Κηδειόμετρα

Πριν από λίγες μέρες, με αφορμή την κηδεία του Πελέ, στα ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και στις ψιλοκουβέντες μας, πολλοί εξέφρασαν κάτι μεταξύ αποτροπιασμού και χλεύης για τη συμπεριφορά της κόρης του και των λοιπών στενών συγγενών έξω από την εντατική και πάνω από το φέρετρό του. Επειδή έβγαζαν σέλφι και επειδή χαμογελούσαν και επειδή δεν ολοφύρονταν και επειδή δεν μοιρολογούσαν. Προφανώς δεν έλαβαν υπόψη τους ότι ο κάθε λαός έχει τη δική του κουλτούρα θανάτου και τα δικά του ταφικά έθιμα, απότοκα του συνδυασμού παράδοσης και θρησκείας. Για παράδειγμα, την Κυριακή του Θωμά, πάνω από τους τάφους των νεκρών τους, οι Πόντιοι στήνουν τσιμπούσι και, αν ο μακαρίτης ήταν γλεντοκόπος, γλεντοκοπούν.

Τέλος πάντων, είτε έτσι είτε αλλιώς, τα ταφικά έθιμα είναι μία ιδιαίτερη στιγμή στην παράδοση και την πολιτισμική κουλτούρα ενός λαού, φρονώ και του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά. Εχουν μια ιερότητα – που καταγράφεται ακόμη και στις πολιτικές κηδείες – καθώς και με αυτά διαχειριζόμαστε κατά κάποιον τρόπο τη σχέση μας με το επέκεινα.

Δεν τα γράφω αυτά με αφορμή την κηδεία του Κωνσταντίνου. Δεν την παρακολούθησα επισταμένως, δεν με ενδιέφερε ποιοι γαλαζοαίματοι παρέστησαν ή δεν παρέστησαν και αν ήθελα να χαζέψω φουστάνια, τσάντες και κοσμήματα θα χάζευα κάποιο «κόκκινο χαλί». Θεωρώ τη βασιλεία στην Ελλάδα ένα θέμα που έχει κλείσει οριστικά προ δεκαετιών και τους βασιλόφρονες γραφικούς και εντελώς ακίνδυνους. Δηλαδή ποιοι φοβόμαστε ότι θα ανατρέψουν το πολίτευμα; Κάτι κυρίες με ξανθές μες; Ή μήπως ο υιός Παύλος έχει καμιά κάψα να αφήσει τα δισεκατομμύριά του για να αρχίσει να μαζεύει ψηφαλάκια. Δεν τον κόβω για τέτοιον. Να πω ότι βρήκα υπερβολικό το μένος την αντίδραση κάποιων, αρκετών, αντιβασιλικών που χαρακτήριζαν «ζώα» όσους πήγαν στη Μητρόπολη και «εικόνες ντροπής» τις ουρές έξω από το ναό; Θα το πω. Υπερβολικό και, σε κάποιες περιπτώσεις, θεατρινίστικο. Αλλά σιγά μην είναι αυτό το μόνο show of που βλέπουμε στη δημόσια ζωή. Αυτό όμως που με ξεπέρασε είναι μια «γραμμή» (δεν ξέρω αν είναι εξ επιβολής ή εκ μιμητισμού) που έπεσε και άρχισαν να δημοσιεύουν φωτογραφίες από άλλες κηδείες θέλοντας να δείξουν ότι είχαν περισσότερο κόσμο καθότι πιο… «δημοκρατικές».

Εχουμε τρελαθεί; Τι κάνουν δηλαδή; Συγκρίνουν τις κηδείες για να δουν ποιου ήταν μεγαλύτερη; Είναι με τα καλά τους; Βάζουν αυτήν την ιερή στιγμή στη ζυγαριά και βγάζουν από την τσέπη το «κηδειόμετρο»; Για να μετρήσουν τι εκτός από τη δική τους ασέβεια στους νεκρούς που, υποτίθεται ότι, θέλουν να τιμήσουν; Το να συγκρίνεις τον κόσμο στην κηδεία της Μελίνας, του Σεφέρη, της Λαμπέτη, του Πέτρουλα, του Παπανδρέου με τον αντίστοιχο στην κηδεία του τέως είναι προσβολή στη μνήμη της Μελίνας, του Σεφέρη, της Λαμπέτη, του Πέτρουλα, του Παπανδρέου. Το «βάρος» της ζωής ενός ανθρώπου δεν αντιστοιχεί με το πλήθος στην κηδεία του. Στην κηδεία του Παντελή Παντελίδη είχε κοσμοσυρροή και στου Χατζιδάκι ελάχιστους διότι, βεβαίως, ο ίδιος το επιθυμούσε.

Η Βουγιουκλάκη και μία «Κάθριν»

Στις κηδείες διασήμων, ο πολύς κόσμος δεν πάει μόνο για να τιμήσει τον εκλιπόντα ή την εκλιπούσα αλλά – ίσως κυρίως γι’ αυτό – και για να δει άλλους διάσημους. Θυμάμαι, για παράδειγμα, την κηδεία της Λαμπέτη, το 1983, όπου είχε καταγραφεί, για πρώτη φορά, τέτοια κοσμοσυρροή. Ο κόσμος στριμωχνόταν, τσαλαπατούσε πάνω σε μνήματα, προσπαθούσε να μιλήσει στους διάσημους ηθοποιούς.

Δύο κυρίες, αφού αποφάνθηκαν ότι «εδώ πρέπει να φορέσεις ίσιο παπούτσι και να γυρίσεις με άνεση όλους τους τάφους», την έπεσαν στην Αλίκη Βουγιουκλάκη. Ορμηξαν κατά πάνω της με αλαλαγμούς θαυμασμού και της ζητούσαν αυτόγραφο την ώρα της ταφής. Εκείνη αντέδρασε, τους είπε «Σε κηδεία βρισκόμαστε. Τι είναι αυτά που κάνετε; Είστε κάφροι». Και επειδή πολύ εύκολα ο θαυμασμός μετατρέπεται σε θυμό, έξω φρενών έγιναν οι κυρίες από τον τρόπο που τους αντιμετώπισε η Αλίκη. «Ακούς εκεί, πήγαμε να της ζητήσουμε αυτόγραφο και μας έβρισε. Μας είπε “Κάθριν”. “Κάθριν” από πού κι ως πού κυρία Βουγιουκλάκη».