Το φαινόμενο Ντάνινγκ Κρούγκερ

Το 1999 οι ερευνητές Ντέιβιντ Ντάνινγκ και Τζάστιν Κρούγκερ στο Πανεπιστήμιο του Κορνέλ δημοσιοποιούσαν τη μελέτη τους «Ανικανότητα και άγνοια: Πώς οι δυσκολίες στην αναγνώριση της ανικανότητας κάποιου οδηγούν σε μεγάλες αυτο-αξιολογήσεις». Επί της ουσίας η μελέτη δείχνει πως άτομα περιορισμένων δεξιοτήτων και γνώσεων αποκτούν μια ψευδαίσθηση ανωτερότητας, εκτιμώντας εσφαλμένα ότι οι γνωστικές τους ικανότητες είναι υψηλότερες από ό,τι πραγματικά είναι. Οσο μεγαλύτερη η άγνοια και η δυνατότητα αντίληψης ενός θέματος, τόσο μεγαλύτερη η αυτοπεποίθηση για τη γνώση του. Στη διεθνή βιβλιογραφία η συνθήκη αναφέρεται ως «The Dunning Kruger Effect /  Το Φαινόμενο Ντάνινγκ Κρούγκερ». Παράδειγμα, οι αναλυτές του πληκτρολογίου. Γεμάτοι βεβαιότητες για τα πάντα, με πλημμελή γνώση επί του αντικειμένου, με άντληση πληροφοριών από «κάποιον που είπε κάτι», χωρίς αναζήτηση αντικειμενικών δεδομένων και συνθηκών.

Ηταν μέσα Αυγούστου όταν ξέσπασε τσουνάμι για τη μικρή Μαρία που «πέθανε από τσίμπημα σκορπιού ενώ ήταν εγκλωβισμένη στη μέση του ποταμού του Εβρου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, όπου ομάδα προσφύγων είχε εγκαταλειφθεί για μέρες». Τα social media πλημμυρίζουν από σχόλια έμπλεα μίσους για την αναλγησία της ελληνικής πολιτείας. Τη στιγμή που κάποιοι προσπαθούν να αντιληφθούν τι έχει συμβεί, ποια χώρα είχε την ευθύνη διάσωσης και ψάχνουν τι ισχύει τελικά στο Διεθνές Δίκαιο, στο Twitter συντασσόταν η ετυμηγορία με μακροσκελείς αναλύσεις για το δράμα της μικρής προσφυγοπούλας. Οσο λιγότερη η γνώση, τόσο μεγαλύτερη η αυτοπεποίθηση. Ωσπου ήρθε η πραγματικότητα να χαλάσει την ωραία ιστορία και το «Spiegel» να ανασκευάσει όσα ψευδώς μετέδωσε. Η περιβόητη ΜΚΟ που ενεπλάκη και επικαλούνταν οι αναλυτές πλέον ελέγχεται από τη Δικαιοσύνη ως εγκληματική οργάνωση, ενώ το «Spiegel» κατεβάζει τα άρθρα του έλληνα ανταποκριτή του. Το έργο παίζεται ξανά και ξανά. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορωνοϊού άτομα άσχετα με την ιατρική επιστήμη είχαν άποψη για το θέμα υποστηρίζοντας τη με θρησκευτικό φανατισμό. Ηθοποιοί, τραγουδιστές, δημοσιογράφοι, κληρικοί τοποθετούνταν για την επικινδυνότητα των εμβολίων, γυναίκα ηθοποιός έλεγε σε τηλεοπτική εκπομπή «είμαι αρνητική με το εμβόλιο για χίλιους πεντακόσιους λόγους, είτε για τον κόβιντ είτε για την ιλαρά» συμπληρώνοντας πως αν γίνει υποχρεωτικό για τα παιδιά «θα μπω μπροστά ασπίδα, σκοτώστε με!». Παπάδες και κάποιοι πολιτικοί αποφαίνονταν ότι δεν κολλάει με τη Θεία Κοινωνία, ενώ δικηγόροι έστελναν εξώδικα σε γιατρούς. Την ίδια στιγμή, σε άλλη χώρα, ο προπονητής της Λίβερπουλ Γιούργκεν Κλοπ απαντούσε σε επίμονη σχετική ερώτηση «αυτό που δεν μου αρέσει είναι πως για ένα πολύ σοβαρό ζήτημα η γνώμη ενός προπονητή είναι σημαντική, πρέπει να μιλούν άτομα που έχουν γνώση πάνω στο θέμα, όχι προπονητές ποδοσφαίρου»

Παρόμοιο έργο παίχτηκε και κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Οικονομολόγοι του Twitter έγραφαν βαθυστόχαστες αναλύσεις για τη σωτήρια επιστροφή στη δραχμή, εξηγούσαν με ύφος ειδήμονα γιατί το χρέος είναι παράνομο και απεχθές, κατηγορώντας με ιεραποστολικό μένος ως προσκυνημένους γερμανοτσολιάδες μενουμευρώπηδες όσους έλεγαν ότι η Ελλάδα μπήκε σε πρόγραμμα διότι χρειαζόταν διαρκώς όλο και περισσότερα δανεικά, τα οποία δεν ήταν πια κανείς διατεθειμένος να της δώσει. Η δαρβινική ανάγνωση για το θέμα είναι ότι «η άγνοια γεννά πιο συχνά την αυτοπεποίθηση από ό,τι η γνώση», ενώ η κομφουκιανή «η πραγματική γνώση είναι να ξέρεις την έκταση της άγνοιας».

Η άγνοια βέβαια είναι η καλή εκδοχή. Διότι υπάρχει και η συνειδητή εξαπάτηση.