Ποιος χρειάζεται το Ευρωκοινοβούλιο;

Εχει περιγραφεί ως το ισχυρότερο κοινοβουλευτικό σώμα του κόσμου, ένα όργανο το οποίο συνδυάζει τη νομοθετική ανεξαρτησία κοινοβουλίων σε προεδρικά συστήματα, όπως τα δύο σώματα του Κογκρέσου στις ΗΠΑ, με τις ευρείες δυνατότητες ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας που έχουν τα αντιπροσωπευτικά σώματα σε κοινοβουλευτικά συστήματα. Αν και δεν εκλέγει κυβέρνηση ούτε μπορεί να προτείνει νομοθετήματα από μόνο του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μπορεί να αποσύρει την εμπιστοσύνη του από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Επιπροσθέτως, είναι πανίσχυρος συν-νομοθέτης των κανόνων και οδηγιών που θεσπίζει η ΕΕ.

Ωστόσο, παρότι διαθέτει τις προαναφερθείσες εξουσίες, οι οποίες αυξάνονται σταθερά με κάθε νέα μεταρρύθμιση και αναθεώρηση των συνθηκών της ΕΕ από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 και εξής, το Ευρωκοινοβούλιο εισπράττει εν πολλοίς την αδιαφορία των πολιτών που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί. Πραγματικά, δεν πρέπει να υπάρχει άλλο κοινοβούλιο παγκοσμίως με τέτοια ανακολουθία μεταξύ, από τη μία, των εξουσιών που διαθέτει και, από την άλλη, της πλήρους αδυναμίας να εμπνεύσει τους  ψηφοφόρους του. Ο λόγος για τον οποίο η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του τις τελευταίες δεκαετίες συνυπάρχει με τη σχεδόν αδιάκοπη αυξητική τάση του ποσοστού αποχής των ψηφοφόρων στις ευρωεκλογές αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα στη μελέτη της ευρωπαϊκής πολιτικής.

Τα γεγονότα των τελευταίων ημερών δίνουν μέρος της απάντησης. Το Ευρωκοινοβούλιο δημιουργήθηκε για να εκφράζει μια οντότητα – τους «ευρωπαίους πολίτες» – η οποία κατ’ ουσίαν δεν υφίσταται. Αυτό που υπάρχει ακόμη στην Ευρώπη, 65 χρόνια μετά την ίδρυση της ΕΕ, είναι πολλές εθνικές δημόσιες σφαίρες που καθορίζουν τον πολιτικό ορίζοντα για τη συντριπτική πλειονότητα των Ευρωπαίων. Χωρίς πραγματικό δημόσιο ενδιαφέρον για τη λειτουργία του Ευρωκοινοβουλίου και των μελών του, ο θεσμός αυτός λειτουργεί χωρίς να υφίσταται κανέναν έλεγχο από τους μηχανισμούς που διαθέτουμε στις εθνικές δημοκρατίες, δηλαδή τον Τύπο, τη διά ζώσης διάδραση των βουλευτών με τους ψηφοφόρους τους, και τον κοινοβουλευτικό διάλογο, που μεταφέρεται στους πολίτες μέσα από τα ΜΜΕ.

Οι περίπου 700 ευρωβουλευτές είναι ίσως η πιο προνομιούχα πολιτική ελίτ που έχει υπάρξει ποτέ σε ένα (θεωρούμενο) δημοκρατικό σύστημα διακυβέρνησης. Οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών (βρίσκονται υπό συνεχή πίεση από την κοινή γνώμη των χωρών τους και φυσικά κρίνονται για το έργο τους στις εθνικές εκλογές, ενώ τα μέλη της Επιτροπής ελέγχονται και από το Ευρωκοινοβούλιο και από τα κράτη-μέλη που ουσιαστικά τα διορίζουν. Από την άλλη, τα μέλη της Ευρωβουλής εκλέγονται για μία απερίσπαστη και ξέγνοιαστη πενταετή θητεία (σε αντίθεση με τα περισσότερα εθνικά κοινοβούλια, το Ευρωπαϊκό δεν κινδυνεύει ποτέ να διαλυθεί λόγω πρόωρων εκλογών), μακριά από τη χώρα όπου εξελέγησαν – άρα και από τα αδιάκριτα βλέμματα και ερωτήματα των ψηφοφόρων και του Τύπου.

Τις τελευταίες δεκαετίες, οι ηγετικές ομάδες της ΕΕ φέρνουν συχνά την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του Ευρωκοινοβουλίου ως απόδειξη για το ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα γίνεται πιο δημοκρατικό και αντιπροσωπευτικό. Εντούτοις συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο: η συνεχής ενίσχυση ενός αδιάφορου και μακρινού στα μάτια των ευρωπαίων ψηφοφόρων σώματος έχει ως αποτέλεσμα τη διαιώνιση της προστασίας του συστήματος της ΕΕ από τον σοβαρό δημοκρατικό έλεγχο. Ακόμα και αν κάναμε την (εξαιρετικά ριψοκίνδυνη) υπόθεση ότι η διαφθορά δεν αγγίζει τα μέλη του Ευρωκοινοβουλίου, αυτό δεν θα άλλαζε το γεγονός ότι η ανάδειξη και λειτουργία του, ως έχει σήμερα, θέτει σοβαρά ζητήματα δημοκρατικής ηθικής. Εντέλει, το πραγματικό «σκάνδαλο» γύρω από το Ευρωκοινοβούλιο είναι η ίδια του η ύπαρξη.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων
στο London Metropolitan University