Οταν οι επισκέπτες ρωτάνε για {LF}τα «κλεμμένα»

«Υπάρχουν κλεμμένα έργα στη συλλογή σας;». Είναι μια ερώτηση που δέχονται τόσο συχνά από τους επισκέπτες οι εργαζόμενοι του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης ώστε οι επικεφαλής υποχρεώθηκαν να εκδώσουν εγγράφως οδηγίες σε έντυπο τριών σελίδων σχετικά με τις απαντήσεις σε ανάλογες απορίες.

«Το μουσείο εργάζεται με αυστηρότητα ώστε να αποφύγει την εισαγωγή τυχόν κλοπιμαίων στη συλλογή του και πάντα ακολουθούσε τους νόμους που ίσχυαν κατά τη στιγμή της απόκτησής τους. Ερευνά επίσης διαρκώς την ιστορία των έργων της συλλογής – συχνά σε συνεργασία με συναδέλφους από χώρες όλου του κόσμου – και έχει μακρά ιστορία δράσης όσον αφορά νέες πληροφορίες ανάλογα με την περίπτωση» αναφέρεται μεταξύ άλλων στις «έτοιμες» απαντήσεις που καλούνται να αναπαράγουν οι εργαζόμενοι.

Η ανάγκη για την προετοιμασία των υπαλλήλων του μουσείου σε αντίστοιχα ερωτήματα είναι αποτέλεσμα των επανειλημμένων κατασχέσεων και επαναπατρισμών που γίνονται από τις συλλογές του, αλλά και των διαρκών πιέσεων που δέχεται για νέες τέτοιες κινήσεις, σε μια εποχή που επιχειρεί να επανακάμψει από τις οικονομικές συνέπειες της πανδημίας, οι οποίες εκτιμάται ότι θα δημιουργήσουν έλλειμμα ύψους 150 εκατ. δολαρίων.

Επαναπατρισμοί

Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί διεθνώς, με πολλά μουσεία κυρίως του δυτικού κόσμου να υποχρεώνονται να επιστρέφουν στις χώρες προέλευσής τους συχνά αντικείμενα που αποδεικνύεται ότι είναι προϊόντα παράνομης διακίνησης, οδήγησε ήδη σε αναστολή αγοράς μέσω δημοπρασιών αντικειμένων που αφορούν τη συλλογή αρχαιοτήτων από την Εγγύς Ανατολή, όπως επιβεβαιώνει εκπρόσωπος του Μητροπολιτικού Μουσείου στην ιστοσελίδα Artnews. Στο μεταξύ οι διευθυντές μουσείων τέχνης στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού υιοθέτησαν αυστηρότερες οδηγίες για το πώς τα ιδρύματά τους πρέπει να συλλέγουν αρχαιότητες υιοθετώντας τις διατάξεις της διακήρυξης του ΟΗΕ του 1970.

Τέσσερις νυν και πρώην υπάλληλοι του Μητροπολιτικού Μουσείου που μίλησαν στο Artnews διατηρώντας την ανωνυμία τους υποστηρίζουν ότι τα περισσότερα τμήματα του μουσείου ενδιαφέρονται πραγματικά να ερευνήσουν προληπτικά την προέλευση των έργων των συλλογών τους και να διερευνήσουν αν είναι υποψήφια για επαναπατρισμό. Το μέγεθος της συλλογής του μουσείου – που ξεπερνά τα 2 εκατ. αντικείμενα – δεν ενθαρρύνει ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Υπάρχουν ωστόσο ερευνητές και ακτιβιστές που προσφέρονται να μελετήσουν την προέλευση των αρχαιοτήτων που βρίσκονται τόσο στις προθήκες όσο και στις αποθήκες. Μια τέτοια ομάδα αποτελούν οι εθελοντές της εκστρατείας Nepal Heritage Recovery, οι οποίοι μέσω αρχειακού φωτογραφικού υλικού έχουν πετύχει επαναπατρισμούς από αρκετά αμερικανικά μουσεία στη χώρα τους, μεταξύ αυτών και από το Μητροπολιτικό.

Εντύπωση ωστόσο προκαλεί το γεγονός ότι σε αρκετές περιπτώσεις επαναπατρισμένων αρχαιοτήτων το αμερικανικό μουσείο έχει διαγράψει τις αναρτήσεις για τα συγκεκριμένα αντικείμενα από τη διαδικτυακή του συλλογή. Η ταχύτητα αυτών των διαγραφών εξέπληξε ορισμένους εμπειρογνώμονες σε θέματα δεοντολογίας, οι οποίοι περιέγραψαν τις εξαφανιζόμενες αναρτήσεις ως υπονόμευση της διαφάνειας και παρεμπόδιση των προσπαθειών των κοινοτήτων ανάκτησης της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.

«Είμαστε δημόσιοι οργανισμοί» λέει η Βικτόρια Ριντ εκ μέρους του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βοστώνης. «Εάν οφείλουμε να μετακινήσουμε ένα αντικείμενο από τη δημόσια θέα, πρέπει να εξηγήσουμε στο κοινό μας τον λόγο».