Περνώ σαν ξένος {LF}από ξένο τόπο…

Θα ξεκινήσω από ένα μικρό πεζοδρόμιο

Μιχάλης Κατσαρός, «4 Μαζινό»

Παραφράζοντας τον στίχο του Κατσαρού, θα μπορούσα να πω «…θα ξεκινήσω από έναν μικρό δρόμο…», στον οποίο βρέθηκα ξαφνικά το 1959, έναν χρόνο μετά τον ερχομό της οικογένειάς μου, από τη ρημαγμένη μετεμφυλιακή Ελλάδα, στην Αθήνα. Είναι η Διονυσίου Εφέσου. Θεωρητικά ανήκει στου Γκύζη, στην πλευρά ενός απότομου λόφου, ο οποίος κατέληγε στο «Ρέμα της κυρα-Μαριάς», ένα ρέμα που ερχόταν από την περιοχή Ελευθερίου Βενιζέλου στα Τουρκοβούνια και του οποίου η κοίτη, εκείνη την εποχή, μεριές-μεριές γινόταν οδός Αλάστορος. Η ρίζα αυτού του λόφου ακουμπούσε πίσω από τις Φυλακές Αβέρωφ. Ο μικρός χωματόδρομος, ο οποίος βυθιζόταν στη λάσπη τον χειμώνα, ενώ το καλοκαίρι μάς γέμιζε σκόνη, ξεκινούσε από την οδό Γ. Κεδρηνού και κατέληγε στην ανηφορική οδό Ησαΐα Σαλώνων. Ανατολικά περνούσε η Κυρίλλου Λουκάρεως και δυτικά βρισκόταν ένα μονοπάτι που έγραφε στον τοίχο ενός παλιού σπιτιού: «Οδός Τσοπανάκου». Η επικράτεια όμως της γειτονιάς εκτεινόταν και λίγο πιο πάνω από την Τσοπανάκου, μέχρι την οδό Αξιού.

Οπως συνήθιζαν τότε τα παιδιά, και σήμερα και πάντα νομίζω, χωρίζονταν σε ομάδες. Εμείς ήμασταν η «συμμορία του Γκαούρ». Αρχηγός μας ο Γκαούρ – ο Γιώργος Συμεωνίδης. Εχθροί μας η συμμορία του Ταρζάν, τα παιδιά, πίσω από την οδό Αξιού, προς την Πλατεία Γκύζη. Τα ονόματα τα δανειζόμασταν από το αντίστοιχο νεανικό περιοδικό που κυκλοφορούσε εκείνη την εποχή. Εκεί λοιπόν άρχισε να υφαίνεται η ζωή μου στη μεγάλη πόλη. Εκεί άρχισα να δημιουργώ τις πρώτες φιλίες, να μαθαίνω τους πρωτευουσιάνικους τρόπους συμπεριφοράς, να μαθαίνω την «καινούργια γλώσσα» – μεγάλο βάσανο αυτό -, να μη μιλώ δηλαδή χωριάτικα (!), να μη λέω «σκουτί», αλλά ρούχο, να μη λέω «στράτα», αλλά δρόμος ή οδός, να μη λέω «μπονόρα» αλλά πρωί… Εκεί, με λίγα λόγια, άρχισε η προσαρμογή μου, η κοινωνικοποίησή μου…

Σημείο αναφοράς της γειτονιάς μας, το 40ό Δημοτικό Σχολείο. Αγαπημένος δάσκαλος, ο κ. Κωνσταντίνος Πολυχρονάκης. Τρόμος η κ. Κρυσταλλία! Σε μικρή απόσταση από τη γειτονιά και το Γήπεδο της Λεωφόρου. Θυμάμαι ακόμη τις ιαχές των φιλάθλων, που διέκοπταν την ακρόασή μας, από κάποιο ραδιόφωνο. Υπερτερούσαν οι οπαδοί του ΠΑΟ, αλλά κι εμείς του Ολυμπιακού δεν ήμασταν λίγοι. Ερχεται νοσταλγικά στη μνήμη το πώς με καταχέριζαν οι Παναθηναϊκοί της γειτονιάς όταν ο Σιδέρης κατάφερνε να παραβιάσει την εστία τους.

Αλλο σημείο καθοριστικό, οι Φυλακές Αβέρωφ. Μου πλάκωναν την ψυχή καθώς από τη δυτική τους πλευρά κατεβαίναμε για να πάμε στο ΙΚΑ ή για καμιά βόλτα στην Αλεξάνδρας. Το ΙΚΑ της Λεωφόρου Αλεξάνδρας δεν ήταν όπως είναι σήμερα. Ηταν Εδρα του Νεοελληνικού Ανθρωπισμού θα έλεγα! Αξίζει να μνημονεύσω τους Γιατρούς που υπηρετούσαν εκεί και γιατροπόρευαν τη φτωχολογιά της περιοχής: Κουμελάς, Φόρτης, Τζιβελέκης, Μαριδάκης, Στεφάνου, Καλιτζάκης, Γκρος, Νιόβη Η. Παπαδημητρακοπούλου, αργότερα…

