Ο άνθρωπος πίσω από το βασιλικό αξίωμα όπως τον γνώρισα και τον έζησα

Το πρώτο που είπα στον αποθανόντα πλέον τέως βασιλέα Κωνσταντίνο όταν με κάλεσε να συνεργαστούμε στη συγγραφή των απομνημονευμάτων του, ήταν αυτό που θεωρούσα βέβαιο ότι τελικά θα με απέκλειε: ότι ουδέποτε στη ζωή μου υπήρξα και ουδέποτε επρόκειτο και στο μέλλον να γίνω βασιλικός. Επειδή πάντοτε είχα την πεποίθηση ότι οι έννοιες δημόσιο αξίωμα και κληρονομικότητα δεν πάνε στην ίδια πρόταση. Το εξήγησα και στον ίδιο εκείνο το βράδυ, που ξεκίνησε με ένα δείπνο στις επτά στην ταράτσα της «Μεγάλης Βρετανίας», για να τελειώσει γύρω στις τρεις τα χαράματα. Ο λόγος που το αναφέρω είναι ότι το γεγονός ότι με αυτό το δεδομένο τελικά συνεργαστήκαμε, πιστεύω ότι δείχνει κάτι σημαντικό για την προσωπικότητα του ιδίου του τέως βασιλέως. Και δεν μπορούσα να φανταστώ ποιος θα ήταν ο άνθρωπος που θα συναντούσα τελικά. Ποια θα ήταν η στόφα του, τι θα διάβαζα στα μάτια του, στις εκφράσεις και στις χειρονομίες, πόσο θα μπορούσα να ξεδιακρίνω την ιστορική ακρίβεια ή μη στις αφηγήσεις του: Πριν, ήταν, από κάθε άποψη, ένα αίνιγμα. Που, όμως, όσο προχωρούσε η συζήτηση, τόσο μεγάλωνε: όταν λ.χ. μου αφηγήθηκε το πώς ως νεαρός βασιλέας έκανε έξαλλο τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου προτείνοντάς του τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ δεκαπέντε χρόνια μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου, άκουγα έναν άνθρωπο που δεν θα ξεχάσω ποτέ – ούτε αυτά που είπε, ούτε το πώς τα είπε. Δεν θέλω να υποστηρίξω ότι γνωρίζω την ιστορική αλήθεια όπως εξελίχθηκε σε ένα κλειστό δωμάτιο μεταξύ των δύο τους χωρίς μάρτυρες και αποδείξεις. Αυτό που μπορώ και οφείλω να πω, είναι ότι, προσωπικά, πιστεύω απολύτως την αφήγηση που άκουσα. Και όχι λόγω ιδεολογικής εγγύτητας, που δεν υπήρξε, ή προσωπικής συμπάθειας, που αναπτύχθηκε. Αλλά γιατί, πολύ απλά, ήταν όλα πολύ πειστικά.

Το βιβλίο και η… Βουγιουκλάκη

Το τελευταίο που είπαμε εκείνο το βράδυ, ήταν το εξής: «Ξέρετε», μου λέει, «έχουμε τόσα πολλά να πούμε κι όμως, όλοι ένα θα ψάχνουν να μάθουν στο τέλος άμα βγει αυτό το βιβλίο»… «Τι;» τον ρώτησα με μεγάλη απορία. «Μα τι άλλο; Αν έγινε τελικά τίποτα με την Αλίκη. Ολοι αυτό θα περιμένουν»… Και λυθήκαμε στα γέλια, αν και δεν το είπε καθόλου για αστείο… Οταν όμως έφευγα πια από τη «Μεγάλη Βρετανία», ένιωσα ένα μάγκωμα. Δεν είχα μετανιώσει που είχα δηλώσει από την αρχή τη θέση μου μαζί με μία σειρά από προδιαγραφές για το πώς πίστευα ότι έπρεπε να γίνει αυτό το βιβλίο, τουλάχιστον αν ήταν να εμπλακώ με τη συγγραφή του. Αλλά το μάγκωμα υπήρξε, καθώς, την ίδια ώρα, όλη αυτή η εμπειρία ήταν αδιαμφισβήτητα εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, η συμβολή μπορούσε να είναι πολύ σημαντική, ενώ ο ίδιος ο τέως βασιλιάς, ήταν ένας άνθρωπος με εντελώς ιδιαίτερες ποιότητες. Είπα όμως, εντάξει, ό,τι ήταν να γίνει έγινε. Και το ξέχασα. Τι άλλο, αφού πέρασαν πολλοί μήνες από εκείνη τη συνάντηση και δεν άκουσα νέα του; Μέχρι που μία μέρα χτύπησε το τηλέφωνο, για να με ρωτήσει πότε ξεκινάμε…

Με αίσθημα τιμής και καθήκοντος

Και κάπως έτσι, ο τέως βασιλέας, εγώ και ο τότε συνεργάτης μου, περάσαμε μεγάλο διάστημα μαζί με εκείνον να απαντά σε ερωτήσεις να αφηγείται κοκ – μία λίαν πολύπλοκη και επίπονη διαδικασία, που δεν έχει νόημα να την περιγράψω εδώ. Αυτό που πιστεύω ότι έχει νόημα να πω, είναι ότι ο Κωνσταντίνος ήταν ένας άνθρωπος με αίσθημα τιμής και καθήκοντος. Και με αμέριστη αγάπη για την πατρίδα. Επίσης, αν και ξέρω ότι ίσως δεν θα είναι πολλοί εκείνοι που θα το πιστέψουν, ο Κωνσταντίνος δεν ήταν οπισθοδρομικός στις ιδέες του – ήδη προανέφερα το περιστατικό με τον Γεώργιο Παπανδρέου. Δεν προσπαθώ να τον εμφανίσω ως προοδευτικό, αλλά είναι εντελώς στρεβλό να πιστεύει κανείς ότι οι τάσεις του ήταν ολοκληρωτικές. Οπως, επίσης, απόλυτα στρεβλό είναι να θεωρείται «συνωμότης»: ότι υπήρξε στο επίκεντρο συνωμοσιών, για τις οποίες ουδέποτε εμφανίστηκε η ελάχιστη έστω απόδειξη. Γιατί είναι στρεβλό; Πρώτον, επειδή οι κατηγορίες αυτές ήταν πάντοτε στον αέρα. Και, δεύτερον, επειδή ο άνθρωπος αυτός δεν λειτουργούσε και δεν σκεφτόταν έτσι. Και να ήθελε, δεν θα μπορούσε. Και αυτό αποδείχθηκε όταν θέλησε να συνωμοτήσει. Τότε που όλη η Ελλάδα θα ευχόταν να είχε πράγματι αυτές τις ικανότητες. Ηταν όμως ένας τίμιος, καθαρός και απλός άνθρωπος. Και που δεν είχε ανάγκη μεγαλεία για να νιώθει πλήρης.