«Βροντάει ο Ολυμπος…»

Κατ’ αρχάς, το αυτονόητο. Κάθε κόμμα δικαιούται να πολιτεύεται με όποια μουσική υπόκρουση του αρέσει.

Με τα «Κάρμινα Μπουράνα» και τον «Ηλιο τον πράσινο». Με τα τραγούδια της «Γαλάζιας Γενιάς». Ή με τον ύμνο του ΕΑΜ. Γούστο του.

Απλώς κάθε επιλογή έχει τη σημασία της.

Δεν είναι προφανώς σοβαρό ζήτημα αν ο ΣΥΡΙΖΑ παίζει ΕΑΜ. Υποθέτω πως δεν θα είχε πρόβλημα να παίξει και τον «Ηλιο τον πράσινο» ή να μας ψάχνει στους μπαξέδες.

Ο Μητσοτάκης τους κατηγόρησε πάντως ότι θυμίζουν «τις χειρότερες στιγμές της ελληνικής Ιστορίας». Και ο Τσίπρας του απάντησε ότι «η Εθνική Αντίσταση αναγνωρίστηκε το 1982, το ΕΑΜ είναι κομμάτι της Εθνικής Αντίστασης, δεν είναι κάτι που πρέπει να μας διχάζει αλλά να μας ενώνει» (Βουλή, 7/2).

Και οι δυο έχουν δίκιο.

Το ΕΑΜ παραπέμπει σαφώς σε μια φρικτή περίοδο της ελληνικής Ιστορίας, τη δεκαετία του ’40. Αλλά και στην εμφυλιοπολεμική στρατηγική μιας οργάνωσης που υπό κομμουνιστική καθοδήγηση και μέσα από την Αντίσταση κυνήγησε την κατάληψη της εξουσίας.

Εύλογα προσπάθησε. Οι πολιτικές οργανώσεις κυνηγούν την εξουσία, όχι το πρωτάθλημα χάντμπολ. Και, ευτυχώς, ηττήθηκε.

Την ίδια στιγμή, η δημοκρατική πολιτεία έχει αναγνωρίσει ότι αυτά ανήκουν σε ένα μακρινό και αιματοβαμμένο παρελθόν που δεν πρέπει να μας διχάζει πια.

Και για να ξεπεράσει έναν «διχασμό μνήμης» έχει μεγαλόψυχα αποδεχτεί ότι η Εθνική Αντίσταση ήταν ένα αξιοθαύμαστο «όλον» και δεν προσδιορίζεται από τις παλικαριές ή τις αθλιότητες κάθε μέρους που την αποτελούσε.

Υποθέτω πως ούτε ο Τσίπρας ούτε ο Μητσοτάκης θα διαφωνούσαν σε αυτή τη διατύπωση.

Ούτως ή άλλως, κανείς σήμερα δεν ασχολείται αν «Βροντάει ο Ολυμπος».

Κι όσοι παιανίζουν ακόμη ύμνους και εμβατήρια του αντάρτικου σε πολιτικές συγκεντρώσεις μάλλον διαθέτουν αξιέπαινη μνήμη για να θυμούνται ότι υπήρξε κάτι τέτοιο.

Τουλάχιστον «Ο Ηλιος ο πράσινος» είναι πιο πρόσφατος και σίγουρα λιγότερο ματωμένος.

Ετσι συμβαίνει όμως στις λαϊκές μνήμες. Οι ηττημένοι γαντζώνονται περισσότερο στο παρελθόν τους από τους νικητές.

Οταν ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΚΕ και η ΚΝΕ γιορτάζουν «τον Γράμμο, το άπαρτο βουνό» είναι γιορτή τιμής. Οταν τον γιορτάζουν οι απόγονοι εκείνων που νίκησαν στον Γράμμο είναι «γιορτή μίσους».

Γιατί οι μεν δικαιούνται να δοξάζουν την ήττα τους αλλά όχι οι άλλοι τη νίκη τους δεν έχει διευκρινιστεί ποτέ.

Το βέβαιο είναι ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με δυο διαφορετικά και αντιφατικά αφηγήματα.

Ετσι όμως είναι η Ιστορία διότι έτσι το θέλει η δημοκρατία που ευτυχώς σώθηκε από το ΕΑΜ τον Δεκέμβριο 1944 και από τους κομμουνιστές στον Γράμμο το 1949.

Αλλά ούτε για τη δημοκρατία συμφωνούμε τι ακριβώς είναι.

