Η σκοτεινή πλευρά της ουδετερότητας

Τον περασμένο Μάιο, προτού επανεκλεγεί πρόεδρος της Βραζιλίας, ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα ισχυρίστηκε πως ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ο ρώσος ομόλογός του Βλαντίμιρ Πούτιν φέρουν εξίσου την ευθύνη για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Από όπου, όμως, κι αν προέρχεται η άρνηση να επιλέξει κανείς πλευρά – από τη Βραζιλία, τη Νότια Αφρική ή την Ινδία -, ο ισχυρισμός ότι είναι κανείς «ουδέτερος» απέναντι στον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας είναι αβάσιμος.

Το ίδιο ισχύει και σε ατομικό επίπεδο. Εάν ένας διερχόμενος δει κάποιον να χτυπά αλύπητα ένα παιδί στην άκρη του δρόμου, θα περιμέναμε να προσπαθήσει να τον σταματήσει. Η ουδετερότητα δεν τίθεται ως δυνατότητα.

Πώς θα έπρεπε, τότε, να σταθούμε απέναντι στα πρόσφατα σχόλια που έκανε ο Ρότζερ Γουότερς στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ; Ο ακτιβιστής και συνιδρυτής των Pink Floyd ισχυρίστηκε πως μιλά εκ μέρους «τεσσάρων δισεκατομμυρίων αδελφών» σε όλο τον πλανήτη. Αναγνώρισε ότι ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία είναι παράνομος και πρέπει να καταδικαστεί «όσο πιο έντονα γίνεται». Ομως, στη συνέχεια, πρόσθεσε: «Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία δεν έγινε απρόκλητα και έτσι καταδικάζω επίσης με τον πιο έντονο τρόπο αυτούς που την προκάλεσαν (…) Ηρθε η ώρα να πούμε την αλήθεια προς την εξουσία».

Αποτελεί, άραγε, η «αλήθεια» του Γουότερς μια έκφραση ουδετερότητας; Σε συνέντευξη την οποία είχε δώσει πρόσφατα στην «Berliner Zeitung» είχε πει: «Ισως δεν θα έπρεπε, όμως τώρα είμαι πιο ανοιχτός στο να ακούσω αυτό που πράγματι έχει να πει ο Πούτιν. Σύμφωνα με ανεξάρτητες φωνές, κυβερνά προσεκτικά και λαμβάνει αποφάσεις στη βάση της συναίνεσης εντός της κυβέρνησης της Ρωσικής Ομοσπονδίας».

Ως μια ανεξάρτητη φωνή που παρακολουθεί πολύ στενά τα ρωσικά ΜΜΕ, μου είναι εξαιρετικά γνώριμο το τι «πραγματικά λένε» ο Πούτιν και οι προπαγανδιστές του. Πρακτικά, η επίσημη γραμμή του Κρεμλίνου περιγράφει τον πόλεμο ως μια «ειδική επιχείρηση» για την αποναζιστικοποίηση και την αποδαιμονοποίηση της Ουκρανίας. Οι φίλα προσκείμενοι προς το Κρεμλίνο σχολιαστές κάνουν λόγο για «φιλελεύθερο ολοκληρωτισμό», φτάνοντας στο σημείο να ισχυρίζονται πως το «1984» του Τζορτζ Οργουελ δεν αποτελούσε κριτική εις βάρος του φασισμού ή του σταλινισμού, αλλά του φιλελευθερισμού.

Ουδείς θα βρει κάτι ανάλογο στα δυτικά ΜΜΕ, όπου ο καμβάς είναι ότι θα πρέπει να βοηθήσουμε την Ουκρανία να επιβιώσει. Από όσο γνωρίζω, ουδείς ζήτησε την αλλαγή των συνόρων της Ρωσίας ή την κατάληψη μέρους του εδάφους της. Ο πρωταρχικός στόχος μας δεν είναι να ηττηθεί και να ταπεινωθεί η Ρωσία, αλλά να επιβιώσει η Ουκρανία.

Ο Γουότερς σχεδόν έχει δίκιο: η Ουκρανία πράγματι «προκαλεί» τη Ρωσία, αρνούμενη να υποταγεί στις ιμπεριαλιστικές της φιλοδοξίες, ακόμη και εάν οι πιθανότητές της είναι απελπιστικές. Σε αυτό το σημείο, ο μοναδικός τρόπος που θα μπορούσε να σταματήσει την πρόκληση προς τον επιθετικό και εκδικητικό γείτονα θα ήταν να καταθέσει τα όπλα και να παραδοθεί. Το ίδιο ισχύει – και σε αυτό θα συμφωνήσει ο Γουότερς – και για την Παλαιστίνη.

Ομως, η παράδοση στον ιμπεριαλισμό δεν φέρνει ούτε ειρήνη ούτε δικαιοσύνη. Εάν θέλουμε να διατηρήσουμε ζωντανές τις πιθανότητες να επιτευχθούν αυτά τα δύο, οφείλουμε να εγκαταλείψουμε την πρόφαση της ουδετερότητας και να δράσουμε αναλόγως.

Ο Slavoj zizek είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στη Europe Graduate School, διευθυντής στο Birkbeck Institute for the Humanities του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και συγγραφέας, πρόσφατα, του «Heaven in Disorder»