Διάλογος

H αμερικανίδα φιλόσοφος Τζούντιθ Σκλαρ τοποθετεί την έναρξη της νεωτερικότητας την 1η Νοεμβρίου του 1755, όταν ένας τρομακτικός σεισμός έπληξε τη Λισαβόνα σκοτώνοντας 50.000 άτομα. Κι αυτό, επειδή αντέδρασαν έντονα οι μεγαλύτεροι διανοούμενοι της εποχής. O Bολταίρος αφιέρωσε στην πόλη το «Ποίημα για την καταστροφή της Λισαβόνας» (εκδ. Πόλις), όπου αναρωτιέται τι νόημα έχει η πίστη στον Θεό αν επιτρέπει να συμβαίνουν τέτοιες τραγωδίες. Ο Ζαν-Ζακ Ρουσό τού απάντησε ότι οι ευθύνες δεν πρέπει να αναζητηθούν στον Θεό, αλλά στους ανθρώπους: εκείνοι έχτισαν πανύψηλα κτίρια, εκείνοι προσπάθησαν να σώσουν τις περιουσίες τους αντί να τρέξουν να γλιτώσουν. Ο Καντ συμπλήρωσε ότι αν θέλουμε να αποφύγουμε την ανθρώπινη δυστυχία, το πρώτο που πρέπει να κάνουμε είναι να δώσουμε τέλος στους πολέμους, που αποτελούν πάντα προϊόν της ανθρώπινης ανοησίας.

Η Τουρκίαέχει την ατυχία να συναντιούνται στο έδαφός της τέσσερις τεκτονικές πλάκες. Είτε κάνει πολέμους, έτσι, είτε δεν κάνει, τους μεγάλους σεισμούς δεν μπορεί να τους αποφύγει. Μπορεί να μειώσει όμως τις καταστροφικές τους επιπτώσεις, επενδύοντας στην οικοδόμηση ασφαλέστερων κατοικιών, στην καταπολέμηση της φτώχειας, στην πάταξη της διαφθοράς.

Σε δηλώσεις του κατά τη συναισθηματικά φορτισμένη χθεσινή συνάντησή του με τον Νίκο Δένδια στην Αντιόχεια, ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου αποκάλυψε ότι μετά τους σεισμούς του 1999 είχε στείλει μια επιστολή στο περιοδικό «ΤΙΜΕ», όπου έγραφε ότι είναι σημαντικό να αλληλοβοηθούνται δύο γειτονικές χώρες στις δύσκολες στιγμές τους, δεν θα πρέπει να περιμένουν έναν σεισμό όμως για να βελτιώσουν τις διμερείς τους σχέσεις. Αυτά τα έλεγε τότε ως «απλός πολίτης» και τα επαναλαμβάνει σήμερα ως υπουργός Εξωτερικών. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις πράγματι βελτιώθηκαν θεαματικά μετά το 1999, στη συνέχεια όμως επιδεινώθηκαν και πάλι. Τι φταίει; Η «τουρκική προκλητικότητα», που καταγγέλλουμε μονότονα με κάθε ευκαιρία; Η αμοιβαία δυσπιστία; Ενας ανταγωνισμός συμπλεγμάτων;

Η διπλωματία των σεισμών, έγραψε το περασμένο Σάββατο ο Γιώργος Παπανδρέου στα «ΝΕΑ», δεν θα λειτουργούσε χωρίς τη διπλωματία των πολιτών. Και «έπαιξε καταλυτικό ρόλο διότι εντάχθηκε σε μια συγκεκριμένη ανθρωποκεντρική αντίληψη της εξωτερικής πολιτικής που είχε συγκεκριμένο πλαίσιο με συστηματικά βήματα προσέγγισης». Τα ίδια βήματα πρέπει να γίνουν και τώρα. Και την πρωτοβουλία δεν μπορεί παρά να την πάρει ο αλώβητος, όχι από θέση ισχύος, αλλά από θέση ρεαλισμού. Να διαμηνύσει δηλαδή στον λαβωμένο ότι έχει δίκιο, πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια για να λυθούν οι διαφορές μέσω διαλόγου, αλλά ο διάλογος προϋποθέτει εμπιστοσύνη, καλή πίστη και σεβασμό του διεθνούς δικαίου.

Οπως προϋποθέτει και ενεργή στήριξη από την κοινωνία των πολιτών. Η «διπλωματία του μεγαφώνου», η διόγκωση δηλαδή και της παραμικρής φράσης από τα μέσα ενημέρωσης, αναπαράγει τα κλισέ, ενισχύει τους αδιάλλακτους και εμποδίζει την προσέγγιση. Γιατί η ανθρώπινη ανοησία, εκτός από πολέμους, παράγει και αδιέξοδα.