει στο NBC ο Τζέφρι Ντρίμπαν, ερευνητής οστεοαρθρίτιδας στο Πανεπιστήμιο Ταφτς στις ΗΠΑ (που ωστόσο δεν συμμετείχε στη μελέτη του Μαραθωνίου του Σικάγου). Η δραστηριότητα μπορεί να βελτιώσει τη λειτουργία των μυών γύρω από τις αρθρώσεις και να ενθαρρύνει το σώμα να παράγει περισσότερα από αυτό που ονομάζεται αρθρικό υγρό, ένα ιξώδες υγρό που λιπαίνει τις αρθρώσεις.

Μια ασφαλής δραστηριότητα

«Είναι ανησυχητικός ο αριθμός των δρομέων που συμβουλεύονται από τους γιατρούς τους να μειώσουν το τρέξιμό τους ή να το εγκαταλείψουν τελείως», αναφέρει ο Τζέφρι Ντρίμπαν. «Τα στοιχεία που έχουμε μέχρι στιγμής υποδηλώνουν ότι το τρέξιμο, για τους περισσότερους ανθρώπους, είναι μια ασφαλής δραστηριότητα. Πρέπει να απομακρυνθούμε από αυτή τη νοοτροπία της “φθοράς”».

Το τρέξιμο δεν θα εμποδίσει τους αναπόφευκτους παράγοντες κινδύνου για την οστεοαρθρίτιδα όπως η ηλικία και το οικογενειακό ιστορικό, αλλά σίγουρα μπορεί να αποτρέψει άλλα προβλήματα υγείας όπως οι καρδιακές παθήσεις και η παχυσαρκία, προσθέτει. Και οι δύο αυτές καταστάσεις έχουν κατ’ επανάληψη και αποδεδειγμένα συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο αρθρίτιδας. Ο πληθυσμός των ανθρώπων με οστεοαρθρίτιδα συχνά έχει άλλες συννοσηρότητες (όρος που σημαίνει είτε τη συνύπαρξη δύο νόσων ή δύο παθολογικών καταστάσεων στον ίδιο ασθενή είτε ως συνύπαρξη καταστάσεων που έχουν μεταξύ τους κάποια αιτιολογική σχέση σε επίπεδο αλληλεπίδρασης). «Αυτός ο ίδιος ο πληθυσμός είναι που θέλουμε να δούμε να κάνει σωματική άσκηση», λέει ο Ντρίμπαν. «Δεν θέλουμε να τους αποθαρρύνουμε από το τρέξιμο, ειδικά αν το απολαμβάνουν».

Η εικόνα δεν είναι πλήρης

Η έρευνα του Μαραθωνίου του Σικάγου καταγράφει μόνο την τρέχουσα και την προηγούμενη υγεία των δρομέων, όχι τον κίνδυνο να αναπτύξουν χρόνια οστεοαρθρίτιδα γόνατος μελλοντικά. «Δεν μπορούμε να έχουμε πλήρη εικόνα όσον αφορά τη μακροπρόθεσμη υγεία των αρθρώσεων», συνεχίζει ο Ντρίμπαν. «Θα ήταν πολύτιμο να παρακολουθήσουμε αυτούς τους δρομείς με την πάροδο των ετών, ακόμη και να κρατήσουμε επαφή με τους μαραθωνοδρόμους που σταμάτησαν πλέον να τρέχουν και να δούμε σε τι κατάσταση βρίσκονται χρόνια μετά».

ΤΡΕΧΩ TIPS

Πώς να αποφύγετε τους τραυματισμούς

Πέρα από τα ερωτήματα για την αρθρίτιδα, η έρευνα ζήτησε από τους δρομείς αν είχαν βιώσει ποτέ έναν τραυματισμό ισχίου ή γόνατος που τους εμπόδισε προσωρινά να τρέξουν. Σχεδόν το ήμισυ απάντησε «ναι». Οι τραυματισμοί που σχετίζονται με το τρέξιμο αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης αρθρίτιδας, υπογραμμίζοντας τη σημασία της πρόληψης των τραυματισμών, συμφώνησαν εμπειρογνώμονες. Για να μειωθεί ο κίνδυνος τραυματισμών που σχετίζονται με το τρέξιμο, ο Χάρτγουελ πρότεινε μερικά απλά μέτρα όπως:

*      Δυναμικές ασκήσεις προθέρμανσης όπως αλματάκια, άρσεις γονάτων ή προβολές.

*      Διατάσεις.

*      Επιλογή των σωστών παπουτσιών.

«Ξεκινήστε σιγά και να είστε βέβαιοι ότι έχετε τον κατάλληλο δρομικό εξοπλισμό όταν βγαίνετε για τρέξιμο», καταλήγει ο δρ Μάθιου Χάρτγουελ. «Και να ακούτε πάντα το σώμα σας, και τα σημάδια που σας δίνει».