Ωρα ευθύνης για όλους μας

Η δημοκρατία οφείλει να προστατεύεται από τους εχθρούς της. Οχι μόνο πολιτικά, με την απομόνωση από το εκλογικό σώμα των κομμάτων εκείνων που υπονομεύουν τα θεμέλια της δημοκρατίας, αλλά και θεσμικά, με την καθιέρωση κανόνων που εμποδίζουν αυτά τα κόμματα να εισέρχονται στη Βουλή. Η κυβερνητική πρόταση υπηρετεί τον σκοπό αυτό. Προβλέπει τη μη ανακήρυξη στις εθνικές εκλογές κομμάτων των οποίων η ηγεσία έχει καταδικαστεί για εγκλήματα ιδιαίτερης ποινικής απαξίας και κόμματων των οποίων η οργάνωση και η δράση δεν εξυπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τυχόν καταδίκη υποψήφιων βουλευτών, ιδρυτικών μελών και διατελεσάντων προέδρων. Πέντε παρατηρήσεις.

1. Η ρύθμιση είναι εντός των ορίων του Συντάγματος. Δεν αποκλείει σε όσους έχουν καταδικαστεί σε πρώτο βαθμό να είναι υποψήφιοι, αλλά μόνο να καταλαμβάνουν ηγετική θέση στα κόμματα. Και δεν αποκλείει κόμματα, εκτός εάν αποδεικνύεται ότι δεν εξυπηρετούν το δημοκρατικό πολίτευμα.

2. Η διάταξη δεν έρχεται σε νομικό κενό. Ηδη από το 2021 υφίσταται ρύθμιση που απαγορεύει σε πρωτοδίκως καταδικασμένους για ορισμένα αδικήματα την κατοχή ηγετικής θέσης στα κόμματα, η οποία μάλιστα είχε γίνει δεκτή με ευρεία κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η απαγόρευση, πλέον, επεκτείνεται και στους πραγματικούς αρχηγούς κομμάτων, ώστε να κλείσει ένα παράθυρο καταστρατήγησης με την τοποθέτηση αρχηγών – αχυρανθρώπων.

3. Η πολιτεία έχει ήδη λάβει μέτρα για τον περιορισμό εγκληματικών οργανώσεων με τον μανδύα πολιτικών κομμάτων. Με νόμο του 2013, που κρίθηκε ομόφωνα συνταγματικός από την Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας το 2015, ανεστάλη η χρηματοδότηση κομμάτων με ανάλογα χαρακτηριστικά.

4. Σύμφωνα με τη διάταξη που κατατέθηκε στη Βουλή, ο έλεγχος του Αρείου Πάγου, που κρίνει τη συνδρομή των κωλυμάτων στο στάδιο της ανακήρυξης των συνδυασμών, δεν υπεισέρχεται σε αξιολόγηση των χαρακτηριστικών και της ιδεολογίας των κομμάτων. Αυτό θα συνέβαινε, για παράδειγμα, εάν το κώλυμα συνδεόταν με ρατσιστικά κίνητρα μελών των κομμάτων, με τον συνακόλουθο κίνδυνο υπερβολικής διεύρυνσης των περιορισμών, αν μάλιστα ληφθεί υπόψη η εξειδίκευση των ρατσιστικών χαρακτηριστικών στην κείμενη νομοθεσία.

5. Η κυβέρνηση επέδειξε διαβουλευτικό πνεύμα και θα συνεχίσει να το πράττει. Είναι χρέος όλων των πολιτικών δυνάμεων του τόπου να εξαντλήσουν κάθε συνταγματική δυνατότητα ώστε να μην ανοίξουν εκ νέου μαύρες σελίδες στην ελληνική πολιτική ιστορία και να μη δοθεί βήμα σε εκείνους που επιβουλεύονται τη δημοκρατία, αξιοποιώντας την ανοχή που ίδια η δημοκρατία επιδεικνύει.

Αντί επιλόγου παραθέτω αυτούσιο απόσπασμα απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου από το 2003: «Ενα κόμμα του οποίου οι ηγέτες παροτρύνουν στη βία ή προωθούν μια πολιτική που δεν σέβεται τη δημοκρατία ή που στοχεύει στην καταστροφή της δημοκρατίας και την αποδοκιμασία των δικαιωμάτων και ελευθεριών που αναγνωρίζονται από τη δημοκρατία δεν μπορεί να αξιώσει προστασία…». Είναι ώρα ευθύνης για όλους μας.

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης είναι συνταγματολόγος, υπουργός Επικρατείας της ΝΔ