Αλλαγές επιβάλλει {LF}η γήρανση {LF}του πληθυσμού στην Κίνα

Το 2022 ο πληθυσμός της Ινδίας ξεπέρασε τον κινεζικό κατά 5 εκατομμύρια κατοίκους – 1,417 δισ. έναντι 1,412 δισ. αντίστοιχα. Η είδηση αυτή δεν αποτελεί έκπληξη. Συνέπεια της «πολιτικής του ενός παιδιού» του 1980, η αύξηση του κινεζικού πληθυσμού επιβραδυνόταν επί δεκαετίες και τα τελευταία χρόνια το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (ΚΚΚ) αποφάσισε να αντιστρέψει αυτή την τάση, επιτρέποντας στις οικογένειες να έχουν μέχρι και τρία παιδιά, αλλά με πενιχρά αποτελέσματα. Ηταν θέμα χρόνου, λοιπόν, το πληθυσμιακό peak της Κίνας και η απαρχή της πληθυσμιακής συρρίκνωσης.

Ηδη από το 2015 είχε αρχίσει να στερεύει και η δεξαμενή εργατικού δυναμικού της Κίνας. Αλλη μια σοβαρή είδηση είναι ότι τουλάχιστον μια δεκαετία τώρα χειροτερεύει η παραγωγικότητα στην Κίνα, εν μέρει – αλλά όχι αποκλειστικά – λόγω της γήρανσης του πληθυσμού. Το 2011 οι ρυθμοί μεγέθυνσης της κινεζικής οικονομίας έγιναν μονοψήφιοι και έκτοτε μειώνονται σταθερά. Η παραγωγικότητα και οι ρυθμοί ανάπτυξης της Κίνας σχηματίζουν δύο παράλληλες καμπύλες σε καθοδική τροχιά που καταδεικνύουν ότι η επιβράδυνση της κινεζικής οικονομίας είναι νομοτελειακή και όχι συγκυριακή.

Είναι πολιτικά σημαντικό για το κινεζικό κόμμα-κράτος να διατηρεί υψηλούς ονομαστικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Σημειωτέον, μετά το εξαιρετικά χαμηλό για την Κίνα 2,3% το 2020 (όταν ξέσπασε η πανδημία) και το περσινό 3% (για το οποίο υπάρχουν αρκετές αμφιβολίες) η ηγεσία της χώρας θα συνεχίσει τις «ορθοπεταλιές» με υψηλούς ετήσιους στόχους μεγέθυνσης της οικονομίας, π.χ. περί το 5% για το 2023.

Δεδομένης της γήρανσης του πληθυσμού, οι κινεζικές Αρχές προωθούν την αυτοματοποίηση και ιδιαίτερα τη ρομποτική. Και σε αυτόν τον τομέα η Κίνα πράγματι έχει να επιδείξει επιτυχίες. Ωστόσο, η αντικατάσταση των εργαζομένων με ρομπότ αναπόφευκτα έχει και κοινωνικές επιπτώσεις. Η ανεργία έχει αυξηθεί στις μεγαλουπόλεις τα τελευταία χρόνια και είναι ιδιαίτερα ανεβασμένη στη νεολαία. Επιπροσθέτως, η αφομοίωση των νέων τεχνολογιών δεν είναι εύκολη υπόθεση. Μόλις το 15% του εργατικού δυναμικού της χώρας έχει απολυτήριο Λυκείου, καθώς τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες η συντριπτική πλειοψηφία των εργαζομένων απασχολούνταν πρωτίστως σε κατασκευές και εργοστάσια.

Αλλη μια σημαντική πρόκληση αποτελεί και το επερχόμενο τσουνάμι των συνταξιούχων που θα ασκήσει μεγάλες πιέσεις στο υπανάπτυκτο κοινωνικό κράτος της Κίνας. Το 2021 οι πολίτες άνω των 60 ετών αποτελούσαν το 19%, ενώ το μερίδιό του θα ανεβεί στο 30% έως το 2035. Η εξυπηρέτηση αυτού του συνεχώς αυξανόμενου τμήματος του πληθυσμού θα εκτρέψει πόρους από τις επενδύσεις που είναι αναγκαίες για τη διατήρηση υψηλών ρυθμών ανάπτυξης.

Με αυτά τα δεδομένα, η κυβέρνηση της Κίνας δεν έχει άλλη επιλογή από την αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης. Τα σημερινά ηλικιακά όρια είναι 60 για τους άνδρες και από 50 έως 55 για τις γυναίκες, αναλόγως του επαγγέλματός τους. Γνωρίζοντας τη δυσαρέσκεια που θα προκαλέσει αυτή η αντιδημοφιλής πολιτική, οι κινεζικές Αρχές ανακοινώνουν σταδιακή αύξηση των ορίων, αλλά την ταχύτητα της μεταρρύθμισης θα καθορίσουν και οι χρηματοδοτικές ανάγκες των συνταξιοδοτικών ταμείων.

Εκτιμάται ότι βραχυπρόθεσμα η κινεζική οικονομία θα παραμένει εν πολλοίς το «παγκόσμιο εργοστάσιο», αλλά ξένες επιχειρήσεις ήδη μεταφέρουν μεταποιητικές δραστηριότητές τους από την Κίνα στην Ινδία, στο Βιετνάμ, στο Μπανγκλαντές, στην Ινδονησία, στο Μεξικό κ.α. Η γήρανση του πληθυσμού, μεταξύ πολλών άλλων, καθιστά τη μετάβαση σε ένα τελείως διαφορετικό αναπτυξιακό πρότυπο προτεραιότητα για την Κίνα, αν θέλει να επιτύχει τους φιλόδοξους στόχους της.

Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ).