NON PAPER

Η διαχείριση του πένθους

Ναι, το ξέρω, το πένθος έχει και μια εγωκεντρική διάσταση. Δεν είναι κακό αυτό. Υπάρχει στα μοιρολόγια, σε εκείνες τις στροφές που οι θρηνούσες αναρωτιούνται «Πώς φεύγεις και με αφήνεις μόνη;», ίσως ακόμη και στον κορυφαίο θρήνο της παράδοσής μας, τον Επιτάφιο, σε εκείνο το «πού έδυ σου το κάλλος», πού έδυσε δηλαδή η ομορφιά σου, αυτή η ομορφιά που απολάμβαναν τα δικά μου μάτια. Θυμάμαι κι εγώ, όταν είχε δολοφονηθεί ένας άνθρωπος που πολύ εκτιμούσα, είχα κολλήσει στο ότι δεν πρόλαβα να του δώσω ένα «δώρο», ευτελούς αξίας, κάτι ζελεδάκια που είχα αγοράσει πριν από μέρες και ξεχνούσα να του τα δώσω.

Τις τελευταίες μέρες ζούμε ένα συλλογικό πένθος. Που, επί της ουσίας, δεν διαφέρει από το ατομικό. Και που έχει κι αυτό την, αναμενόμενη, εγωκεντρική του διάσταση. Που εκφράζεται ακόμη και σε αυτό το «θα μπορούσαν να είναι τα δικά μας παιδιά», ξεχνώντας – όπως έγραφε προχθές στα «ΝΕΑ» ο Χρήστος Χωμενίδης – ότι σε άλλα σπίτια έμειναν άδεια νεανικά δωμάτια και στις κρεμάστρες μπουφάν που δεν θα ξαναφορεθούν ποτέ. Ας πούμε ωστόσο ότι όλα αυτά είναι θεμιτά στο πλαίσιο της διαχείρισης του πένθους.

Αλλο αυτό όμως και άλλο η εκδήλωση του πένθους με κώδικες δρώμενου και με σκηνοθεσία. Και είδαμε πολλά αυτές τις μέρες. Ακόμη και η συγκινητική φράση «Οταν φτάσεις, στείλε», αυτό το «τίποτα» που χρωματίζει όμως τόσο παραστατικά το «αχ!» των σύγχρονων γονιών για τα παιδιά τους, έχασε τη δυναμική του λόγω υπερχρήσης. Το είδαμε σχηματισμένο με τσάντες, με σώματα, με λουλούδια, με κεριά, είδαμε παιδιά του νηπιαγωγείου – ναι του νηπιαγωγείου! – να αποφαίνονται με μία κατασκευή ότι «Φταίει η κακιά η (χ)ώρα», είδαμε πλατείες να γεμίζουν από παρατεταγμένα άδεια θρανία, είδαμε μαύρα μπαλόνια στον αέρα, είδαμε και τι δεν είδαμε, μόνο ξυλοπόδαρους δεν είδαμε.

Συγγνώμη αλλά αυτό δεν είναι πένθος. Είναι πένθιμο σόου. Και το «σόου» έχει, ως έννοια, μεγάλο εκτόπισμα και καπελώνει το «πένθιμο». Υπό την έννοια ότι για να στηθούν όλα αυτά χρειάζεται σκέψη, χρειάζεται μελέτη, χρειάζεται σχέδιο. Χρειάζεται σκηνοθεσία. Και αυτό ξεπερνά και τα πιο ακραία όρια της αυτοαναφορικής διάστασης του πένθους. Οι άνθρωποι που πενθούν, στις κηδείες στέκονται μπροστά μπροστά με σκυμμένο κεφάλι. Κάτι καραγκιόζηδες στο τέλος κάνουν φασαρία.

«Και τι θέλεις να κάνουμε δηλαδή;» θα με τραβήξει ο φίλος από το μανίκι. «Να μη φωνάξουμε, να μη μιλήσουμε, να μην εκδηλώσουμε το συναίσθημά μας γι’ αυτό που συνέβη;». Θα είχε δίκιο αν δεν μπέρδευε τη σιωπή – που, υπό συνθήκες, μπορεί να είναι πολύ βροντερή – με την αποσιώπηση. Και τον σιωπηλό, που είναι αυτός που δεν μιλά, με τον σιωπηρό ο οποίος, δια της σιωπής του, λέει πολλά περισσότερα απ’ όσα θα έλεγε με λόγια. Και ακόμη πιο πολλά από αυτούς που διαχειρίζονται το πένθος ως διαμαρτυρία και αφορμή για συνεχείς αναρτήσεις στα σόσιαλ μίντια υπό μορφή διαδικτυακού αμόκ. Κάτι που θα έπρεπε να ξέρει ο ηθοποιός Αργύρης Ξάφης που εξαπολύει κατάρες «Οσοι σιωπούν θα το βρουν απ’ τα παιδιά τους». Ε, αυτό δεν είναι πένθος.

Η ανατομία μίας συγγνώμης

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζήτησε μία συγγνώμη. Με καθυστέρηση τεσσάρων ημερών; Με καθυστέρηση τεσσάρων ημερών. Οσοι θέλουν την αποδέχονται, όσοι δεν θέλουν, της γυρίζουν την πλάτη. Δίκαιωμα και των μεν και των δε. Αλλά δεν θυμάμαι άλλη φορά σε αυτήν τη χώρα να εγκαλείται τόσο έντονα ένας πολιτικός επειδή ζήτησε συγγνώμη. Ειδικά μάλιστα όταν είναι ακόμη νωπές οι μνήμες από «στραβές στη βάρδια», εικονικές συσκέψεις με απορίες τύπου «πότε θα πετάξουν τα αεροπλάνα», δηλώσεις υπευθύνων ότι ψάχνουν στις τσέπες τους αλλά δεν βρίσκουν πρόχειρο κάποιο λάθος τους.

Δεν πρόκειται για συμψηφισμούς αλλά δεν θα κάνουμε και παρθενορραφή στη μνήμη μας. Τι να γίνει τώρα που το «καλό» και το «κακό», για τα πάντα στη ζωή, προκύπτουν από σύγκριση; Να συμφωνήσουμε ότι ο Μητσοτάκης χειρίστηκε λάθος το θέμα; Να το συμφωνήσουμε, δεν χαλάμε καρδιές εδώ. Αλλα όχι χειρότερα από ό,τι έχουν χειριστεί προηγούμενοι πρωθυπουργοί ανάλογες εθνικές τραγωδίες.