Το χρώμα του χρήματος

Μοιραίος μήνας ο Δεκέμβρης. Στις 2 Δεκεμβρίου 2010 η FIFA επέλεξε το Κατάρ για τη διοργάνωση του Παγκόσμιου Κυπέλλου 2022. Λίγες μέρες πριν από την κρίσιμη εκείνη ψηφοφορία, ο Μισέλ Πλατινί, διάσημος γάλλος ποδοσφαιριστής και πρόεδρος τότε της UEFA, δέχτηκε μια πρόσκληση για δείπνο στο Μέγαρο των Ηλυσίων από τον τότε πρόεδρο της Γαλλίας Σαρκοζί. Οταν πήγε, προς έκπληξή του, διαπίστωσε ότι δεν θα ήταν ο μόνος συνδαιτυμόνας του προέδρου. Στο δείπνο είχαν επίσης προσκληθεί ο σεΐχης και ο πρωθυπουργός του Κατάρ.

Ο Πλατινί που αργότερα κατηγορήθηκε για σκάνδαλα μαζί με τον τότε πρόεδρο της FIFA Σεπ Μπλάτερ, για να αθωωθούν τελικά τον περασμένο Ιούλιο, έχει κατ’ επανάληψη αρνηθεί ότι ο Σαρκοζί τού υπέδειξε τι να ψηφίσει. Αν ωστόσο οι τέσσερις ψήφοι της UEFA δεν πήγαιναν στο Κατάρ, οι φετινοί αγώνες θα είχαν διεξαχθεί στις ΗΠΑ. Οι σχέσεις του Σαρκοζί με το Κατάρ είναι γνωστές και του κόστισαν δικαστικές διώξεις και καταδίκες σε φυλάκιση με αναστολή.

Αυτά για την Ιστορία και για να αντιληφθούμε το μέγεθος της επιρροής της συγκεκριμένης χώρας και τα διαβρωτικά της αποτελέσματα στη διαμόρφωση αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Χωρίς να ξεχνάμε τις στενές της σχέσεις με την Τουρκία, πτυχή που παραδόξως δεν αναδεικνύεται στην ελληνική συζήτηση για το σημερινό σκάνδαλο.

Ο τόπος του εγκλήματος, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, είναι ο πιο «χαλαρός» θεσμός της ευρωπαϊκής πυραμίδας που συμπληρώνουν η Επιτροπή και το Συμβούλιο. Στο όνομα μιας υποτιθέμενης δημοκρατικότητας, οι μηχανισμοί ελέγχου των δραστηριοτήτων των μελών του είναι πολύ λιγότερο αυστηροί από τους αντίστοιχους της Επιτροπής και τα προνόμιά τους σκανδαλώδη. Θα ήταν αφελές να πιστεύουμε ότι θα έμενε απόρθητο από τα διάφορα λόμπι που ευδοκιμούν στις Βρυξέλλες.

Το Qatargate πιθανότατα θα οδηγήσει σε επιβολή ενός πιο αποτελεσματικού μηχανισμού ελέγχου προκειμένου να διασωθεί το κύρος ενός θεσμού του οποίου την αξία δεν κατανοούν οι πολίτες της Ευρώπης αν κρίνουμε από τα ποσοστά αποχής στις ευρωεκλογές. Το σκάνδαλό του προσθέτει αναξιοπιστία και δίνει τροφή στον λαϊκισμό. Πρέπει συνεπώς να αναμένεται και ενόψει των ευρωεκλογών του 2024 πως θα αναζητηθούν τρόποι αποκατάστασης του κύρους του.

Δεν μπορούμε ωστόσο να μην επισημάνουμε ότι στη σημερινή συγκυρία την τιμή της Ευρώπης σώζουν εθνικοί θεσμοί. Το Βέλγιο όπως και η Γαλλία μπορούν να υπερηφανεύονται για ένα πολύ υψηλό επίπεδο κρατικών λειτουργών και πολύ αποτελεσματική και αδιάφθορη δικαστική εξουσία. Εχουν στο ενεργητικό τους δεκάδες επιτυχίες. Ο Σαρκοζί δεν είναι ο μόνος «τέως» που βρέθηκε αντιμέτωπος με τη γαλλική Δικαιοσύνη. Τα περισσότερα σκάνδαλα των τελευταίων ετών, και ήταν πολλά, εξιχνιάστηκαν και οι ένοχοι παραπέμφθηκαν στη Δικαιοσύνη. Δεκάδες πολιτικές καριέρες τελείωσαν χάρη στην ανεξαρτησία των γάλλων ή των βέλγων δικαστών. Μπορούμε να είμαστε ήσυχοι ότι αυτό θα συμβεί και τώρα. Η διαφθορά είναι μια υπόθεση τόσο παλιά όσο η ύπαρξη κρατών. Αν δεν λειτουργούσε η διάκριση των εξουσιών, οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες δεν θα διέφεραν από αυταρχικά καθεστώτα.

Γι’ αυτό ας προβληματιστούμε αν αντίστοιχη έρευνα θα μπορούσε να διεξαχθεί στην Ελλάδα και αν θα κατέληγε σε απτά αποτελέσματα όπως στο Βέλγιο χωρίς παρεμβολές άλλων εξουσιών. Και ας αναλογιστούμε τι σημαίνει αυτό για την ποιότητα της δημοκρατίας μας.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων