Και ντόπιος και «ξενομπάτης» στη Μήλο

Οταν ο νους και η ψυχή μου επιστρέφουν στην αφετηρία του προσωπικού μου ταξιδιού, τα μάτια μου γεμίζουν θάλασσα και στα αφτιά μου έρχονται ήχοι από κύματα αιγαιοπελαγίτικα, που σκάνε σε βράχους γυμνούς και απόκρημνους. Αυτή ήταν η γειτονιά μου. Μια θάλασσα μέσα μου, μια θάλασσα έξω μου. Θυμάμαι τα καλοκαίρια στη Μήλο, τον γενέθλιο τόπο μου. Τα μελτέμια της καρδιάς και τα πρώτα σκιρτήματα. Οι πρώτοι φόβοι. Οι πρώτες χαρές. Οι πρώτοι έρωτες. Η πρώτη συνείδηση του ποιος είμαι. Ποιος είμαι;…

Η Μήλος τότε, πατρίδα από μάνα και πατέρα, δεν είχε ανακαλυφθεί από τον τουρισμό, που ενέσκηψε τα τελευταία χρόνια. Περπατούσες στα πλακόστρωτα στενά της Χώρας της, της Πλάκας, και άκουγες τα βήματά σου να σ’ ακολουθούν. Εβλεπες τη σκιά σου στο φεγγαρόφωτο και σκιαζόσουνα με το ίδιο σου το είναι. Οι ντόπιοι σε παρακολουθούσαν με τα άπληστα μάτια τους για να σε αναγνωρίσουν. «Τούνους είσαι εσύ;». Σε ανακάλυπταν μέσα από τα παρατσούκλια της γενιάς σου. Σε χαρακτήριζαν γρήγορα, απόλυτα και με ύφος ειδικού. Για τους ντόπιους ήσουν κατά βάθος ο «ξενομπάτης», που έμπαινε στη γειτονιά τους και στο σπίτι τους. Επρεπε να δώσεις διαπιστευτήρια, εξετάσεις, για να σε δεχτούν στον κλειστό μικρόκοσμό τους.

Θυμάμαι αχόρταγα, αδιάκριτα βλέμματα και ψιθύρους από μια γειτονιά σχεδόν ανθρωποφαγική. Πάνω σου φτιάχνανε ιστορίες και χόρταιναν να γεμίζουν με τη φαντασία τους την ερημιά του χειμώνα που πέρασαν. Η περιέργειά τους σε ξεβράκωνε. Με τη ματιά τους σου έβγαζαν ακτινογραφία και ώσπου να βρουν τη γενιά σου σε πέρναγαν γενεές δεκατέσσερις.

Ετσι φτάναμε τα καλοκαίρια στο νησί. Νιώθαμε παρείσακτοι. Σαν να υποδυόμασταν τους πατριώτες με τις αποσκευές των πρωτευουσιάνων. Σαν να μην ήμασταν κι εμείς από εκεί. Από τον ίδιο τόπο. Μα μήπως και δεν ήμασταν;

Εγώ, με τον αέρα και τις συνήθειες της πόλης, δεν είχα τις δεξιότητες των παιδιών που ζούσαν μόνιμα στη Μήλο. Δεν ήξερα να δέσω τη βάρκα. Δεν ήξερα από τις ανδρικές δουλειές και τους τρόπους της νησιώτικης καθημερινής ζωής. Θυμάμαι, λοιπόν, πόσο ξένος ένιωθα κάθε φορά που έφτανα στα πατρογονικά μου.

Μπροστά από το σπίτι στην Πλάκα, στην ευθεία του δρόμου, υπήρχαν τα «καφενεία». Ενα ανδροκρατούμενο πέρασμα, που έβγαζε ειδήσεις. Εκεί ένιωθες ότι η μεγάλη επιτροπή των γερόντων σε επιβράβευε ή σε καταδίκαζε με σκληρά πορίσματα. Αυτός είναι έτσι! Αυτός είναι αλλιώς! Μέγιστη ενασχόληση το κουτσομπολιό.

Θυμάμαι μια γεροδεμένη, μοναχική γριά, την Ελένη Λεκανίδενα. Αυτή κι αν ήταν η κουτσομπόλα του χωριού. Ανοιγε το πορτέλο της κι όλο κοιτούσε ποιος περνούσε απέξω. Τα γνώριζε όλα. Μ΄ αγαπούσε, αλλά θύμωνε που, όταν χτυπούσε η καμπάνα πένθιμα, δεν ήξερα να της απαντήσω ποιος πέθανε.

