Πόσο πιθανή – και απειλητική – είναι μια «σεισμική επιδημία»

Συναγερμός έχει σημάνει στις τάξεις σεισμολόγων, γεωφυσικών και άλλων επιστημόνων μετά το διπλό καταστροφικό χτύπημα του Εγκέλαδου που σημειώθηκε σε Τουρκία και Συρία τη Δευτέρα, αλλά και τους εκατοντάδες μετασεισμούς που έχουν ακολουθήσει και συνεχίζονται. Συλλέγοντας και αναλύοντας όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, οι ειδικοί προσπαθούν να προσδιορίσουν τις ακριβείς αιτίες του φαινομένου, καθώς και τις συνέπειές του όσον αφορά τη θέση και την κίνηση των τεκτονικών πλακών.

Παράλληλα, επιχειρούν να αξιοποιήσουν τα δεδομένα που τους προσφέρουν οι επίγειοι σταθμοί και οι δορυφόροι, όπως και τα μαθηματικά μοντέλα τα οποία έχουν στη διάθεσή τους προκειμένου να προβλέψουν, όσο αυτό είναι δυνατόν, τις πιο μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Κυρίως δε το εάν και κατά πόσο είναι βάσιμο να μιλάμε για μια «σεισμική επιδημία» – και αν ναι, πόσο θα διαρκέσει αυτή και ποιες γειτονικές περιοχές μπορεί εν δυνάμει να επηρεάσει. Με άλλα λόγια, να απαντήσουν στο ερώτημα «και μετά, τι;».

Σύμφωνα, πάντως, με τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα μέχρι στιγμής, καθώς και τα εκτεταμένα ρεπορτάζ σε αρκετά διεθνή ΜΜΕ (όπως οι «Financial Times» και η «Corriere della Sera»), μπορούμε να επιχειρήσουμε να δώσουμε κάποιες αρχικές απαντήσεις σε καίρια ζητήματα που αντικειμενικά έχουν τεθεί και απασχολούν τους πάντες. Οχι μόνο στην Τουρκία και τη Συρία, αλλά και τις γειτονικές τους χώρες, συμπεριλαμβανομένης φυσικά της Ελλάδας.

Πού ακριβώς σημειώθηκαν οι δύο καταστροφικοί σεισμοί με μέγεθος άνω των 7 βαθμών;

Ο πρώτος, στις 4.17 τα ξημερώματα, είχε ένταση 7,8 βαθμών και επίκεντρο στο νοτιοδυτικό άκρο του ρήγματος της Ανατολικής Ανατολίας, κοντά στο σημείο που συνδέεται με τα ρήγματα της Νεκράς Θάλασσας. Το εστιακό βάθος υπολογίζεται σε περίπου 18 χιλιόμετρα. Ο δεύτερος, 9 ώρες αργότερα, είχε ένταση 7,5 βαθμών και το επίκεντρό του βρισκόταν περίπου 100 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του πρώτου, με εστιακό βάθος μόλις 10 χιλιομέτρων.

Ποια ήταν η αιτία των δύο σεισμών;

Η περιοχή που επλήγη θεωρείται από τις πιο ενεργές σεισμικά σε όλο τον πλανήτη, καθώς σε αυτή «συναντώνται» τέσσερις τεκτονικές πλάκες οι οποίες μετακινούνται διαρκώς – Αφρικανική, Αραβική, Ευρασιατική και της Ανατολίας. Πρακτικά, οι δύο σεισμοί αποτελούν μέρος μιας ενιαίας σεισμικής ακολουθίας, καθώς η μετακίνηση της πλάκας της Ανατολίας νοτιοδυτικά σε σύγκριση με την Αφρικανική είχε σωρεύσει ενέργεια αρκετή για να ενεργοποιήσει το ρήγμα της Ανατολικής Ανατολίας, σε μήκος 190 και πλάτος 25 χιλιομέτρων. Οπως σημειώνει ο καθηγητής Γεωλογίας στο βρετανικό Πανεπιστήμιο Durham, Μαρκ Αλεν, «η εκτόνωση της πίεσης σε ένα σημείο του ρήγματος μπορεί να την αυξήσει σε ένα άλλο, προκαλώντας νέο σεισμό».

Ποια είναι η εκτίμηση για τη θέση των τεκτονικών πλακών μετά τους σεισμούς;

Η αρχική εκτίμηση είναι ότι η πλάκα της Ανατολίας – η οποία υπό κανονικές συνθήκες και υπό την πίεση που δέχεται από την αντίστοιχη Αραβική μετακινείται κατά 2 εκατοστά ετησίως προς δυσμάς – μετακινήθηκε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα κατά 3 ολόκληρα μέτρα. Ειδικά για την Τουρκία, υπολογίζεται ότι έχει «απομακρυνθεί» κατά 6 μέτρα από τη Συρία, από την οποία ουσιαστικά τη χωρίζει το ρήγμα της Ανατολικής Ανατολίας.

Μπορεί η σεισμική ακολουθία να διαρκέσει πολύ – και πόσο;

Το σενάριο αυτό θεωρείται πιθανό, σύμφωνα με τους ειδικούς. Ορισμένοι, μάλιστα, επικαλούμενοι την εμπειρία από ανάλογα φαινόμενα στο παρελθόν, κάνουν λόγο για «σεισμική επιδημία», η οποία θα μπορούσε να διαρκέσει αρκετούς μήνες ή ακόμη και χρόνια, χωρίς να αποκλείεται και η ενεργοποίηση άλλων γειτονικών ρηγμάτων που έχουν άμεση σχέση με τις τέσσερις τεκτονικές πλάκες. Ολα αυτά εξαρτώνται ευθέως από την ποσότητα της σωρευμένης ενέργειας, η οποία δεν μπορεί να υπολογιστεί με ακρίβεια. Σε κάθε περίπτωση, πολλά θα εξαρτηθούν και από την ένταση και τη συχνότητα των μετασεισμών.

Μπορεί να ενεργοποιηθεί τη ρήγμα της Βόρειας Ανατολίας;

Η παραπάνω ερώτηση αφορά άμεσα τον ελλαδικό χώρο, καθώς το συγκεκριμένο ρήγμα πρακτικά διατρέχει τα παράλια της Τουρκίας στη Μαύρη Θάλασσα και μοιάζει να συνεχίζεται και να φτάνει στην Ελλάδα μέσω του Αιγαίου. Είναι αυτό το οποίο προκάλεσε τον μεγάλο σεισμό του 1999 στην πόλη Ιζμίτ, που είχε ένταση 7,6 βαθμών και προκάλεσε πάνω από 17.000 νεκρούς, για να ακολουθήσει ο μεγάλος σεισμός της Πάρνηθας μετά από έναν περίπου μήνα. Σύμφωνα με τον Αλεν και άλλους ειδικούς, ωστόσο, τα ρήγματα της Ανατολικής και της Βόρειας Ανατολίας απέχουν πολύ και είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει άμεση επίδραση στο δεύτερο από την έντονη σεισμική δραστηριότητα στο πρώτο. Αυτό, ωστόσο, παραμένει εκτίμηση και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να εκληφθεί ως βεβαιότητα, ειδικά μετά από τόσο δυναμικά φυσικά φαινόμενα.