Τη Μεγάλη Παρασκευή παρακολουθούσαμε την περιφορά του Επιταφίου, του Αγίου Ελευθερίου Αρεως, που έκανε τη διαδρομή των οδών Δρόση, Λεωφόρου Αλεξάνδρας, Κυρίλλου Λουκάρεως, Κάλβου, Αγιος Ελευθέριος. Οταν ο Επιτάφιος εγκατέλειπε την Αλεξάνδρας και εισερχόταν στην Κυρίλλου Λουκάρεως, είχε σουρουπώσει για τα καλά. Ανεβαίνοντας λοιπόν προς την Κάλβου, δεξιά μας είχαμε την ψηλή μάντρα των Φυλακών Αβέρωφ. Πίσω από τον μαντρότοιχο, φαίνονταν οι τρεις τελευταίοι όροφοι της φυλακής, με τα παραθυράκια τους κατασκότεινα. Αυτά τα παραθυράκια τη Μεγάλη Παρασκευή τα φώτιζαν τα αναμμένα κεράκια των κρατουμένων. Ακόμη, θυμάμαι τις αγαπητικές των κρατουμένων ή διάφορους συγγενείς τους να φωνάζουν από τη Λουκάρεως και τους κρατούμενους να απαντούν στις αγαπημένες τους: «Λίτσα, πρόσεχε. Κάτι πήρε το αφτί μου. Πρόσεχε, καημένη μου, γιατί κάποτε θα βγω από μέσα και τότε ξέρεις τι θα γίνει..!». Τις απαντήσεις των «κοριτσιών» δεν μπορώ να τις αναφέρω… Καθώς περνούσαμε η μάνα μου έλεγε: «Οι κακόμοιροι… άνθρωποι είναι κι αυτοί… Ο καθένας με τη μοίρα του… Ο Θεός να τους λυπηθεί…».

Αργότερα, όταν πήγα στο Γ’ Γυμνάσιο Αρρένων, ήμουν αναγκασμένος να περνώ και από την πρόσοψη των Φυλακών. Επί Χούντας, γνώριζα πως βρίσκονταν κρατούμενοι εκεί αγωνιστές της Δημοκρατίας. Οι «δικοί μας», όπως έλεγε ο πατέρας μου. Το 1968, νομίζω, εμφανίστηκε ένας αλκοολικός, επ’ ονόματι Ζιώγας, ο οποίος ερχόταν στο πάνω μέρος των Φυλακών, στη γωνία Κάλβου και Λουκάρεως, λίγο πιο κάτω από την ταβέρνα του Φλώρου, και φώναζε: «Αντρέα, έβγα να σε δω… Κουφάλες, αφήστε τον Αντρέα να βγει να του μιλήσω… 1-1-4, ρε… Δημοκρατία». Τον μάζευε το 100, αλλά αυτός μετά από λίγες μέρες τα ίδια. Χειμώνα- καλοκαίρι…

Τα πρωινά περνούσε από τον δρόμο ο Μιμίκος ή κυρ Μήτσος, με ένα ασπρουδερό, γέρικο άλογο που έσερνε ένα παλιό κάρο με είδη μαναβικής. Εκείνη την ώρα, ξεμυτούσαν από τις πόρτες των μικρών σπιτιών οι «συμμορίτες», με τις σφεντόνες, με τις γκαζές και τα «γκαζάκια», κι άρχιζε ο δρόμος να παίρνει ζωή.  Ενα παιχνίδι που παίζαμε με αυτά ήταν και το Καπιτώλιο… Ανοίγαμε πέντε μικρές γούβες στον δρόμο… Δεν συγκρατεί πλέον η μνήμη μου τους κανόνες. Πάντως τα «γκαζάκια» τα σάρωσε η ασφαλτόστρωση των δρόμων και η εξαφάνιση της γειτονιάς… Τα παιχνίδια μας τα διέκοπταν διάφοροι πλανόδιοι επαγγελματίες: ο γανωματής, ο ψαράς, ο ανθοπώλης, ο Νίκος Ζουγρής ή Καπελήσιος, ο οποίος ήταν από το χωριό μου, ο καλόκαρδος κυρ Πέτρος ο ταχυδρόμος, ένας μαυριδερός που τρόχιζε μαχαίρια κι επισκεύαζε τις γκαζιέρες, εκπρόσωποι επαγγελμάτων μιας άλλης εποχής, που χάθηκαν στη δίνη της εξέλιξης.

Τα χρόνια πέρασαν, κάποιοι/ες από τους παιδικούς φίλους έχουν φύγει από τη ζωή. Η νοσταλγία είναι μεγάλη. Μερικές φορές πηγαίνω μόνος σ’ αυτόν τον δρόμο που ήταν ολόφωτος και χαρούμενος. Τώρα οι τεράστιες πολυκατοικίες που αντικατέστησαν τα ταπεινά σπιτάκια κρύβουν το φως. Ποτέ, όσες φορές κι αν έχω περάσει από εκεί, δεν αισθάνθηκα ότι είμαι μέρος αυτού του ανήλιαγου δρόμου. Περνώ σαν ξένος από ξένο τόπο, από τη γειτονιά που μεγάλωσα και την έχω σε μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου.

Ο Δημήτρης Κανελλόπουλος είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του βιβλίο «Στα χρόνια του Κόκκινου Κόμη» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.