Πάνω από τη σορό θα αρχίσει η συνωμοσία

Οι αεροπορικές εταιρείες συνήθως αναβαθμίζουν τους καρδιναλίους στην πρώτη θέση και τους προσφέρουν σαμπάνια. Αλλά οι ηγέτες της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας που πέταξαν στο αεροδρόμιο Φιουμιτσίνο της Ρώμης για τη σημερινή κηδεία του πρώην πάπα Βενέδικτου ΙΣΤ’ θα μπορούσαν να έχουν παραιτηθεί από την αναβάθμιση σε ένδειξη του πένθους τους. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς, ωστόσο, ότι θα αποφύγουν να συμμετάσχουν στους ψιθύρους και την πολιτικολογία που είναι τόσο χαρακτηριστική για μια συγκέντρωση κορυφαίων καθολικών ιεραρχών. Η κηδεία θα είναι μια στιγμή για να θυμηθούμε και να θρηνήσουμε τον Βενέδικτο – αλλά η συνωμοσία δεν αποφεύγεται εύκολα.

Ο Βενέδικτος ήταν διάσημος θεολόγος και εφαρμοστής του Καθολικού δόγματος, ο οποίος κέρδισε το παρατσούκλι «Ροτβάιλερ του Θεού» για την καταδίωξη όσων θεωρούσε ότι παραστρατούσαν. Υπήρξε ήρωας για τους συντηρητικούς καθολικούς, αλλά θα μείνει περισσότερο στη μνήμη για τη δραματική παραίτησή του το 2013 – ο πρώτος πάπας έπειτα από 600 χρόνια που παραιτήθηκε αντί να πεθάνει εν ενεργεία. Επικαλέστηκε σωματική αδυναμία. «Αφού εξέτασα ενώπιον του Θεού τη συνείδησή μου ξανά και ξανά, κατέληξα στη διαπίστωση ότι οι δυνάμεις μου, λόγω των βαρών της ηλικίας, δεν είναι πλέον κατάλληλες για την ορθή διαχείριση του παπικού αξιώματος», έγραψε, αλλά άντεξε σχεδόν άλλα 10 χρόνια πριν πεθάνει σε ηλικία 95 ετών την παραμονή της Πρωτοχρονιάς.

Οταν ένας πάπας πεθαίνει εν ενεργεία, οι καρδινάλιοι έρχονται από όλο τον κόσμο για να τον κηδέψουν και να εκλέξουν τον διάδοχό του. Αυτή τη φορά, βέβαια, δεν υπάρχει ανάγκη να γίνει κάτι τέτοιο. Υπάρχει ήδη ένας Πάπας – ο Φραγκίσκος, ο άνθρωπος που επιλέχθηκε το 2013 για να τον διαδεχθεί. Αλλά όταν θα ηγηθεί της κηδείας του Βενέδικτου σήμερα, οι καρδινάλιοι μπορεί κάλλιστα να αναρωτηθούν αν θα επιστρέψουν σύντομα στη Ρώμη για ένα ακόμη κονκλάβιο. Στα 86 του χρόνια, ο Φραγκίσκος είναι ήδη σωματικά αδύναμος. Εχασε μέρος ενός πνεύμονα όταν ήταν νέος, υποβλήθηκε σε επέμβαση στο έντερο το 2021 και από τον Μάιο χρησιμοποιεί αναπηρικό καροτσάκι δημοσίως. Πρόσφατα αστειεύτηκε ότι το αναπηρικό καροτσάκι δεν αποτελεί θέμα για έναν πάπα, λέγοντας: «Κυβερνά κανείς με το κεφάλι, όχι με το γόνατο». Αποκάλυψε όμως ότι έχει υπογεγραμμένη επιστολή παραίτησης, κατατεθειμένη στον γραμματέα του Βατικανού, η οποία θα μπορούσε να γίνει δεκτή σε περίπτωση που καταστεί ανίκανος.

Υπάρχουν ορισμένοι στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που θα ήθελαν πολύ να εκλεγεί ένας άλλος πάπας πολύ σύντομα. Ορισμένοι επικρίνουν τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες του Φραγκίσκου. Οπαδοί του Βενέδικτου αντιτάχθηκαν ιδιαίτερα στην αντιστροφή της χαλάρωσης που είχε επιβάλει ο εκλιπών στη χρήση της λειτουργίας με το παλιό λατινικό τυπικό, η οποία ουσιαστικά απαγορεύτηκε από τη δεκαετία του 1960, και τρομοκρατήθηκαν από την αποδοχή από τον Φραγκίσκο της ανάμειξης της αυτόχθονης κουλτούρας στο καθολικό τελετουργικό.  

Πρόκειται για ακραία παραδείγματα των διαιρέσεων στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, που μπορούν να οδηγήσουν σε υγιή διάλογο σχετικά με τη σημασία τόσο της παράδοσης όσο και της αλλαγής  ή τουλάχιστον της εξέλιξης της θεολογίας. Σε άλλες περιπτώσεις γίνονται τοξικές.

Ο Βενέδικτος θα μείνει στην ιστορία για την προσπάθεια να τραβήξει τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία πίσω προς την παράδοση και ακόμη και την αποκατάσταση απορριφθέντων τελετουργικών, όπως η παλιά λατινική λειτουργία. Ο Φραγκίσκος επέλεξε τη μεταρρύθμιση, προσπαθώντας να καταστήσει τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έναν πιο περιεκτικό χώρο που θα εμπλέκει τους λαϊκούς πιο ολοκληρωμένα στη ζωή της. Οι εντάσεις μεταξύ αυτών των δύο αντιλήψεων για την Εκκλησία θα βρεθούν στο επίκεντρο κάθε συζήτησης για το μέλλον μιας πίστης που μοιράζονται δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο.

Η Κάθριν Πέπινστερ είναι ιστορικός, σχολιάστρια και συγγραφέας με ειδίκευση στη θεολογία, την εκκλησιαστική ιστορία και τη σχέση θρησκείας και πολιτικής.