Ξαναβρίσκοντας τον έρωτα

«Το σώμα μας βρίσκεται σε έναν διαρκή κραδασμό: προκειμένου να νιώθει και να δρα, έχει ανάγκη πλέον από βίαια ερεθίσματα, από σατανικά ποτά, από μικρές και ωμές συγκινήσεις», προειδοποιούσε ήδη από το 1935 ο συγγραφέας Πολ Βαλερί σε μια διάλεξη που έδωσε στην université des Annales. «Με αυτά τα δεδομένα, δεν απέχω πολύ από το να συμπεράνω ότι η ευαισθησία του σύγχρονου ανθρώπου αποδυναμώνεται».

Ανάλογες παρατηρήσεις κάνει, εννιά δεκαετίες αργότερα, και ο γερμανός στοχαστής Χάρτμουτ Ρόζα στο βιβλίο του «Επιτάχυνση και αλλοτρίωση» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πλήθος). Η επιτάχυνση παρατηρείται πράγματι παντού, περιλαμβανομένης της σεξουαλικότητας. Οι επιδόσεις των πρωταγωνιστών στις πορνοταινίες θυμίζουν εκείνες των αθλητών, η δύναμη των sex toys παραπέμπει σ’ εκείνη των smartphones.

Ομως δεν είμαστε καταδικασμένοι να παρατηρούμε αυτή την εξέλιξη, παρατηρεί η Μαζορέτ. Η αύξηση των ντεσιμπέλ στις ντισκοτέκ δεν εμπόδισε την εμφάνιση των ASMR, των βίντεο που μας προσφέρουν εγκεφαλική και σωματική χαλάρωση. Η επέλαση των φαστ – φουντ δεν εξαφάνισε τα σιγοβρασμένα πιάτα. Τα σεξουαλικά όργια δεν ακύρωσαν τη μαγεία ενός ερωτικού μασάζ.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδή η απόλαυση δεν συνδέεται αναγκαστικά με την ένταση. Μπορεί μάλιστα να συμβαίνει και το αντίθετο, μπορεί να ανεβαίνει μαζί με την αναμονή, την υπομονή, την καθυστέρηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το edging, η πρακτική του ελεγχόμενου οργασμού. Από την άλλη πλευρά, ο υπερβολικά έντονος αυνανισμός κάνει πολλούς άντρες να μην μπορούν να απολαύσουν πλέον το σώμα των συντρόφων τους. Είναι αυτό που οι Αμερικανοί αποκαλούν death grip syndrome, «σύνδρομο θανάσιμης περίπτυξης».

Η ποπ κουλτούρα, συνεχίζει η χρονικογράφος της γαλλικής εφημερίδας, αρχίζει να εντάσσει τις soft πρακτικές στους ερωτικούς της κώδικες. Δείτε την επιτυχημένη σειρά Normal People, βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της Σάλι Ρούνεϊ, όπου οι ήρωες δεν βιάζονται να ικανοποιήσουν τα πάθη τους, αλλά φροντίζουν κάθε φορά να βεβαιωθούν ότι υπάρχει συναίνεση. Δείτε ακόμη τη σειρά Heartstopper, βασισμένη στο ομώνυμο webcomic της Αλις Οϊζμαν, όπου οι ερωτευμένοι έφηβοι δεν έχουν ανάγκη καν να αγγιχτούν για να πετάξουν σπίθες από τα χέρια τους!

Διαβάστε το τελευταίο βιβλίο της Μάγκι Μίλνερ με τίτλο «Δίστιχα: μια ερωτική ιστορία», όπου η νεοϋορκέζα ποιήτρια χρησιμοποιεί την ομοιοκαταληξία, την εξομολόγηση και απροσδόκητες μεταφορές για να σκιαγραφήσει ένα νέο πορτρέτο της επιθυμίας:

Κάποια πρωινά, φεύγοντας από της ερωμένης μου το σπίτι

σκεφτόμουν όλα τα χρόνια που έχω ζήσει,

όλα τα στάδια, σαν ένα τόξο, ενιαία, συναπτά.

Eίδα κάποιαν που έδινε κυρίως σε άνδρες φιλιά.

Είχε μια γάτα, έγραφε ποιήματα στο στυλ που κυριαρχεί,  

Είδα έναν άλλον άνθρωπο ύστερα από κει.

Μα τι σχέση μπορεί να έχει η ομοιοκαταληξία με τον έρωτα; Δεν κατήργησε ο Μίλτον στον Χαμένο Παράδεισο αυτή την «προβληματική και σύγχρονη δουλεία» με το επιχείρημα ότι αποτελούσε την «εφεύρεση μιας βάρβαρης εποχής»; Πώς τολμά κάποιος να την επαναφέρει, συσχετίζοντάς την μάλιστα με μια κατάσταση (τον έρωτα) και μια πράξη (το σεξ) που παραπέμπουν ευθέως στην απελευθέρωση;

Ισως τελικά να θέλουμε να πάρουμε πίσω αυτό ακριβώς: τη δουλεία. Δεν θα αποπειραθώ να μεταφράσω (και μάλιστα με ρίμα!) τους επόμενους στίχους της Μίλνερ, καθώς περιγράφουν τα εξαρτήματα ενός κρεβατιού του ΙΚΕΑ ώστε να προετοιμάσουν τον αναγνώστη για το τι θα κάνουν στην ποιήτρια τα ίδια χέρια που συναρμολόγησαν αυτό το κρεβάτι. Ούτε θα μπορούσα να σκεφτώ ποτέ αυτό που γράφει στο περιοδικό New Yorker o αμερικανός καθηγητής αγγλικών Κάμραν Ζαβαντιζαντέχ, παρουσιάζοντας τη συλλογή της συμπατριώτισσάς του: ότι όποιος έχει συναρμολογήσει ένα κρεβάτι του ΙΚΕΑ ξέρει καλά πως τα κομμάτια σπανίως ταιριάζουν απόλυτα μεταξύ τους, κάτι που σημαίνει ότι έχει φτιάξει ένα προϊόν με το οποίο μπορεί να ζει χωρίς να ξεχνά ποτέ ότι το έφτιαξε εκείνος. Τα ίδια κενά, και τις ίδιες ατέλειες, έχει η ομοιοκαταληξία. Και, εν τέλει, ο έρωτας.

Πώς γίνεται η λέξη που έχεις στο μυαλό σου να κάνει ρίμα μ’εκείνη που μόλις χρησιμοποίησες; Τι νόημα έχει οποιοσδήποτε άνθρωπος, ακόμη κι αυτός με τον οποίο μοιράζεσαι το κρεβάτι σου, να διαμορφώνει τη ζωή σου; Κι όμως μερικές φορές αυτό συμβαίνει. Και τότε, όταν ερωτεύεσαι δηλαδή, αναρωτιέσαι όχι μόνο ποιος είναι ο άλλος, αλλά και ποιος είσαι εσύ, ποιος ήσουν και ποιος έχεις γίνει.

Μάγκι Μίλνερ
Είπες ναι
Mια γυναίκα κάνει μια φυσιολογική ζωή στο Μπρούκλιν. Εχει φίλο, μια γάτα, γράφει ποιήματα «στο στυλ που κυριαρχεί», έχει και φαντασιώσεις: να την αποπλανήσουν μεγαλύτερες γυναίκες, να φιλήσει έναν φίλο σε μια τουαλέτα. Ενα βράδυ συναντά μια γυναίκα σε ένα μπαρ κι απλώνεται μπροστά της μια οδός διαφυγής – και αυτογνωσίας. «Είχατε μείνει μόνες όταν έκλεινε το μαγαζί. Υστερα σου πρότεινε να μοιραστείτε το ταξί. Είπες ναι. Σου πρότεινε να ανεβείς μαζί της στο σπίτι. Είπες ναι…». Η ομοιοκαταληξία, γράφει ο Κάμραν Ζαβαντιζαντέχ, είναι ένας τρόπος να συσχετίσεις φαινομενικά άσχετα πράγματα. Το ίδιο κι ο έρωτας: κάνεις τη δική σου ζωή και ξαφνικά η επιθυμία σε διαπερνά από παντού. Σε δένει με το αντικείμενό της κι έπειτα, αν δεν είσαι προσεκτικός, κάνει τη διαφορά ανάμεσα στο υποκείμενο και το αντικείμενο να τρεμοπαίζει, και τελικά να σβήσει.