Η μνήμη μάς ανήκει

Η 27η Ιανουαρίου είναι μια ημερομηνία με ειδικό βάρος. Οχι μόνο για τις απανταχού εβραϊκές κοινότητες. Θα ήταν λειψή μια τέτοια μνημόνευση, ειδικά σε μια Ευρώπη που αναζητά – ξανά και ξανά- τις αιτίες που την κρατούν ενωμένη. Συνιστά, λοιπόν, μια ημερομηνία κομβική για τη μνήμη του ευρωπαϊκού κεκτημένου, αλλά και τη μνήμη του 20ού αιώνα. Και αυτό επειδή στις 27 Ιανουαρίου 1945 εισέρχεται στο εγκαταλελειμμένο από τους Γερμανούς Αουσβιτς μια περίπολος του στρατού της Σοβιετικής Ενωσης. Στο στρατόπεδο, δηλαδή, όπου θανατώθηκαν σχεδόν ένα εκατομμύριο Εβραίοι απ’ όλες τις κατεχόμενες χώρες.

Η αρχή για τη θεσμική μνημόνευση έγινε το 2002, όταν οι υπουργοί Παιδείας της Ευρωπαϊκής Ενωσης θέσπισαν για την εκπαίδευση την Ημέρα Μνήμης. Το 2005 ο ΟΗΕ υιοθέτησε την τελευταία, καθιστώντας την πλέον Διεθνή Ημέρα Μνήμης Θυμάτων του Ολοκαυτώματος και Πρόληψης των Εγκλημάτων κατά της Ανθρωπότητας, όπως είναι ο πλήρης τίτλος. «Η Ημέρα έτσι δεν περιορίζεται στο παρελθόν – εκβάλλει στο παρόν και στο μέλλον, εφόσον μιλάει για πρόληψη», όπως ανέφερε σε παλιότερη συνέντευξή μας η ιστορικός Οντέτ Βαρών-Βασάρ, κείμενο της οποίας φιλοξενούμε στις επόμενες σελίδες.

Στην Ελλάδα η πρώτη τελετή για την Ημέρα Μνήμης πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 2004. Το 2005, με την ένταξη της χώρας μας στον Διεθνή Οργανισμό για τη Μνήμη του Ολοκαυτώματος (IHRA), εγκαινιάζεται και η περίοδος της θεσμικής μνήμης. Η κεντρική τελετή γίνεται κάθε χρόνο από τότε στην Αθήνα, οργανωμένη από την Περιφέρεια Αττικής και την Ισραηλιτική Κοινότητα Αθηνών. Τελετή πραγματοποιείται και στη Θεσσαλονίκη, πόλη η οποία ύστερα από δεκαετίες οδυνηρής σιωπής αναγνωρίζει σταδιακά το τραύμα που υπήρξε στην ιστορία της ο αφανισμός του 96% των εβραίων κατοίκων της (χωρίς αυτό να αποκλείει τα φαινόμενα βανδαλισμού, όπως τα πρόσφατα στο Μνημείο του εβραϊκού νεκροταφείου στο ΑΠΘ και στην τοιχογραφία του νέου σιδηροδρομικού σταθμού). Η φετινή χρονιά μάλιστα έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον, καθώς συμπληρώνονται 80 χρόνια από την αναχώρηση του πρώτου συρμού από τη Θεσσαλονίκη για το Αουσβιτς (στις 15 Μαρτίου). Παράλληλα συμπληρώνονται επίσης 80 χρόνια από το Ολοκαύτωμα των ελληνοεβραϊκών κοινοτήτων της Αν. Μακεδονίας και Θράκης στο Στρατόπεδο Εξόντωσης της Τρεμπλίνκα, στην Πολωνία. Για τον λόγο αυτό το πρόγραμμα «Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού» και το Ιδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης, με έδρα την Ξάνθη, οργανώνει αφιέρωμα, σε συνεργασία με φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, του πολιτισμού και των επιστημών. Στις εκδηλώσεις προγραμματίζεται να συμμετάσχουν μαθητές, φοιτητές, εκπαιδευτικοί, ερευνητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, καθώς και το ευρύ κοινό.

Ειδικά για τη φετινή Ημέρα Μνήμης – στην 78η επέτειο από την απελευθέρωση του Αουσβιτς – απευθυνθήκαμε στην ιστορικό Οντέτ Βαρών-Βασάρ, η οποία γράφει το επίμετρο στη νέα έκδοση με τη μαρτυρία της Μπέρρυς Ναχμίας, που γνώρισε ως 20χρονη γυναίκα μαζί με την εβραϊκή κοινότητα της Καστοριάς την εκτόπιση στο στρατόπεδο του Αουσβιτς-Μπιρκενάου.

Εκδηλώσεις στην Αθήνα

Στις 26/1 (19.00) πραγματοποιείται εκδήλωση για την Ημέρα Μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος, με οργανωτές τον περιφερειάρχη Αττικής Γιώργο Πατούλη και τον πρόεδρο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών Αλβέρτο Ταραμπουλούς, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Στις 27 του μήνα (12.00) ακολουθεί κατάθεση στεφάνου στο μνημείο Ολοκαυτώματος Ελλήνων Εβραίων στην Αθήνα (Θησείο, πεζόδρομος Ερμού & Ευβούλου) από την Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου.