Ουκρανία, χορεύοντας με τους λύκους…

Ο γεωπολιτικός κύκλος του ευρωπαϊκού συνοριακού χώρου που διέρχεται από την Ουκρανία ξεκίνησε στην αρχή της ιστορικής περιόδου που ακόμη διανύουμε, με τη δημιουργία εθνικών κρατών ή πολυκρατικών συσσωματώσεων και επέκταση των αγορών.

Η Μεγάλη Αικατερίνη αποστέρησε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία τις βόρειες ακτές του Ευξείνου, τις εποίκισε και τις ενσωμάτωσε. Ακριβώς όταν η αμερικανική και η γαλλική επανάσταση θεμελίωναν σε πολιτικό επίπεδο τις άλλες δύο πλευρές ενός τριγώνου αέναης έκτοτε αντιπαράθεσης αλλά και ιδιότυπου συνεταιρισμού, Ρωσίας και Δύσης.

Το Κίεβο ήταν κοιτίδα των Ρως αλλά και λίκνο αντίστασης στους Μογγόλους εισβολείς. Ομως η Ουκρανία, κυρίως λόγω γεωγραφικής θέσης – πιο κοντά στη Δύση, πιο κοντά στη θάλασσα -, παρέμεινε χωνευτήρι εθνοτικών και πολιτιστικών ιδιαιτεροτήτων στο σύνορο της αντιπαράθεσης δύο γεωστρατηγικών περιφερειών, εκατέρωθεν μιας νοητής γραμμής που τη διασχίζει στη μέση περίπου της έκτασής της, από βορειοανατολικά προς νοτιοδυτικά.

Τα αντίρροπα γεωπολιτικά ανύσματα που «συνορεύουν» εκεί, κράτησαν παραδόξως την Ουκρανία ενιαία και αδιαίρετη – όχι όμως και κυρίαρχη. Μαζί ή έστω κοντά στη Ρωσία, τσαρική ή σοβιετική, κατ’ ανάγκην όμως ανοιχτή όσο γινόταν, στους δυτικούς ανέμους. Γιατί κάθε τυχόν διχοτόμηση/διάσπασή της θα σήμαινε – τότε όπως και τώρα – το τέλος των γεωπολιτικών «ανοχών» που εκπορεύονται από μια χώρα συνόρων: ελεγχόμενη δηλαδή περιφερειακή σταθερότητα, περιθώρια ανταγωνιστικής επιρροής, αλλά και διαχείριση παρεμβατικών τρίτων (εν προκειμένω Πολωνίας και Τουρκίας).

Με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και την κήρυξη της ουκρανικής ανεξαρτησίας, η παρτίδα φυσικά «άνοιξε»… Το ευρωατλαντικό μπλοκ, αντιδρώντας σε αντίστοιχες ρωσικές «αδεξιότητες», αποπειράθηκε ανεπιτυχώς, χρησιμοποιώντας ήπια ισχύ, να απορροφήσει προς όφελος της Δύσης – ει δυνατόν με χαμηλή διακύβευση – το συνολικό γεωπολιτικό αποτύπωμα της υπό διάλυση Ουκρανίας.

Στο μακροχρόνιο παίγνιο περιφερειακής ισχύος που ακολούθησε, η Μόσχα εργαλειοποίησε την υποδαύλιση τοπικών συγκρούσεων, την περιορισμένη χρήση σκληρής ισχύος και παράνομες προσαρτήσεις.

Εισβάλλοντας η Ρωσία δεν υπολόγισε ότι η βίαιη ενσωμάτωση, ακόμη και με διχοτόμηση του ουκρανικού αυτοπροσδιορισμού, δεν μπορεί να δώσει λύση υπέρ της. Επειδή, ιστορικά, η ανατροπή τής εκεί γεωπολιτικής τάξης δεν γίνεται να διαρκέσει ούτε με τη βία, ενώ μεσοπρόθεσμα η ρωσική οικονομία θα κινδυνεύσει με κατάρρευση, κυρίως λόγω αποκοπής της από τον διεθνή οικονομικό ιστό. Το Κρεμλίνο, ωστόσο, θα κρατηθεί επιμελώς μακριά από τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ενωσης και η παράταση του πολέμου θα αυξάνει το πολιτικό του κόστος στις δυτικές κοινωνίες.

Θα οδηγηθούν η Δύση και η Ρωσία μέσα από τις εξελίξεις σε παγκόσμιο επανακαθορισμό των πεδίων ανταγωνισμού τους, διατηρώντας την Ουκρανία ενιαία και αδιαίρετη μετά την εκεχειρία;

Ως προς την κυριαρχία, θα προβλέπεται άραγε λειτουργικός και βιώσιμος προκαθορισμός των ορίων ώσμωσης και οριζόντιας επιρροής τους, γύρω από τη νοητή γραμμή όπου εφάπτονται οι συνιστώσες της ουκρανικής ψυχής;

Ποιος ξέρει; Η Διπλωματία συχνά εναγκαλίζεται τη Γεωπολιτική…

Διαφορετικά, μια διασπασμένη Ουκρανία του μέλλοντος – αν προκύψει – θα είναι ανοιχτή πληγή που δεν θα κλείσει με κατάπαυση πυρός. Και θα επανέρχεται απρόβλεπτα ή προβλέψιμα, σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο, πυροδοτώντας κάθε τόσο παγκόσμια αστάθεια.

Γιατί ούτε η Ρωσία ούτε η Δύση έχουν αυτοτελώς την ισχύ να ενσωματώσουν ολοκληρωτικά και οριστικά το συνολικό δυναμικό του πολιτικού και γεωστρατηγικού βάρους που φέρει σήμερα η Ουκρανία εκεί που βρίσκεται.     

Ο Γρηγόρης Βασιλοκωνσταντάκης είναι πρέσβης επί τιμή