Σαν χάρτινοι πύργοι έπεσαν τα κτίρια

Ο Εγκέλαδος χτύπησε αλύπητα χθες την Τουρκία και τη Συρία, αφήνοντας πίσω του χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες και τεράστιες υλικές καταστροφές. Η μανία του δε, κατά μία τραγική ειρωνεία, επικεντρώθηκε σε περιοχές των οποίων οι πληθυσμοί αντιμετωπίζουν ήδη σοβαρά προβλήματα – τον εμφύλιο πόλεμο, τις διώξεις των Κούρδων, την παρουσία εκατομμυρίων προσφύγων, τη φτώχεια και μια ζωή συνολικά υποβαθμισμένη.

Ο πανικός κυριάρχησε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα και εντάθηκε από τις σκηνές Αποκάλυψης τις οποίες αντίκρισαν όλοι μόλις η γη σταμάτησε να τρέμει – με αποτέλεσμα πολλοί να μιλήσουν για «Αρμαγεδώνα» και οι επιζώντες να αισθάνονται τυχεροί. Αλλωστε, όπως αναφέρουν μαρτυρίες, υπήρξαν περιπτώσεις κτιρίων τα οποία κατέρρευσαν σαν χάρτινοι πύργοι και δεν υπήρξε ούτε ένας ζωντανός από τα μέλη των οικογενειών οι οποίες διέμεναν σε αυτά…

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, που κήρυξε επταήμερο εθνικό πένθος, έκανε λόγο για τη χειρότερη τραγωδία μετά τον σεισμό του 1939 στην Τουρκία, όταν ένας σεισμός έπληξε το ανατολικό (και πιο ευάλωτο) τμήμα της χώρας με ένταση 7,8 βαθμών και είχε προκαλέσει 32.700 νεκρούς και πιθανότατα θα επιβεβαιωθεί. Σε αυτό, εξάλλου, συγκλίνουν δυστυχώς όλες οι προβλέψεις, η εικόνα που υπάρχει από τις περιοχές που επλήγησαν, καθώς και μια σειρά άλλα δεδομένα – ανάμεσά τους και οι ισχυροί μετασεισμοί που συνεχίζονται (αρκετοί με ένταση πάνω από 5 ή και 6 βαθμούς) και μέχρι χθες το βράδυ είχαν ξεπεράσει τους 150.

Καταλυτικό, αναμφίβολα, υπήρξε το γεγονός ότι ο κυρίως σεισμός στο Καχραμάνμαρας είχε μέγεθος 7,8 βαθμών και σχετικά μικρό εστιακό βάθος (έγινε αισθητός στην Κύπρο και τον Λίβανο), ενώ έπιασε κυριολεκτικά στον ύπνο τους κατοίκους της νοτιοανατολικής Τουρκίας και της βόρειας Συρίας, καθώς καταγράφηκε στις 4.17 τα ξημερώματα και διήρκεσε τουλάχιστον 1,5 λεπτό. Σαν να μην έφτανε αυτό, περίπου 9 ώρες αργότερα και καθώς βρίσκονταν σε πλήρη εξέλιξη οι προσπάθειες εντοπισμού και διάσωσης ανθρώπων που είχαν εγκλωβιστεί μέσα στα ερείπια, ακολούθησε μια δεύτερη πολύ ισχυρή δόνηση, στο Ελμπιστάν, η οποία ήρθε να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερο χάος και να ολοκληρώσει την καταστροφή.

Ο καταστροφικός μετασεισμός και η παγωνιά

Συγκεκριμένα, με μέγεθος 7,7 (κατ’ άλλους 7,5) βαθμών, ο μετασεισμός αυτός ήταν πολύ ισχυρότερος από ό,τι εκείνοι που συνήθως σημειώνονται μετά από δονήσεις με το μέγεθος της πρώτης, οι πιο δυνατοί από τους οποίους στατιστικά είναι της τάξης των 6,7-6,8 βαθμών. Ετσι, όχι μόνο «αποτελείωσε» τα βαριά πληγωμένα κτίρια, αλλά κατέστησε πολύ πιο δύσκολες και τις προσπάθειες των διασωστών, οι οποίοι δίνουν μάχη με τον χρόνο, ενώ έτσι κι αλλιώς αντιμετωπίζουν και άλλα σοβαρά προβλήματα – όπως είναι, για παράδειγμα, οι κακές καιρικές συνθήκες.

