Αρειος Πάγος, πλειστηριασμοί και θεσμικό πλαίσιο

Η πώληση των δανείων σε funds αποκόβει τον δεσμό με την τράπεζα και επιδεινώνει τη θέση των δανειοληπτών. Οι τελευταίοι παύουν να έχουν απέναντί τους ένα πιστωτικό ίδρυμα, το οποίο λειτουργεί με όρους κοινωνικής ευθύνης και γνώμονα τους κανόνες του υπεύθυνου δανεισμού. Ως συνομιλητή και πιστωτή έχουν εφεξής εταιρείες, καθοδηγούμενες από τα funds, των οποίων το ενδιαφέρον τους τελικά εστιάζεται περισσότερο στη γρήγορη ρευστοποίηση των περιουσιών των οφειλετών παρά στη μακρόχρονη σχέση μαζί τους.

Αντίθετα με την πώληση, στην τιτλοποίηση των δανείων ο δεσμός με (το) πιστωτικό ίδρυμα παραμένει, καθώς η τράπεζα εξακολουθεί να εκπροσωπεί τις απαιτήσεις, ελεγχόμενη, στο πλαίσιο της αποστολής που επιτελεί, για τον τρόπο που αντιμετωπίζει τους καταναλωτές. Οι τιτλοποιήσεις, εξάλλου, όσο και αν έχουν σημαντικό μερίδιο ευθύνης για τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, έχουν σχεδιαστεί ως μέσο αναχρηματοδότησης και επέκτασης των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων. Αντίθετα, δηλαδή, από την πώληση δανείων, η οποία εκδηλώνεται από ανάγκη συμμόρφωσης των τραπεζών με εποπτικές κεφαλαιακές απαιτήσεις και έχει συχνά ως κόστος την απαξίωση των απαιτήσεών τους.

Στη χώρα μας τα funds, για να παρακάμψουν φορολογικές υποχρεώσεις και κανόνες προστασίας των καταναλωτών, επεδίωξαν κάτι που κατ’ αρχήν με το γράμμα των νόμων και τις διαφορετικές λειτουργίες, φαινόταν σε πολλούς αδιανόητο. Να εισπράξουν δηλαδή την προνομιακή μεταχείριση της τιτλοποίησης και συγχρόνως να φέρουν τη διαχείριση των απαιτήσεων μακριά από τις τράπεζες. Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, με την απόφασή της, ουσιαστικά αναγνώρισε στα funds, που υπαγορεύουν την πολιτική των servicers, το status ενός πιστωτικού ιδρύματος, δίχως όμως να τα βαραίνει η κοινωνική ευθύνη και η αποστολή του τελευταίου.

Οι εταιρείες διαχείρισης που ενεργούν για λογαριασμό των funds μπορούν να φθάνουν πλέον στους πλειστηριασμούς επιλέγοντας πιο συμφέρουσες διαδικασίες. Οι πύλες για πλειστηριασμούς ανοίγουν διάπλατα. Τη μάχη που έδωσαν οι δανειολήπτες για τους όρους διεξαγωγής τους την έχασαν. Ωστόσο, ας μην παραβλέπουμε το πιο σημαντικό. Οι δανειολήπτες υποχρεώθηκαν σε αυτόν τον απεγνωσμένο και άνισο, όπως αποδείχθηκε, αγώνα, γιατί στην πραγματικότητα η Κυβέρνηση, με την πολιτική και την αδράνειά της, τους έχει στερήσει κάθε άλλη δυνατότητα προστασίας.

Η πώληση των δανείων στηρίχθηκε στην ταυτόχρονη αποδυνάμωση των δικαιωμάτων και την περιθωριοποίηση των αναγκών των δανειοληπτών. Η προστασία της κύριας κατοικίας έχει καταργηθεί, αφού στο πλαίσιο του πτωχευτικού κώδικα είναι αναπόφευκτη η ρευστοποίησή της. Δεν υπάρχουν κώδικες ή κανόνες που να υποχρεώνουν τα funds σε βιώσιμες και ρεαλιστικές ρυθμίσεις. Εχει δε εξαλειφθεί κάθε κοινωνικό δίχτυ προστασίας που θα μπορούσε να παράσχει μία στοιχειώδη διαπραγματευτική υπόσταση στους δανειολήπτες.

Ποτέ στο παρελθόν καταναλωτές και επιχειρήσεις δεν ήταν τόσο εκτεθειμένοι στους πιστωτές τους και τόσο απροστάτευτοι όσο σήμερα. Η απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου θέτει, κατ’ αποτέλεσμα, την – κάθε – Κυβέρνηση προ των ευθυνών της. Συγχρόνως, αναδεικνύει και την ανάγκη για την αποκατάσταση ενός θεσμικού πλαισίου που θα υποχρεώνει σε υπεύθυνη ρύθμιση χρεών, με προστασία της κύριας κατοικίας και αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.

Ο Δημήτρης Σπυράκος είναι διδάκτωρ Νομικής, γραμματέας του Τομέα Ιδιωτικού Χρέους και Προστασίας των Δανειοληπτών του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής.