«Ναυαρινόβιος» {LF}από κούνια

Στην πλατεία Ναυαρίνου 6 ήταν η οικοδομή όπου μετά τη μαιευτική κλινική του Μαμακούκα, όπου γεννήθηκα, κατοικούσαμε μέχρι το 1970. Παρότι φύγαμε στα πέντε μου από κει – μη φανταστείτε μακριά, 150 μέτρα, στην οδό Σκρα 4 καταλήξαμε. Από κει έφυγα γιατί παντρεύτηκα. Δεκαοκτώ χρόνια λοιπόν, από βρέφος και παιδάκι έως έφηβος κι άντρας, τα πέρασα πολιτογραφημένος Ναυαρινόβιος.

Εχω μνήμες από το πρώτο σπίτι αλλά σαφώς από το δεύτερο έχω τις περισσότερες.

Εμείς μέναμε στον πρώτο όροφο. Στον πέμπτο έμενε η Τάνια Τσανακλίδου κι ακόμη πιο ψηλά νομίζω μεγάλωσε ο Αργύρης Παυλίδης. Αυτά μου τα ‘χει πει η μαμά μου για να καμαρώνω με ποιους διάσημους συγκατοικούσαμε. Εγώ θυμάμαι, μωρό παιδί, να παίζω μπάλα στην πλατεία και οι μεγαλύτεροί μου να μ’ αγαπούν και να με φωνάζουν «Σόζουλη». Ποιος ξέρει πώς έλεγα το όνομά μου όταν με ρωτούσαν πώς με λένε. Εκανα κι έχω ακόμη, πολλούς φίλους σ’ αυτήν την πλατεία. Οπως τα λέει ο Διονύσης Σαββόπουλος, για την Ελλάδα που αντιστέκεται, την Ελλάδα που επιμένει. Τον Κώστα, τον Κώστα, τον Πέτρο, τον Μανώλη, τον Γιάννη, τον Αποστόλη, τον Αντώνη, τον Αλέκο, τον Αγγελο…

Παραβατικότητα

Παίζαμε ποδόσφαιρο στο σκληρό πλακόστρωτο και σκαρφαλώναμε στα αρχαία της αψίδας του Γαλέριου. Δεν υπάρχει ούτε σπιθαμή εδάφους που να μην έχω πατήσει, ούτε «κορυφή» της ρωμαϊκής τοιχοποιΐας που να μην αναρριχήθηκα. Τα αρχαία απλώνονται σ’ όλη τη Θεσσαλονίκη, παντού, αυτό βεβαιώθηκε κι από τις ανασκαφές για το μετρό. Στην πλατεία Ναυαρίνου σώζεται ένα μεγάλο μέρος. Κανονικά, απαγορευόταν να μπαίνουν τα παιδιά εκεί μέσα, γι’ αυτό υπήρχε και φύλακας. Μας κυνηγούσε ο φύλακας στ’ αρχαία κι ο κηπουρός όταν πατούσαμε το πράσινο που φρόντιζε έξω στην πλατεία. Η «καταδίωξη» ήταν καθημερινή κι αν μετρήσεις και τα χρόνια, εξοικειωθήκαμε μ’ αυτήν την άτυπη παραβατικότητα ως δεύτερή μας φύση. Θέλεις λίγο που απαγόρευαν οι γονείς μου να μπαίνω στ’ αρχαία, λίγο το καρτέρι που έστηνε ο φύλακας για να μας πιάσει και να μας ξεριζώσει τ’ αφτιά, αποκτούσε η όλη επιχείρηση μια αγωνία. Την αγωνία που έχει η περιπέτεια. Λόγω της αγωνίας αυτής και του άγχους της «αποστολής», με θυμάμαι να κάνω τα κακά μου σε κάθε σπιθαμή της αψίδας. Τη μια μέρα εδώ, την άλλη εκεί, σίγουρα χωρίς να το ξέρω όριζα για χρόνια ολόκληρα την περιοχή μου.

Σε αντίσκηνο

Στα δεκατρία μου, καλοκαιριάτικα, ήρθε ο μεγάλος σεισμός. Μείναμε για αρκετούς μήνες σε αντίσκηνο. Τότε ξεκίνησα το κάπνισμα. Πάλι στ’ αρχαία, όταν είδα τον Αποστόλη – δύο χρόνια μεγαλύτερό μου – να έρχεται από τον Μαρμαρά της Χαλκιδικής, έφηβος πια και ν’ αγοράζει ένα Μάρλμπορο κι ένα κουτί σπίρτα από το περίπτερο. Μου άρεσε τόσο μα τόσο πολύ αυτή του η κίνηση που μ’ έκανε να πιστέψω πως σε μια στιγμή, ξαφνικά, γίναμε άντρες. Από το ίδιο περίπτερο αγόρασα ένα πακέτο Καρελάκια. Είχε μόνο δέκα τσιγάρα γι’ αυτό τα λέγαμε έτσι. Ενα καρελάκι κι ένα κουτί σπίρτα μ’ ένα δεκάρικο. Οχτώ δραχμές τα τσιγάρα και δύο τα σπίρτα του ελληνικού μονοπωλίου. Τα έβαλα στους βουβώνες μου κάτω από το παντελόνι, κατέβηκα στ’ αρχαία, κρύφτηκα κι άναψα το πρώτο τσιγάρο. Αμέσως μετά τα καβάτζωσα και βγήκα έξω. Βρήκα τον πρώτο που συνάντησα, τον Σπύρο, και του λέω πως έχω τσιγάρα. Με κοιτάει με νόημα και για να με ελέγξει πως λέω την αλήθεια, μου ζητάει να του κάνω «χαααα» στα μούτρα του για να μυρίσει την αναπνοή μου. Εγώ του έκανα «χαααα» κι αυτός αμέσως μου είπε «Πάμε!». Ετσι ξεκίνησε το κάπνισμα όλη η παρέα μου. Από τότε μέχρι το 2012 που ξεκίνησα το ηλεκτρονικό τσιγάρο, για 34 χρόνια, ήμουν φανατικός καπνιστής.

Το υπόστεγο κι ο πλάτανος ήταν τα δυο σημεία όπου κάναμε τα πάντα. Σ’ αυτόν τον πλάτανο ο Γιάννης Σερβετάς έπεσε από ένα ψηλό κλαδί κι έσπασε τους δύο κόπτες του. Τη βιτρίνα του χαμόγελου του. Επειδή ήταν μικρός, ο οδοντίατρος του έφτιαξε ένα πρόσθετο – έμπαινε κι έβγαινε με μια κίνηση της γλώσσας – κι έτσι έκανε το τρικ στα κορίτσια και τα τρόμαζε.

Τα στέκια

Δύο πολυκατοικίες είχαν προκύψει «κόκκινες» και κατεδαφιστέες στην καρδιά της πλατείας κι εγώ κι οι παραβατικοί φίλοι μου τις μετατρέψαμε σε λέσχη. Είχαμε ο καθένας το δικό του διαμέρισμα. Και περνούσαμε πολλές ώρες, καπνίζαμε, παλεύαμε ή επιδιδόμασταν σε ομαδικό αυνανισμό με πορνογραφικά έντυπα της εποχής: Ταρατατά, Ζάκουλα, και κάποια ξένα. Δεν ξέρω αν ο αναγνώστης τα εκλαμβάνει όλα αυτά σαν το κινηματογραφικό Stand by me αλλά οφείλω να είμαι πιο κατατοπιστικός, παρομοιάζοντας το κλίμα ως κάτι πιο βαλκανικό, πιο Κουστουρίτσα.

Ετσι, ήπια και μαλακά, η μνήμη κυλάει ως την πρώτη νιότη. Προστίθενται κι άλλα ενδιαφέροντα όπως τα μηχανάκια, τα κορίτσια, κι η πολιτική. Οταν ο Ανδρέας ανέβηκε στην εξουσία, ήμουν 16 χρόνων και ήδη Κνίτης. Η πλατεία και η ευρύτερη παρέα είχε μια ιδιόμορφη ενότητα. Χωρίς να γνωρίζουμε τον σημερινό ορισμό της συμπερίληψης, τον επαληθεύαμε διαρκώς, αφού στην  ίδια παρέα, στο καφενείο Αστόριας, καταμεσής στην πλατεία – υπάρχει ακόμη – καθόμασταν αναρχικοί, κομμουνιστές, σοσιαλιστές, φασίστες. Υπήρχε ανάμεσά μας και νοσταλγός του Χίτλερ, που τον λέγαμε «αιμορούφη» και τον σεβόμασταν ως ισότιμο συνομιλητή στην πολιτική, στη φιλοσοφική, στην υπαρξιακή κουβέντα. Η παρέα ήταν μια μικρογραφία της κοινωνίας κι ο αντίκτυπος πως στο Ναυαρίνο η αναρχία επικρατεί, ίσχυε περισσότερο από τη σύσταση και τη μείξη του ιδεολογικού αχταρμά, παρά από μία αριστερίστικη συστράτευση. Η αναρχία ως «ό,τι να ‘ναι» άφηνε την εσάνς της «ανήσυχης νεολαίας», σαν ένα νεανικό Ζάππειο.

Τριβές

Οχι πως δεν υπήρχαν τριβές ανάμεσά μας. Κατά καιρούς έπεφτε πολύ ξύλο. Μίση και πάθη ανάμεσά μας έδιναν – τώρα μπορώ να το πω, τότε δεν το καταλάβαινα – την εικόνα φυλακισμένων σε προαυλισμό, μιας φυλακής από την οποία κανείς δεν ήθελε να αποδράσει.

Για κάποιο σοβινιστικό λόγο θεωρούσαμε πως είμαστε η καρδιά της χώρας. Ισως να μη δίναμε τόση σημασία στις ιδεολογικές μας διαφορές, αφού νιώθαμε υπογείως πως κάθε ζήτημα είναι το έναυσμα για προσωπικές τοποθετήσεις και ρόλους, για να γίνεται η κουβέντα. Δεν ξέρω στην πορεία πώς ο καθένας από μας απορροφήθηκε στην πραγματική κοινωνία, αλλά, αν υπήρχε κάποια ακρότητα, θα την είχα μάθει. Θάνατοι από ηρωίνη, τροχαία δυστυχήματα με τα μηχανάκια, σιγά σιγά μας οδήγησαν σε μια απομαγευτική αποστασιοποίηση, αφού οι απώλειες ήταν καθοριστικές για όλους. «Κι έτσι ξεχάστηκε ανηλεώς αυτή η παρέα όπως συμβαίνει κάθε φορά που ξεχνιέται από τον δασοφύλακα το αστροπελέκι του στο δάσος».

Ο Θοδωρής Αθερίδης είναι ηθοποιός και σκηνοθέτης