Η παγωνιά και οι βροχές που ακολούθησαν τις χιονοθύελλες του Σαββατοκύριακου περιορίζουν δραματικά τις πιθανότητες επιβίωσης των εγκλωβισμένων. Την ίδια στιγμή και καθώς κυριολεκτικά κάθε λεπτό μετρά και μπορεί να χωρίζει τη ζωή από τον θάνατο, οι καταστροφές στις υποδομές – δρόμους, αεροδρόμια κ.λπ. – κατέστησαν δυσκολότερη την άφιξη των ενισχύσεων. Τόσο από το εσωτερικό όσο και από το εξωτερικό, καθώς δεκάδες χώρες, εκτός από τα μηνύματα συμπαράστασης που έστειλαν, έσπευσαν να ετοιμάσουν προς αποστολή ειδικευμένα συνεργεία με τον εξοπλισμό τους.

Προκειμένου δε να αντιμετωπίσει αυτή την κατάσταση, ο τουρκικός στρατός – που είναι ο καλύτερα οργανωμένος μηχανισμός της χώρας, ενώ διαθέτει (για ευνόητους λόγους) ιδιαιτέρως έντονη παρουσία στις περιοχές που επλήγησαν – εκπόνησε ειδικό σχέδιο για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των συνεργείων με τους διασώστες. Και, ταυτόχρονα, για τη διακομιδή των τραυματιών σε νοσοκομεία, τη μεταφορά προμηθειών στους άστεγους και το στήσιμο πρόχειρων καταλυμάτων που θα τους φιλοξενήσουν τα πρώτα κρίσιμα 24ωρα.

«Νόμιζα ότι έπεφταν βόμβες»

Προσπάθειες συντονισμού και παροχής βοήθειας καταβάλλεται και στη Συρία, όπου εκτυλίσσεται μια παράλληλη τραγωδία. Εκεί, ωστόσο, τα πράγματα είναι σαφώς πιο δύσκολα και περίπλοκα, καθώς δεν είναι ξεκάθαρο ποιος ασκεί την εξουσία και έχει την ευθύνη για την ανάλογη επιχείρηση στις πληγείσες περιοχές. Για του λόγου το αληθές, σε αυτές υπάρχουν ζώνες στις οποίες κυριαρχούν οι Κούρδοι της Συρίας (που από την Τουρκία χαρακτηρίζονται τρομοκράτες), άλλες που είναι υπό τον έλεγχο του τουρκικού στρατού ή των φίλα προσκείμενων στην Αγκυρα ανταρτών, ενώ είναι ιδιαιτέρως περιορισμένη η παρουσία που διαθέτει το καθεστώς της Δαμασκού.

«Είναι απίθανο η κυβέρνηση της Συρίας να κάνει πολλά για να βοηθήσει. Ο έλεγχος των κτιρίων και οι επιχειρήσεις διάσωσης θα είναι σχεδόν ανύπαρκτες εντός της Συρίας, έτσι ο απολογισμός για τις χαμένες ανθρώπινες ζωές θα είναι πιθανότατα πολύ υψηλός εκεί. Την ίδια στιγμή, η πρώτη προτεραιότητα της τουρκικής κυβέρνησης θα είναι να συνδράμει τους πολίτες της εντός Τουρκίας», σημείωσε στον «Guardian» ο Μαρκ Λόουκοκ, πρώην επικεφαλής του τομέα παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας των Ηνωμένων Εθνών.

«Στην αρχή νόμιζα ότι ήταν βόμβες που έπεφταν από ελικόπτερα (…) Είμαστε συνηθισμένοι να σκάβουμε στα ερείπια για να βγάζουμε εγκλωβισμένους, αλλά τώρα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Ετσι, πολλοί άνθρωποι παραμένουν εκεί και θα πεθάνουν επειδή δεν διαθέτουμε τον αναγκαίο εξοπλισμό για να τους σώσουμε. Δεν έχει απομείνει τίποτα, απολύτως τίποτα», δήλωσε με απόγνωση ένα στέλεχος της οργάνωσης Λευκά Κράνη, περιγράφοντας την κατάσταση που επικρατεί στη βόρεια Συρία.

Οι επόμενες ώρες και ημέρες θα κρίνουν πολλά – ενδεχομένως, αλλάζοντας και τα (γεω)πολιτικά δεδομένα. Τόσο στην Τουρκία, όπου πλησιάζουν οι προεδρικές και βουλευτικές εκλογές όσο και στη Συρία, η οποία παραμένει μια χώρα ουσιαστικά διαλυμένη και χωρισμένη σε «βιλαέτια».