Η επέτειος του 1923

Διανύουμε ξανά επετειακό έτος, την εκατονταετηρίδα από τη Συνθήκη της Λωζάννης. Και για άλλη μία φορά, η επέτειος στην Ελλάδα συναρτάται με αντίστοιχη επέτειο στην Τουρκία, αλλά με την ακριβώς αντίστροφη σημασία για κάθε πλευρά. Το 1821 εξερράγη η Ελληνική Επανάσταση, που σήμανε την απελευθέρωση των Ελλήνων και τη συντριβή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι είχαν ως αποτέλεσμα τον διπλασιασμό της Ελλάδος και το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας στα Βαλκάνια. Το 1922 ήταν το έτος της καταστροφής του Μικρασιατικού Ελληνισμού και της νίκης του κεμαλικού στρατού.

Το 1923 με τη Συνθήκη της Λωζάννης τερματίστηκε η μακραίωνη ελληνοτουρκική διαμάχη, ιδρύθηκε το νεότερο τουρκικό κράτος, χαράχθηκαν τα οριστικά σύνορα μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, ολοκληρώθηκε η ανταλλαγή των πληθυσμών, αναγνωρίστηκαν ελληνική μειονότητα στην Τουρκία και μουσουλμανική (όχι τουρκική) μειονότητα στην Ελλάδα και εγκαινιάσθηκε ύφεση στις διμερείς σχέσεις.

Θα μπορούσε, λοιπόν, το 1923 να αποτελεί ορόσημο σύμπτωσης μιας θετικής αφετηρίας και για τις δύο χώρες. Αλλά ευθύς αμέσως μετά την υπογραφή της Συνθήκης, η Τουρκία αποδύθηκε σε μακρά, επίμονη και συστηματική προσπάθεια υπονόμευσης, ακύρωσης στα σημεία και εν τέλει αμφισβήτησης της Συνθήκης. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι προβλέψεις της Συνθήκης για την Ιμβρο και την Τένεδο, όπου αντί της προβλεπόμενης ελληνικής αυτοδιοίκησης εκριζώθηκε το ελληνικό στοιχείο, ενώ αντίστοιχη (και παράνομη) τύχη επεφύλαξε το τουρκικό κράτος για τους Ελληνες της Κωνσταντινουπόλεως. Εσχάτως αμφισβητείται η ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και τα νησιά του. Εφθασε τελικώς η Συνθήκη της Λωζάννης να αποτελεί ανάθεμα για το τουρκικό κατεστημένο, διότι αποτελεί διεθνές έγγραφο με νομική ισχύ αναγνωρισμένο από όλους τους διεθνείς οργανισμούς και τα ξένα κράτη, που εμποδίζει την Τουρκία να προωθήσει τις επεκτατικές της βλέψεις.

Η Ελλάς μία και μόνον γραμμή έχει να προβάλει έναντι του τουρκικού αναθεωρητισμού: τη σταθερή, ακλόνητη, αδιαπραγμάτευτη εφαρμογή της Συνθήκης της Λωζάννης. Αλλά όχι όπως το έχει κάνει μέχρι σήμερα, δηλαδή αμυντικά. Πρέπει απεναντίας να κινηθεί και επιθετικά. Δηλαδή όχι μόνον να εμμείνει στην αυστηρή και απαρέγκλιτη τήρηση της Συνθήκης, όχι μόνον να καταγγέλλει άμεσα κάθε ίχνος, κάθε υπόνοια, κάθε νύξη έστω παραβίασής της με παραβιάσεις-παραβάσεις-υπερπτήσεις κ.λπ., αλλά και κάθε φραστική παραβίαση, διεκδικήσεις, απειλές κ.λπ. Αλλά και να καταθέσει στον ΟΗΕ και στο ΝΑΤΟ ολοκληρωμένο φάκελο για την καταστρατήγηση του άρθρου 14 της Συνθήκης της Λωζάννης στην Ιμβρο-Τένεδο, ζητώντας την αποκατάστασή του με την εφαρμογή της προβλεπόμενης αυτοδιοίκησης του ελληνικού πληθυσμού και την επιστροφή των εκδιωχθέντων κατοίκων. Επίσης να καταθέσει φάκελο για την αποδόμηση της ελληνικής κοινότητας της Κωνσταντινούπολης, ζητώντας την πλήρη αποκατάστασή της. Να αποκλείσει την Τουρκία από οιαδήποτε ανάμειξη στην ελληνική Θράκη, οι κάτοικοι της οποίας (χριστιανοί και μουσουλμάνοι) αποτελούν ισότιμους πολίτες του ελληνικού κράτους με πλήρη δικαιώματα και υποχρεώσεις. Τα οποία διασφαλίζονται από το ελληνικό Σύνταγμα. Η Συνθήκη της Λωζάννης αρκεί ως εργαλείο προάσπισης της εθνικής κυριαρχίας, αρκεί να μελετηθεί προσεκτικά και να αξιοποιηθεί χωρίς δισταγμούς και αμφιταλαντεύσεις.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης. Από τις εκδόσεις Καπόν κυκλοφορεί το βιβλίο του «Παναγιώτης Κανελλόπουλος: ο πολιτικός, ο διανοούμενος και η εποχή του».