Διμέτωπος της Ουκρανίας, κατά διαφθοράς και Πούτιν

Από το 2014 είναι δεδομένο ότι η Ουκρανία πολεμά πρακτικά με δύο εχθρούς: τη Ρωσία και τη διαφθορά. Η τρομακτικά καταστροφική ρωσική εισβολή αντιπροσωπεύει μια υπαρξιακή απειλή για το κράτος της Ουκρανίας, όμως η διαφθορά υπονομεύει την αποτελεσματική αντίσταση, ενώ ταυτόχρονα εκτροχιάζει τις φιλοδοξίες της Ουκρανίας για στενότερες σχέσεις με την Ευρώπη. Η εξάλειψη της διαφθοράς αποτελεί ουσιαστικά ένα ζήτημα ζωής και θανάτου.

Η διάβρωση της διεθνούς εμπιστοσύνης προς την κυβέρνηση της Ουκρανίας αποτελεί, άλλωστε, έναν από τους βασικούς στόχους της Ρωσίας, η οποία ελπίζει πως έτσι θα καταφέρει να επιβραδύνει ή να περιορίσει τη δυτική υλική και πολιτική βοήθεια.

Σε αυτό το φόντο, το πολύκροτο σκάνδαλο διαφθοράς που ξέσπασε την προηγούμενη εβδομάδα, το πρώτο μετά την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας, δεν αποτελεί μια συνηθισμένη υπόθεση. Σήμερα, όλα τα μάτια, τόσο στην Ουκρανία όσο και στο εξωτερικό, είναι στραμμένα στην απάντηση που θα δώσουν το επιτελείο του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι και οι αρμόδιες Αρχές.

Ο ίδιος ο Ζελένσκι διαβεβαίωσε τους Ουκρανούς ότι αυτή η υπόθεση θα διερευνηθεί, έτσι ώστε να σταλεί ένα σαφές μήνυμα προς όλους. Ομως η Ουκρανία και οι εταίροι της θα πρέπει να ζητούν πράξεις και όχι διακηρύξεις. Η χώρα οφείλει να αποδείξει πως είναι σε θέση να αποτρέψει την κακή χρήση των κονδυλίων εάν θέλει να συνεχίσει την προσπάθεια που καταβάλλει στον πόλεμο. Κάθε ένδειξη ότι η Ουκρανία επιστρέφει στις παλιές κακές ημέρες της εκτεταμένης διαφθοράς θα θέσει σε κίνδυνο και την οικονομική και τη στρατιωτική βοήθεια.

Τα καλά νέα είναι ότι, ακόμη και σε καιρό πολέμου, τα ανεξάρτητα ΜΜΕ της Ουκρανίας και η κοινωνία των πολιτών εργάζονται ώστε να φέρουν στο φως τη διαφθορά. Μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι θα παρακολουθούν στενά την πρόοδο των ερευνών και τις αποφάσεις των δικαστηρίων.

Ωστόσο, η αχίλλειος πτέρνα των προσπαθειών κατά της διαφθοράς ήταν πάντα – και παραμένει – το δικαστικό σύστημα, το οποίο δεν έχει μεταρρυθμιστεί. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι η δημιουργία ενός ειδικού δικαστηρίου κατά της διαφθοράς βελτίωσε την κατάσταση: το 2022, εξέδωσε 33 καταδικαστικές αποφάσεις, ενώ διέθεσε για τη στήριξη των ενόπλων δυνάμεων πάνω από 1,22 δισ. χρίβνια (κάπου 27 εκατ. στερλίνες), τα οποία προήλθαν από κατασχέσεις χρημάτων και περιουσιακών στοιχείων.

Μέχρι στιγμής, οι Ουκρανοί εμπιστεύονται τον Ζελένσκι για να ηγηθεί του αγώνα κατά της Ρωσίας, ταυτόχρονα όμως υποστηρίζουν τους έξωθεν όρους και την εποπτεία αναφορικά με τη βοήθεια και τα κονδύλια που αφορούν την ανοικοδόμηση. Οσο για τη μάχη της Ουκρανίας με τη διαφθορά, απέχει πολύ από το να έχει τελειώσει.

Παρ’ όλα αυτά, ακριβώς όπως αρκετοί υποτίμησαν την ικανότητα της χώρας να αντισταθεί στη ρωσική εισβολή, έτσι και σήμερα δεν αποτιμούν ορθώς την ισχύ του κινήματος κατά της διαφθοράς και την έκταση των αλλαγών που έχουν γίνει την τελευταία οκταετία. Οι σκληραγωγημένοι από τον πόλεμο πολίτες, που αντιστάθηκαν στην εισβολή, ενισχύοντας ταυτόχρονα τις ένοπλες δυνάμεις και ανοικοδομώντας τις κοινότητές τους, έχουν μηδενική ανοχή απέναντι στη διαφθορά. Απλούστατα, δεν μπορούν να ανεχθούν μια κατάσταση στην οποία δημόσιοι πόροι πάνε χαμένοι συμβάλλοντας στον πλουτισμό ανήθικων αξιωματούχων. Ολοι αυτοί θα ζητωκραυγάσουν την κυβέρνηση η οποία θα πολεμήσει όλα αυτά τα φαινόμενα.

Η Ορίσια Λουτσέβιτς είναι ερευνήτρια και διευθύντρια του Ουκρανικού Φόρουμ στο Πρόγραμμα Ρωσίας και Ευρασίας στο Βασιλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων Chatham House, με έδρα το Λονδίνο