Ωραία διαφυγή από τη δύσκολη κοινωνική ζωή μου ήταν το ψάρεμα. Είχαμε μια ξύλινη βάρκα με κουπιά και μηχανή. Πηγαίναμε στις μπονάτσες, πυροφάνι. Μαγεία ο βυθός, με βύθιζε στον κόσμο του. Ρίχναμε δίχτυα, παραγάδι. Το κυνήγι των άμοιρων ψαριών γινότανε με όλους τους τρόπους. Ακόμα το ψαροντούφεκο ήταν άγνωστο. Εμείς τα ψάρια τα πιάναμε, στην κυριολεξία, με τα χέρια μας. Μαζευόταν η γειτονιά και χάζευε την ψαριά! Ακόμα, όταν κολυμπάω, φορώ μάσκα και αναπνευστήρα.

Στο Φουρκοβούνι, επίνειο της Πλάκας, ένα ψαροχώρι χωρίς ρεύμα και ανέσεις, έμαθα μπάνιο. Ο Καμπανάρος, ένας ηλιοκαμένος, ψηλός καπετάνιος, με πέταξε από τον μόλο. Μέθοδος άνευ διδασκάλου. Κι όποιος πνιγεί, πνίγηκε. Ταχύρρυθμη εκπαίδευση και αποτελεσματική. Παντού κυρίαρχη η θάλασσα και η δύναμή της. Μας ένωνε. Γέμιζε τις ώρες μας με κάθε είδους δραστηριότητες.

Στην εφηβεία, με τα άλλα παιδιά της γειτονιάς, με θυμάμαι κλεισμένο σε ένα σύρμα. Σύρματα λένε στο νησί τα μονόχωρα κτίσματα όπου έβαζαν μέσα τις βάρκες τους οι ψαράδες και που μετά τα μπασταρδέψανε και τα κάνανε σπιτάκια. Εκεί μέσα, λοιπόν, έπαιρνε κι έδινε η «μονόπολη», το «φιδάκι» και ο «μουντζούρης». Κάτω πατούσαμε την «αμούτσα» και τα φύκια που ‘φερνε ο αέρας. Εκεί στην άμμο γράψαμε και τα πρώτα «love» του έρωτα.

Τα μεσημέρια στο νησί ανακάλυψα και τη λογοτεχνία. Στην αρχή ήταν ευχαρίστηση. Μετά πάθος. Ο Ιούλιος Βερν και ο δεκαπενταετής πλοίαρχος. Κοιτούσα τα καμπαναριά της Κορφιάτισσας και της Θαλασσίτρας και πίσω τους εγώ έβλεπα τον Κουασιμόδο να μου κρύβεται, αφού μόλις τον είχα ανακαλύψει στο αριστούργημα του Βίκτωρος Ουγκώ. Υστερα ήρθαν και τα αριστερά αναγνώσματα. Μου τα ‘δινε το σόι του πατέρα μου. Η θεία Λούλα. Ο θείος Αντώνης. «Το τέλος της μικρής μας πόλης». Χατζής.

Κοιτούσα γύρω μου, τα σπίτια, τα ασβεστωμένα, απλά και τόσο ανθρώπινα. Μια πόρτα, δυο παράθυρα, σαν παιδική ζωγραφική. Το ένα πάνω στο άλλο, ένα κουβάρι ζωές ήμασταν.

Πήγαινα τότε συχνά στην Πλάθιενα, μια παραλία – καταφύγιο. Δεν πάταγε άνθρωπος και την ένιωθα ολόδική μου. Εκεί η σκέψη μου, σαν τον αέρα, σκόρπαγε παντού. Εκεί φύτρωναν ιδέες και αισθήματα, σαν τα κρινάκια που κάθε Αύγουστο ανθίζουνε στην άμμο. Τα κρινάκια της Παναγίας, έτσι τα ΄λεγαν. Κοντεύουν πια και αυτά τα άνθη να εξαφανιστούν. Χάνονται σαν τις αναμνήσεις μου. Στη γειτονιά μοσχοβολούσαν κάθε Δεκαπενταύγουστο, σαν ανεβαίναμε στην Παναγιά του κάστρου και αγναντεύαμε τη Σίφνο και τη Σέριφο. Αλλη γειτονιά κι αυτή. Τόσο μακρινή και τόσο κοντινή.

Γειτονιά για μένα είναι άνθρωποι, συνήθειες και σχέσεις. Δεν συγκρατώ κτίσματα, τοπία και εικόνες από πλακόστρωτες αυλές… Η μνήμη μένει σε κουβέντες και αισθήματα. Ανθρωποι που χάθηκαν. Ανθρωποι που μίσησα. Που αγάπησα. Ο Μάρκος, η Αγλαΐα, η Κούλα, ο Γιώργος, ο Χρήστος, η Δήμητρα, ο Νίκος, ο Τζίμης.

Αυτή ήταν η νησιώτικη γειτονιά που με μεγάλωσε. Εβλεπε και άκουγε από παντού θάλασσα. Πότε μανιασμένη από τον γαρμπή, πότε γαλήνια από την μπονάτσα, που έκανε το νησί να μοιάζει σαν μια πέτρα σε μια λίμνη.

Ο Πέτρος Ζούλιας είναι σκηνοθέτης