Ο Ευ. Βενιζέλος, κορυφαίος συνταγματολόγος και πολιτικός, διευκρινίζει ότι «η δημοκρατία δεν είναι απλώς ιδέα, πρωτίστως είναι σύστημα νομικών θεσμών» (συνέντευξη στον Ηλία Κανέλλη, «ΤΑ ΝΕΑ», 4-5/2).

Θα μπορούσε να διαφωνήσει κάποιος στην αντίληψη ότι η δημοκρατία είναι «πρωτίστως» νομικό ζήτημα ή περίπου.

Αλλά μικρό το κακό διότι από την άλλη πλευρά ο Ακρίτας Καϊδατζής, επίσης συνταγματολόγος, καθηγητής στο ΑΠΘ, νομικός σύμβουλος και Γενικός Γραμματέας των κυβερνήσεων Τσίπρα, υποστηρίζει πως «η δημοκρατία ή θα είναι “πεζοδρομιακή” ή δεν είναι δημοκρατία» διότι «κυρίως στον δρόμο κρίνεται αν μια δημοκρατία παραμένει τέτοια».

Αποφαίνεται επομένως πως «μόνο “πεζοδρομιακή” μπορεί να είναι η δημοκρατία» (ανάρτηση 2/2).

Πεζοδρόμιο ‘ή θεσμοί; Νομικό ζήτημα ή περιπατητικός ακτιβισμός; Φτάσαμε στο 2023 κι ακόμη δεν συμφωνούμε μεταξύ μας τι είναι δημοκρατία.

Και οι δυο παραπάνω συνταγματολόγοι πάντως συνυπογράφουν την κριτική που ασκήθηκε από «16 συνταγματολόγους» στη γνωμοδότηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου για τις αρμοδιότητες της ΑΔΑΕ.

Εννοούν όμως το ίδιο πράγμα; Δεν είμαι καθόλου βέβαιος.

Οταν λοιπόν δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε για την ουσία της δημοκρατίας ή το Σύνταγμα, πως θα προκύψει ένα κοινό αφήγημα για το ΕΑΜ ή την Εθνική Αντίσταση; Δεν είναι απλό.

Και δεν είναι απλό διότι (να το πάρει το ποτάμι) η πολιτική είναι μια σύνθετη διαδικασία που απλουστεύεται μόνο τη στιγμή της κάλπης.

Ομολογώ ότι αιφνιδιάστηκα από τις καλόπιστες παλινωδίες και μπερδέματα που εξελίχθηκαν γύρω από τη λεγόμενη «τροπολογία Κασιδιάρη» και στα οποία συμμετείχαν και πολιτικοί και συνταγματολόγοι.

Μιλάμε για μια τροπολογία με την ουσία και τους στόχους της οποίας όλοι συμφωνούσαν για λόγους αρχής και από την αρχή. Αλλά τελικά κατέληγαν σε απίστευτες περικοκλάδες και δολιχοδρομίες που απλώς δυσχέραιναν ένα αποτέλεσμα το οποίο είχαν άπαντες προαποφασίσει.

Αν αυτό δεν λέγεται «πολιτική ανωριμότητα», τότε στις πολιτικές συγκεντρώσεις μπορούν να παίζουν όχι μόνο τον ύμνο του ΕΑΜ αλλά και το «Βενιζέλε μας, πατέρα της πατρίδας».

Ούτως ή άλλως πραγματική απάντηση δεν υπάρχει.

Αντε να βρεις γιατί ο Μητσοτάκης έβαλε στο εκλογικό σύστημα κλιμακωτό μπόνους ή γιατί ο Τσίπρας αποφάσισε να κάνει «απεργία ψήφου» στη Βουλή.

Θεωρητικά και οι δυο πήραν αποφάσεις που δεν τους συμφέρουν. Ο Μητσοτάκης δυσκόλεψε την αυτοδυναμία του και ο Τσίπρας τη ζωή του. Αλλά όπως έλεγε κι ο Μισέλ Πλατινί, «αν στο ποδόσφαιρο δεν γίνονταν λάθη όλα τα ματς θα έληγαν μηδέν-μηδέν».

Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι αν ο καθένας στη δημοκρατία υπηρετεί ένα δικό του αφήγημα ή μια διαφορετική εκδοχή των πραγμάτων.

Το πρόβλημα είναι αν το αφήγημα θα αποδειχτεί συνεκτικό και πειστικό. Αυτή είναι όλη η ουσία.

Διότι (όπως είπαμε και παραπάνω) η πολιτική είναι μια σύνθετη διαδικασία που απλοποιείται μόνο τη στιγμή της ψήφου.