Περί διαφθοράς ερωτήματα προς ημάς

Οσοι θυμούνται καλά την Ιστορία κρατούν καθρέφτες
και χτενίζονται

Παναγιώτης Καραβασίλης,

Νέα Ισκρα

Η γενίκευση του φαινομένου της διαφθοράς, η εννοιολογική σύγχυση, το συχνά ασαφές περιεχόμενο και η αξιακή ουδετερότητα της «διαφθοράς», δημιουργούν την αίσθηση ότι η διαφθορά έχει διαμορφώσει τη δική της κουλτούρα, τη δική της «ηθική». Δεν γνωρίζω αν η διαφθορά είναι το σημαντικότερο πρόβλημα της χώρας. Η σχέση όμως διαφθοράς και ευημερίας ή οικονομικής κρίσης ή ακόμα και η σχέση διαφθοράς και πολιτικού συστήματος, καθώς και η σύνδεση της διαφθοράς με το σπάταλο και γραφειοκρατικό δημόσιο, με άλλα λόγια η έκταση και το βάθος της διαφθοράς, συμβάλλουν στην έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών προς το Κράτος. Οσο κι αν πολλοί διατείνονται ότι η διαφθορά έχει μπει στην υπηρεσία της (σωτηρίας;) της «εθνικής οικονομίας» και της κοινωνικής συνοχής [;] η υπονόμευση της ίδιας της Δημοκρατίας από την ανεξέλεγκτη επέκταση της διαφθοράς στον πολιτικό και κοινωνικό χώρο πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

Η «προσαρμογή» της Νομοθεσίας και της Δικαιοσύνης στη διαχείριση των φαινομένων διαφθοράς ή και η αυστηροποίηση της πειθαρχικής διαδικασίας, η ίδρυση οικονομικής αστυνομίας δεν αναχαίτισαν πλήρως το φαινόμενο.

Ο συνεχώς διευρυνόμενος ποινικός χάρτης της διαφθοράς αποδεικνύει ότι η διαφάνεια προσκρούει ακόμα στους νόμους του κέρδους ή του φόβου. Καμία Διεθνής Ακαδημία κατά της Διαφθοράς δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική αν δεν ελεγχθεί προηγουμένως η δια-κομματική οριζόντια διάχυση της διαφθοράς.

Οσο αληθεύει ότι ο Ελληνας έχει συνηθίσει να δίνει φακελάκι άλλο τόσο αληθεύει το ότι μόνο με ατομικές πράξεις (αντί-στασης) μπορούμε – σ’ αυτή τη φάση – να περιορίσουμε το φαινόμενο. Θέμα αγωγής κι εκπαίδευσης ή κοινωνικής θεραπείας η συμβολή του πολίτη στην πάταξη της διαφθοράς είναι κρίσιμη στο βαθμό που η ελληνική κοινωνία θέλει να πάψει να αναπαράγει το αξιακό(;) δίπολο «κορόιδα» και «λαμόγια».

Τα ερωτήματα πολλά.

n Πώς οριοθετούνται οι συλλογικές πράξεις (και η συναφής συλλογική ευθύνη) παραβατικής συμπεριφοράς σε σχέση με την ατομική ηθική αποδοκιμασία τέτοιων αντίθετων με το δημόσιο συμφέρον αντιλήψεων και πρακτικών;

n Η μη-ηθική οικογενειοκρατία (amoral familism) σε τι διαφέρει ως προς τη διαφθορά με τον « τζαμπατζή» (free rider); Η οιονεί-διαφθορά της κακοδιοίκησης/ κακοδιαχείρισης σε τι διαφέρει από την αναξιοκρατία;

n Υπάρχουν δημοκρατικά πολιτεύματα που καλλιεργούν ή ανέχονται τις μίζες [ως «ανήθικο πλεονέκτημα» της κάθε εξουσίας;]

n Η ιδεολογική, πολιτική (και απομυθοποιητική) κάθαρση από τους ι(στ)ούς της διαφθοράς απαιτεί ισχυρότερο κράτος ή περισσότερο θωρακισμένους και ανθεκτικούς πολίτες; Πώς θα γίνει να προβούν σε εκ-καθάριση αυτοί οι ίδιοι, που ενώ εξορκίζουν τη διαφθορά, είναι μπλεγμένοι στα δίκτυα της;

Προφανώς πίσω από τη φράση «όλοι αυτό κάνουν» ελλοχεύει μία σιωπηρή συναίνεση. Ακόμη και η χρήση όρων όπως «φακελάκι», «διευκόλυνση», «γρηγορόσημο» είναι δηλωτική μιας προσπάθειας μετρίασης των παράνομων πρακτικών και των αρνητικών τους φορτίσεων.

Η ύπαρξη επομένως ενός παραμορφωτικού πρίσματος στη θέαση των κοινωνικών σχέσεων και αξιών καθιστά επιτακτική την ανάγκη επαναπροσδιορισμού των τελευταίων. Η προσέγγιση του φαινομένου είναι αδιαμφισβήτητα πολύπλοκη, ωστόσο, αυτό δεν πρέπει να μας αποθαρρύνει. Η στιγμή άρσης του πρίσματος έχει φτάσει και αυτό επαφίεται στα χέρια όλων των πολιτών οι οποίοι πλέον ως ενεργοί πολίτες και όχι ως θεατές θα αποτελέσουν τα συστατικά στοιχεία για την ίαση αυτής της παθογένειας της Δημοκρατίας μας.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής Εγκληματολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών